Home Blog Page 45

Tonyukuk Yazıtı: Metin ve Sözlük

Tonyukuk Seferleri Haritası

 

 BİRİNCİ TAŞ

𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐱃𐰆𐰪𐰸𐰸  𐰋𐰤  𐰇𐰔𐰢  𐱃𐰉𐰍𐰲  𐰃𐰠𐰭𐰀  𐰶𐰠𐰦𐰢  𐱅𐰇𐰼𐰚  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐱃𐰉𐰍𐰲𐰴𐰀  𐰝𐰇𐰼𐰼  𐰼𐱅𐰃

Bilge  Tonyukuk  Ben  Özüm  Tabgaç  İliŋe  Kılındım  Türk  Bodun  Tabgaçka  Körür  Erti

Bilge Tonyukuk Ben Özüm Tabgaç İline Kılındım (Doğdum). Türk Bodunu (Boyları) Tabgaça Görür (Bağlı) İdi.

1b2

𐱅𐰇𐰼𐰚  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰴𐰣𐰃𐰤  𐰉𐰆𐰞𐰢𐰘𐰤  𐱃𐰉𐰍𐰲𐰑𐰀  𐰑𐰺𐰡𐰃  𐰴𐰣𐰞𐰦𐰃  𐰴𐰣𐰃𐰤  𐰸𐰆𐰑𐰯  𐱃𐰉𐰍𐰲𐰴𐰀  𐰖𐰣𐰀  𐰃𐰲𐰚𐰓𐰃  𐱅𐰭𐰼𐰃  𐰨𐰀  𐱅𐰢𐰾  𐰼𐰨  𐰴𐰣  𐰋𐰼𐱅𐰢

Türk  Bodun  Kanın  Bulmayın  Tabgaçda  Adrıldı  Kanlandı  Kanın  Kodup  Tabgaçka  Yana  İçikdi  Teŋri  Ança  Timiş  Erinç  Kan  Birtim

Türk Bodunu Kağan Bulmayıp Tabgaçdan Ayrıldı. Kağanlandı, Kağanı Koyup Tabgaça Yana (Dönüp) İçikdi (Bağlandı). Tanrı Anca Demiş Erinç (Belli), Kağan Verdim,

1b3

𐰴𐰣𐰭𐰤  𐰸𐰆𐰑𐰯  𐰃𐰲𐰚𐰓𐰭  𐰃𐰲𐰚𐰓𐰭  𐰇𐰲𐰤  𐱅𐰭𐰼𐰃  𐰇𐰠𐱅𐰢𐰾  𐰼𐰨  𐱅𐰇𐰼𐰚  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰇𐰠𐱅𐰃  𐰞𐰴𐰦𐰃  𐰖𐰸  𐰉𐰆𐰡𐰃  𐱅𐰇𐰼𐰚  𐰾𐰃𐰼  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰘𐰼𐰃𐰤𐱅𐰀

Kanıŋın  Kodup  İçikdiŋ  İçikdük  Üçün  Teŋri  Ölütmüş  Erinç  Türk  Bodun  Ölti  Alkındı  Yok  Boldı  Türk  Sir  Bodun  Yirinte

Kağanı Koyup İçikdin, İçikdiğin İçin Tanrı Öldürmüş Erinç (Gerçek) Türk Bodunu Öldü, Alkındı (Eridi), Yok Oldu. Türk Sir Bodunu Yerinde

1b4

𐰉𐰆𐰑  𐰴𐰞𐰢𐰑𐰃  𐰃𐰑𐰀  𐱃𐱁𐰑𐰀  𐰴𐰞𐰢𐰾𐰃  𐰸𐰆𐰉𐰺𐰣𐰯  𐰘𐱅𐰃  𐰘𐰇𐰔  𐰉𐰆𐰡𐰃  𐰚𐰃  𐰇𐰠𐰏𐰃  𐱃𐰞𐰍  𐰼𐱅𐰃  𐰋𐰃𐰼  𐰇𐰠𐰏𐰃  𐰖𐰑𐰍  𐰼𐱅𐰃  𐰘𐱅𐰃  𐰘𐰇𐰔  𐰚𐰃𐰾𐰃𐰏

Bod  Kalmadı  Ida  Taşda  Kalmışı  Kubranıp  Yiti  Yüz  Boldı  İki  Ülügi  Atlıg  Erti  Bir  Ülügi  Yadag  Erti  Yiti  Yüz  Kişig

Bod (Boy) Kalmadı. Uzakta Dışda Kalmışı Kubranıp (Toplanıp) Yedi Yüz Oldu. İki Ülüğü (Bölüğü) Atlı İdi, Bir Ülüğü Yaya İdi. Yedi Yüz Kişiyi

1b5

𐰆𐰑𐰔𐰍𐰢𐰀  𐰆𐰞𐰍𐰃  𐱁𐰑𐰼𐱅𐰃  𐰖𐰍𐰞  𐱅𐰃𐰓𐰃  𐰖𐰍𐰢𐰾𐰃𐰋𐰤𐰼𐱅𐰢  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐱃𐰆𐰪𐰸𐰸  𐰴𐰍𐰣𐰢𐰆𐰶𐰃𐰽𐰖𐰃𐰤  𐱅𐰓𐰢  𐰽𐰴𐰦𐰢  𐱃𐰆𐰺𐰸𐰉𐰆𐰸𐰞𐰃  𐰾𐰢𐰔𐰉𐰆𐰸𐰞𐰃  𐰃𐰺𐰴𐰑𐰀

Uduzugma  Ulugı  Şad Erti  Yagıl  Tidi  Yagmışı Ben Ertim  Bilge  Tonyukuk  Kagan Mu Kısayin  Tidim  Sakındım  Toruk Bukulı  Semiz Bukulı  Irkda

Uduzan (Yöneten) Ulu Şad İdi. Yağıl (Katıl) Dedi, Yağmışı Ben İdim, Bilge Tonyukuk.—- Kağan Mı Kılayım? Dedim, Sakındım (Düşündüm). Doruk (Zayıf) Boğa, Semiz (İri) Boğa Arkaya

1b6

𐰋𐰃𐰠𐰾𐰼  𐰾𐰢𐰔𐰉𐰆𐰸𐰀  𐱃𐰆𐰺𐰸  𐰉𐰆𐰸𐰀  𐱅𐰘𐰤  𐰋𐰃𐰠𐰢𐰔𐰼𐰢𐰾  𐱅𐰘𐰤  𐰨𐰀  𐰾𐰴𐰦𐰢  𐰦𐰀  𐰚𐰃𐰾𐰼𐰀  𐱅𐰭𐰼𐰃  𐰋𐰃𐰠𐰏  𐰋𐰼𐱅𐰝  𐰇𐰲𐰤  𐰇𐰔𐰢  𐰝  𐰴𐰍𐰣  𐰴𐰃𐰽𐰑𐰢  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐱃𐰆𐰪𐰸𐰸  𐰉𐰆𐰖𐰞𐰀  𐰉𐰍𐰀  𐱃𐰺𐰴𐰣

Bölser  Semiz Buka  Toruk  Buka  Tiyin  Bilmez Ermiş  Tiyin  Ança  Sakındım  Anda  Kisre  Teŋri  Bilig  Birtük  Üçün  Özüm  Ök  Kagan  Kısdım  Bilge  Tonyukuk  Boyla  Baga  Tarkan

Bölse (Tepse), Semiz Boğa, Doruk Boğa Diye Bilinmez İmiş Diye Anca (Öyle) Sakındım (Düşündüm). Anda (Ondan) Kisre (Sonra) Tanrı Bilgi Verdiği İçin, Özüm Ök (Kendim) Kağan Kıldım. Bilge Tonyukuk, Boyla Bağa Tarkan

1b7

𐰋𐰃𐰼𐰠𐰀  𐰃𐰠𐱅𐰼𐰾  𐰴𐰍𐰣  𐰉𐰆𐰞𐰖𐰣  𐰋𐰼𐰘𐰀  𐱃𐰉𐰍𐰲𐰍  𐰇𐰭𐰼𐰃  𐰴𐰃𐱃𐰪𐰍  𐰖𐰃𐰺𐰖𐰀  𐰆𐰍𐰔𐰍  𐰇𐰚𐰾  𐰝  𐰇𐰠𐰼𐱅𐰃  𐰋𐰠𐰏𐰾𐰃  𐰲𐰉𐰾𐰃  𐰋𐰤  𐰝  𐰼𐱅𐰢  𐰲𐰆𐰍𐰖  𐰴𐰆𐰔𐰃𐰤  𐰴𐰺𐰀  𐰴𐰆𐰢𐰍  𐰆𐰞𐰺𐰆𐰺  𐰼𐱅𐰢𐰔

Birle  İlteriş  Kagan  Bolayın  Biriye  Tabgaçıg  Öŋre  Kıtaynıg  Yırıya  Oguzug  Öküş  Ök  Ölürti  Bilgesi  Çabışı  Ben  Ök  Ertim  Çogay  Kuzın  Kara  Kumug  Olurur  Ertimiz

Birle (İle) İlteriş Kağan Olunca Beride (Güney) Tabgaçı Önde (Doğu) Kıtayı, Yırıda (Kuzey) Oğuz’u Pek Çok Öldürdü. Bilgesi, Çavuşu Ben Ök (Kendim) İdim. Çoğay’ın Kuzeyi’nde Kara Kumug’da Oturur İdik.

1g1

𐰚𐰘𐰚  𐰘𐰃𐰘𐰇  𐱃𐰉𐰽𐰍𐰣  𐰘𐰘𐰇  𐰆𐰞𐰺𐰆𐰺  𐰼𐱅𐰢𐰔  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰉𐰆𐰍𐰔𐰃  𐱃𐰸  𐰼𐱅𐰃  𐰖𐰍𐰢𐰔  𐱅𐰏𐰼𐰀  𐰆𐰲𐰸  𐱅𐰏  𐰼𐱅𐰃  𐰋𐰃𐰔  𐰸𐰏  𐰼𐱅𐰢𐰔  𐰨𐰀  𐰆𐰞𐰺𐰺  𐰼𐰃𐰚𐰠𐰃  𐰆𐰍𐰔𐰑𐰦𐰣  𐰚𐰇𐰼𐰏  𐰚𐰠𐱅𐰃

Kiyik  Yiyü  Tabışgan  Yiyü  Olurur  Ertimiz  Bodun  Boguzı  Tok  Erti  Yagımız  Tegre  Oçuk  Teg  Erti  Biz  İsig  Ertimiz  Ança  Olurur  Erikli  Oguzdındın  Körüg  Kelti

Geyik Yiyip Tavşan Yiyip Oturur İdik. Bodun (Halkın) Boğazı Tok İdi. Yağımız (Düşman) Teğre (Daire / Çevrede) Ocak Dek (Gibi) İdi, Biz Işık (Ateş) İdik. Anca(Öylece) Oturur [İdik]. Erkli Oğuzdan Görüg (Gözcü / Casus) Geldi.

1g2

𐰚𐰇𐰼𐰏  𐰽𐰉𐰃  𐰦𐰍  𐱃𐰆𐰴𐰔  𐰆𐰍𐰔  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰇𐰔𐰀  𐰴𐰍𐰣  𐰆𐰞𐰺𐱃𐰃  𐱅𐰃𐰼  𐱃𐰉𐰍𐰲𐰍𐰺𐰆  𐰸𐰆𐰣𐰃  𐰾𐰭𐰇𐰤𐰏  𐰃𐰑𐰢𐰾  𐰴𐰃𐱃𐰪𐰍𐰺𐰆  𐱃𐰆𐰭𐰺𐰀  𐰾𐰢𐰏  𐰃𐰑𐰢𐰾  𐰽𐰉  𐰨𐰀  𐰔𐰴𐰪𐰀  𐱅𐰇𐰼𐰚  𐰉𐰆𐰑𐰣

Körüg  Sabı  Andag  Tokuz  Oguz  Bodun  Üze  Kagan  Olurtı  Tir  Tabgaçgaru  Konı  Seŋünüg  Idmış  Kıtayngaru  Toŋra  Esimig  Idmış  Sab  Ança  Azkıyna  Türk  Bodun

Görüğün Savı (Sözü) Andag (Şöyle)  Dokuz Oğuz Bodunu Üzerine Kağan Oturdu Der, Tabgaç’a Konı Sengünü (Paşa) İtmiş (Yollamış) , Kıtaya Tongra Esim’i İtmiş, Sav (Söz) Anca (Böyle) Azıcık Türk Bodunu

1g3

𐰖𐰆𐰺𐰃𐰖𐰺  𐰼𐰢𐰾  𐰴𐰍𐰣𐰃  𐰞𐰯  𐰼𐰢𐰾  𐰖𐰍𐰆𐰲𐰃𐰾𐰃  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐰼𐰢𐰾  𐰆𐰞  𐰴𐰃  𐰚𐰃𐰾𐰃  𐰉𐰺  𐰼𐰾𐰼  𐰾𐰃𐰤𐰃  𐱃𐰉𐰍𐰲𐰍  𐰇𐰠𐰇𐰼𐱅𐰲𐰃  𐱅𐰃𐰼  𐰢𐰤  𐰇𐰭𐰼𐰀  𐰶𐰃𐱃𐰪𐰍  𐰇𐰠𐰼𐱅𐰲𐰃  𐱅𐰃𐰼  𐰢𐰤  𐰋𐰃𐰤𐰃  𐰆𐰍𐰔𐰍

Yorıyor  Ermiş  Kaganı  Alp  Ermiş  Ayguçısı  Bilge  Ermiş  Ol  İki  Kişi  Bar  Erser  Sini  Tabgaçıg  Ölürteçi  Tir  Men  Öŋre  Kıtaynıg  Ölürteçi  Tir  Men  Bini  Oguzug

Yürüyor (Sağ / Hayatta) İmiş, Kağanı Alp İmiş, Ayguçısı (Veziri) Bilge İmiş, O İki Kişi Var İse Seni, Tabgaç’ı Öldürecek Der Ben. Önde Kıtayı Öldürecek Der Ben. Beni, Oğuz’u

1g4

𐰇𐰠𐰼𐱅𐰲𐰃𐰚  𐱅𐰃𐰼  𐰢𐰤  𐱃𐰉𐰍𐰲  𐰋𐰼𐰓𐰤  𐰘𐰤  𐱅𐰏  𐰶𐰃𐱃𐰪  𐰇𐰭𐰓𐰤  𐰘𐰤  𐱅𐰏  𐰋𐰤  𐰘𐰃𐰺𐰑𐰦𐰖𐰣  𐱅𐰏𐰘𐰃𐰤  𐱅𐰇𐰼𐰚  𐰾𐰃𐰼  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰘𐰼𐰃𐰤𐱅𐰀  𐰃𐰓𐰃  𐰖𐰆𐰺𐰢𐰔𐰆𐰣  𐰆𐰽𐰺  𐰃𐰓𐰃  𐰖𐰸  𐰶𐰃𐰽𐰞𐰢

Ölürteçik  Tir  Men  Tabgaç  Biridin  Yan  Teg  Kıtayn  Öŋdin  Yan  Teg  Ben  Yırıdındıyan  Tegeyin  Türk  Sir  Bodun  Yirinte  İdi  Yorumazun  Usar  İdi  Yok  Kısalım

Öldürecek Der Ben. Tabgaç Beriden (Güneyden) Yana Değsin (Saldırsın) , Kıtay, Önden (Doğudan) Yana Değsin, Ben Yırıdan (Kuzeyden) Yana Değeyim Türk Sir Bodunu Yerinde (?) Yürümesin Yok Kılalım

1g5

𐱅𐰃𐰼  𐰢𐰤  𐰆𐰞  𐰾𐰉𐰍  𐰾𐰓𐰯  𐱅𐰇𐰤  𐰆𐰑𐰾𐰃𐰴𐰢  𐰚𐰠𐰢𐰓𐰃  𐰚𐰇𐰤𐱅𐰔  𐰆𐰞𐰺𐰽𐰴𐰢  𐰚𐰠𐰢𐰓𐰃  𐰦𐰀  𐰇𐱅𐰼𐰇  𐰴𐰍𐰣𐰢𐰀  𐰇𐱅𐰤𐱅𐰢  𐰨𐰀  𐰇𐱅𐰤𐱅𐰢  𐱃𐰉𐰍𐰲  𐰆𐰍𐰔  𐰶𐰃𐱃𐰪  𐰉𐰆  𐰲𐰚𐰇  𐰴𐰉𐰽𐰺

Tir  Men  Ol  Sabıg  Eşidip  Tün  Udısıkım  Kelmedi  Küntüz  Olursıkım  Kelmedi  Anda  Ötrü  Kaganıma  Ötüntüm  Ança  Ötüntüm  Tabgaç  Oguz  Kıtayn  Bu  Üçkü  Kabısar

Der Ben. O Savı (Sözü) İşitip Tün (Gece) Uyuyasım Gelmedi, Gündüz Oturasım Gelmedi. Ondan Ötürü Kağanıma Ötündüm (Söyledim). Anca (Şöyle) Ötündüm; Tabgaç, Oğuz, Kıtay, Bu Üçü Kapışsa (Birleşse)

1g6

𐰴𐰡𐰲𐰃  𐰋𐰔  𐰇𐰔  𐰃𐰲𐰃  𐱃𐰽𐰣  𐱃𐰆𐱃𐰢𐱁  𐱅𐰏  𐰋𐰃𐰔  𐰖𐰆𐰖𐰴𐰀  𐰼𐰚𐰠𐰏  𐱅𐰆𐰯𐰞𐰍𐰞𐰃  𐰆𐰲𐰔  𐰼𐰢𐰾  𐰘𐰨𐰏𐰀  𐰼𐰚𐰠𐰏  𐰇𐰔𐰏𐰠𐰃  𐰆𐰲𐰔  𐰖𐰆𐰖𐰴𐰀  𐰴𐰞𐰣  𐰉𐰆𐰞𐰾𐰺  𐱃𐰆𐰯𐰞𐰍𐰆𐰞𐰸  𐰞𐰯  𐰼𐰢𐰾  𐰘𐰨𐰏𐰀

Kaldaçı  Biz  Öz  İçi  Taşın  Tutmış  Teg  Biz  Yuyka  Erklig  Tupulgalı  Uçuz  Ermiş  Yinçge  Erklig  Özgüli  Uçuz  Yuyka  Kalın  Bolsar  Tupulguluk  Alp  Ermiş  Yinçge

Kalacağız Biz, Öz İçi Dışından Tutulmuş Dek (Gibi) Biz, Yufka (İnce) Erkliyi Tubulmak (Delmek) Ucuz (Kolay) İmiş, İnce Erkliyi Özgülemek (Bölmek) Ucuz (Kolay) Yufka Kalın Olsa Delinmesi Alp (Zor) İmiş, İnce

1g7

𐰖𐰆𐰍𐰣  𐰉𐰆𐰞𐰽𐰺  𐰇𐰔𐰏𐰠𐰝  𐰞𐰯  𐰼𐰢𐰾  𐰇𐰭𐰼𐰀  𐰶𐰃𐱃𐰪𐰑𐰀  𐰉𐰺𐰖𐰀  𐱃𐰉𐰍𐰲𐰑𐰀  𐰴𐰆𐰺𐰖𐰀  𐰴𐰆𐰺𐰑𐰦𐰀  𐰖𐰃𐰺𐰖𐰀  𐰆𐰍𐰔𐰑𐰀  𐰚𐰃  𐰇𐰲  𐰋𐰃𐰭  𐰾𐰇𐰢𐰔  𐰚𐰠𐱅𐰲𐰢𐰔  𐰉𐰺  𐰢𐰆  𐰤𐰀  𐰨𐰀  𐰇𐱅𐰤𐱅𐰢

Yogun  Bolsar  Üzgülük  Alp  Ermiş  Öŋre  Kıtaynda  Biriye  Tabgaçda  Kurıya  Kurıdında  Yırıya  Oguzda  İki  Üç  Biŋ  Sümüz  Kelteçimiz  Bar  Mu  Ne  Ança  Ötüntüm

Yoğun Olsa Özgülemek Alp İmiş. Önde (Doğuda) Kıtaydan, Beride (Güneyde) Tabgaç’dan, Geride (Batıda) Gerililerden, Oğuz’dan İki Üç Bin Sümüz (Askerimiz) Gelecek Var Mı Ne? Anca (Öyle) Ötündüm (Söyledim).

1g8

𐰴𐰍𐰣𐰢  𐰋𐰢  𐰇𐰔𐰢  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐱃𐰆𐰪𐰸𐰸  𐰇𐱅𐰤𐱅𐰝  𐰇𐱅𐰨𐰢𐰤  𐰾𐰓𐰇  𐰋𐰼𐱅𐰃  𐰚𐰇𐰭𐰠𐰭𐰲𐰀  𐰆𐰑𐰔  𐱅𐰓𐰃  𐰚𐰇𐰚  𐰇𐰭𐰏  𐰖𐰆𐰍𐰺𐰆  𐰇𐱅𐰚𐰤  𐰘𐰃𐰽𐰍𐰀𐰺𐰆  𐰆𐰑𐰔𐱅𐰢  𐰃𐰤𐰏  𐰚𐰝𐰠𐰚𐰤  𐱃𐰆𐰍𐰞𐰑𐰀  𐰆𐰍𐰔  𐰚𐰠𐱅𐰃

Kaganım  Ben  Özüm  Bilge  Tonyukuk  Ötüntük  Ötünçümün  İşidü  Birti  Köŋlüŋçe  Uduz  Tidi  Kök  Öŋüg  Yoguru  Ötüken  Yışgaru  Uduztım  İnig  Köklükün  Togulda  Oguz  Kelti

Kağanım Ben Özüm Bilge Tonyukuk Ötündük (Konuştuk) Ötünçümü İşiti Verdi, Gönlünce Uduz (Orduyu Yönelt) Dedi. Kök Öng’ü Yukarı Ötüken Yış Yönüne Uduzdum (Yönelttim), İnig Köklük’ün Toğul’da Oğuz [Ordusu] Geldi.

1g9

𐰾𐰇𐰾𐰃  𐰇𐰲  𐰋𐰃𐰭  𐰼𐰢𐰾  𐰋𐰃𐰔  𐰚𐰃  𐰋𐰃𐰭  𐰼𐱅𐰢𐰔  𐰾𐰇𐰭𐰾𐰓𐰢𐰔  𐱅𐰭𐰼𐰃  𐰖𐰺𐰞𐰴𐰑𐰃  𐰖𐰪𐰑𐰢𐰔  𐰇𐰏𐰔𐰚𐰀  𐱅𐰇𐰾𐰓𐰃  𐰖𐰪𐰑𐰸  𐰖𐰆𐰡𐰀  𐰘𐰢𐰀  𐰇𐰠𐱅𐰃  𐰝𐰝  𐰦𐰀  𐰇𐱅𐰼𐰇  𐰆𐰍𐰔  𐰸𐰯𐰤  𐰚𐰠𐱅𐰃

Süsi  Üç  Biŋ  Ermiş  Biz  İki  Biŋ  Ertimiz  Süŋüşdümüz  Teŋri  Yarlıkadı  Yayındımız  Ögüzke  Tüşdi  Yayınduk  Yolda  Yime  Ölti  Kök  Anda  Ötrü  Oguz  Kopın  Kelti

Süsi (Askeri) Üç Bin İmiş. Biz İki Bin İdik. Süngüşdük (Savaştık). Tanrı Yarlıkadı (Buyurdu) Yaydık (Yendik) . Ögüze (Nehire) Düştü. Yaydıklarımız Yolda Yine Öldü Hep. Ondan Ötürü Oğuz’un Hepsi Geldi (Bize Katıldı).

1g10

𐰚𐰠𐰇𐰼𐱅𐰢  𐰝  𐱅𐰇𐰼𐰚  𐰉𐰆𐰑𐰣𐰍  𐰇𐱅𐰚𐰤  𐰘𐰼𐰚𐰀  𐰋𐰤  𐰇𐰔𐰢  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐱃𐰆𐰪𐰸𐰸  𐰇𐱅𐰚𐰤  𐰘𐰼𐰏  𐰸𐰆𐰣𐰢𐰾  𐱅𐰘𐰤  𐰾𐰓𐰯  𐰋𐰼𐰘𐰚𐰃  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰸𐰆𐰺𐰖𐰴𐰃  𐰘𐰃𐰺𐰖𐰴𐰃  𐰇𐰭𐰼𐰚𐰃  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰚𐰠𐱅𐰃

Kelürtüm Ök  Türk  Bodunug  Ötüken  Yirke  Ben  Özüm  Bilge  Tonyukuk  Ötüken  Yirig  Konmış  Tiyin  Eşidip  Biriyeki  Bodun  Kurıyakı  Yırıyakı  Öŋreki  Bodun  Kelti

Getirdim Ök (Kendim) Türk Bodunu Ötüken Yeri’ne Ben Özüm. Bilge Tonyukuk Ötüken Yer’e Konmuş Diye İşitip Berideki Bodunu, Gerideki, Yırıdakı, Öndeki Bodun Geldi (Bize Katıldı).

1d1

𐰚𐰃  𐰉𐰃𐰭  𐰼𐱅𐰢𐰔  𐰋𐰃𐰔  𐰚𐰃  𐰾𐰇  𐰉𐰆𐰡𐰃  𐱅𐰇𐰼𐰚  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰆𐰞𐰺𐰍𐰞𐰃  𐱅𐰇𐰼𐰚  𐰴𐰍𐰣  𐰆𐰞𐰺𐰍𐰞𐰃  𐰽𐰦𐰆𐰭  𐰉𐰞𐰶𐰀  𐱃𐰞𐰆𐰖  𐰇𐰏𐰔𐰚𐰀  𐱅𐰏𐰢𐰾  𐰘𐰆𐰴  𐰼𐰢𐰾  𐰴𐰍𐰣𐰢𐰀  𐰇𐱅𐰤𐰯  𐰾𐰇  𐰠𐱅𐰓𐰢

İki  Biŋ  Ertimiz  Biz  İki  Sü  Boldı  Türk  Bodun  Olurgalı  Türk  Kagan  Olurgalı  Şanduŋ  Balıka  Taluy  Ögüzke  Tegmiş  Yok  Ermiş  Kaganıma  Ötünüp  Sü  İletdim

İki Bin İdik, Biz İki Sü (Ordu) Olduk. Türk Bodunu Oturalı, Türk Kağanı Oturalı Şandung Balığa (Şehrine) Taluya (Büyük Okyanusa) Ögüze (Sarı Irmağa) Değmiş[Liği] Yok İmiş. Kağanıma Ötünüp (Söyleyip) Sü (Ordu) İlettim.

1d2

𐰽𐰦𐰆𐰭  𐰉𐰞𐰶𐰀  𐱃𐰞𐰆𐰖  𐰇𐰏𐰔𐰚𐰀  𐱅𐰏𐰇𐰼𐱅𐰢  𐰇𐰲  𐰆𐱃𐰔  𐰉𐰞𐰶  𐰾𐰃𐰑𐰃  𐰆𐰾𐰃𐰣  𐰉𐰆𐰦𐱃𐰆  𐰘𐰆𐰺𐱃𐰑𐰀  𐰖𐱃𐰆  𐰴𐰞𐰆𐰺  𐰼𐱅𐰃  𐱃𐰉𐰍𐰲  𐰴𐰍𐰣  𐰖𐰍𐰢𐰔  𐰼𐱅𐰃  𐰆𐰣  𐰸  𐰴𐰍𐰣𐰃  𐰖𐰍𐰢𐰔  𐰼𐱅𐰃

Şanduŋ  Balıka  Taluy  Ögüzke  Tegürtim  Üç  Otuz  Balık  Sıdı  Usın  Bundatu  Yurtda  Yatu  Kalur  Erti  Tabgaç  Kagan  Yagımız  Erti  On  Ok  Kaganı  Yagımız  Erti

Şandung Balığa (Şehrine) Taluya (Okyanusa) Ögüze (Sarı Irmağa) Değdirdim. Üç Otuz Balık (Şehri) Kırıldı. Usu (Halkı) Bunadı Yurtta Yatıp Kalır İdi. Tabgaç Kağanı Yağımız İdi. On Ok Kağanı Yağımız İdi.

1d3

𐰺𐱃𐰸  𐰶𐰃𐰺𐰴𐰔  𐰚𐰇𐰲𐰠𐰏  𐰴𐰍𐰣  𐰖𐰍𐰔𐰢  𐰉𐰆𐰡𐰃  𐰆𐰞  𐰇𐰲  𐰴𐰍𐰣  𐰇𐰏𐰠𐰾𐰯  𐰞𐱃𐰆𐰣  𐰖𐰃𐰽  𐰇𐰔𐰀  𐰴𐰉𐰾𐰞𐰢  𐱅𐰢𐰾  𐰨𐰀  𐰇𐰏𐰠𐰾𐰢𐰾  𐰇𐰭𐰼𐰀  𐱅𐰇𐰼𐰚  𐰴𐰍𐰣𐰍𐰺𐰆  𐰾𐰇𐰠𐰠𐰢  𐱅𐰢𐰾  𐰭𐰺𐰆  𐰾𐰇𐰠𐰢𐰾𐰼  𐰴𐰲  𐰤𐰭  𐰼𐰾𐰼  𐰆𐰞  𐰋𐰔𐰤𐰃

Artuk  Kırkız  Küçlüg  Kagan  Yagızım  Boldı  Ol  Üç  Kagan  Ögleşip  Altun  Yış  Üze  Kabışalım  Timiş  Ança  Ögleşmiş  Öŋre  Türk  Kagangaru  Sülelim  Timiş  Aŋaru  Sülemeser  Kaça  Neŋ  Erser  Ol  Bizni

Artısı Kırgız’ın Güçlü Kağanı Yağımız Oldu. O Üç Kağan Öğleşip (Anlaşıp) Altun Ormanı Üzerinde Kapışalım (Buluşalım) Demiş. Anca (Öyle) Öğleşmiş, Önde Türk Kağanı’na Süleyelim (Ordu Sürelim) Demiş. Ona Doğru Sülemesek Kaça[Rsak] Ne Eder O Bizi—-

1d4

𐰴𐰍𐰣𐰃  𐰞𐰯  𐰼𐰢𐰾  𐰖𐰍𐰆𐰲𐰃𐰾𐰃  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐰼𐰢𐰾  𐰴𐰲𐰤𐰭  𐰼𐰾𐰼  𐰇𐰠𐰼𐱅𐰲𐰃  𐰝𐰰  𐰇𐰲𐰏𐰇𐰤  𐰴𐰉𐰽𐰯  𐰾𐰇𐰠𐰠𐰢  𐰓𐰃  𐰖𐰸  𐰶𐰃𐰽𐰞𐰢  𐱅𐰢𐰾  𐱅𐰇𐰼𐰏𐰾  𐰴𐰍𐰣  𐰨𐰀  𐱅𐰢𐰾  𐰋𐰤𐰭  𐰉𐰆𐰑𐰣𐰢  𐰦𐰀  𐰼𐰇𐰼  𐱅𐰢𐰾

Kaganı  Alp  Ermiş  Ayguçısı  Bilge  Ermiş  Kaçaneŋ  Erser  Ölürteçi  Kök  Üçügün  Kabışıp  Sülelim  Edi  Yok  Kısalım  Timiş  Türgiş  Kagan  Ança  Timiş  Beniŋ  Bodunum  Anda  Erür  Timiş

Kağanı Alp İmiş, Ayguçısı Bilge İmiş, Kaça[Rsak] Ne Edip [Bizi] Öldürecek Hep. Üçümüz Birleşip Süleyelim. Onu Yok Kılalım Demiş. Türgiş Kağanı Anca Demiş, Benim Bodunum Oraya Erir (Erişir) Demiş.

1d5

𐱅𐰇𐰼𐰚  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰘𐰢𐰀  𐰉𐰆𐰞𐰍𐰨  𐰆𐰞  𐱅𐰢𐰾  𐰆𐰍𐰔𐰃  𐰘𐰢𐰀  𐱃𐰺𐰴𐰨  𐰆𐰞  𐱅𐰢𐰾  𐰆𐰞  𐰽𐰉𐰃𐰣  𐰾𐰓𐰯  𐱅𐰇𐰤  𐰘𐰢𐰀  𐰆𐰑𐰾𐰶𐰢  𐰚𐰠𐰢𐰔  𐰼𐱅𐰃  𐰆𐰞𐰺𐰾𐰴𐰢  𐰚𐰠𐰢𐰔  𐰼𐱅𐰃  𐰦𐰀  𐰽𐰴𐰦𐰢𐰀

Türk  Bodun  Yime  Bulganç  Ol  Timiş  Oguzı  Yime  Tarkınç  Ol  Timiş  Ol  Sabın  Eşidip  Tün  Yime  Udsıkım  Kelmez  Erti  Olursıkım  Kelmez  Erti  Anda  Sakındıma

Türk Bodunu Yine Bulangaç (Karışık / Sıkıntılı) O Demiş. Oğuz’u Yine Dargın O Demiş. O Savı (Sözü) İşitip Tün (Gece) Yine Uyuyasım Gelmez İdi. Oturasım Gelmez İdi. Anda Sakındım,

1d6

𐰠𐰚  𐰶𐰃𐰺𐰴𐰔𐰴𐰀  𐰾𐰇𐰠𐰠𐰢  𐰘𐰏  𐰼𐰢𐰾  𐱅𐰓𐰢  𐰝𐰇𐰏𐰢𐰤  𐰖𐰆𐰞𐰃  𐰋𐰃𐰼  𐰼𐰢𐰾  𐱃𐰆𐰢𐰾  𐱅𐰘𐰤  𐰾𐰓𐰯  𐰉𐰆  𐰖𐰆𐰞𐰣  𐰖𐰆𐰺𐰽𐰺  𐰖𐰺𐰢𐰲𐰃  𐱅𐰓𐰢  —-  𐰘𐰼𐰲𐰃  𐱅𐰠𐰓𐰢  𐰲𐰇𐰠𐰏  𐰃𐰔  𐰼𐰃  𐰉𐰆𐰞𐱃𐰢

İlk  Kırkızka  Sülelim  Yig  Ermiş  Tidim  Kögmen  Yolı  Bir  Ermiş  Tumış  Tiyin  Eşidip  Bu  Yolun  Yorısar  Yaramaçı  Tidim  —-  Yirçi  Tiledim  Çölüg  İz  Eri  Bultum

İlk Kırgız’a Süleyelim Yeğ İmiş Dedim. Kögmen’in Yolu Bir İmiş, Tu[Tuk]Muş (Kapalıymış) Diye İşitip Bu Yolu Yörüsek Yaramayacak Dedim. (—-) Yerci (Kılavuz) Diledim. Çölgi İz Eri Buldum.

1d7

𐰇𐰔𐰢  𐰔  𐰘𐰃𐰼𐰢  𐰣𐰃  𐰋𐰠𐰢  —-  𐰼𐰢𐰾  𐰋𐰃𐰼  𐱃  𐰆𐰺𐰆𐰸𐰃  𐰼𐰢𐰾  𐰣𐰃𐰣  𐰉𐰺𐰢𐰾  𐰭𐰺  𐰖𐱃𐰯  𐰋𐰃𐰼  𐱃𐰞𐰍  𐰉𐰺𐰢𐰾  𐱅𐰘𐰤  𐰆𐰞  𐰖𐰆𐰞𐰣  𐰖𐰆𐰺𐰃𐰽𐰺  𐰆𐰨  𐱅𐰓𐰢  𐰽𐰺𐰦𐰢  𐰴𐰍𐰣𐰢𐰀

Özüm  Az  Yirim  Anı  Belim  —-  Ermiş  Bir  At  Orukı  Ermiş  Anın  Barmış  Aŋar  Aytıp  Bir  Atlıg  Barmış  Tiyin  Ol  Yolun  Yorısar  Unç  Tidim  Sakındım  Kaganıma

Özüm Az Yerim, Onu Beslerim (—-) İmiş. Bir At Oruğu [Var] İmiş. Onun[La] Varmış (Gitmiş). Ona Aytıp (Söyleyip) Bir Atlı Varmış Diye O Yola Yorsak (Gitsek) İyi Olur Dedim, Sakındım, Kağanıma

1k1

𐰇𐱅𐰤𐱅𐰢  𐰾𐰇  𐰖𐰆𐰺𐱃𐰑𐰢  𐱃  𐰞𐱃  𐱅𐰓𐰢  𐰴𐱅𐰼𐰢𐰠  𐰚𐰲𐰀  𐰆𐰍𐰺𐰴𐰞𐱃𐰑𐰢  𐱃  𐰇𐰔𐰀  𐰋𐰤𐱅𐰼𐰀  𐰴𐰺𐰍  𐰾𐰝𐰓𐰢  𐰖𐰸𐰺𐰆  𐱃  𐰘𐱅𐰀  𐰖𐰑𐰍𐰣  —-  𐰃𐰍𐰲  𐱃𐰆𐱃𐰣𐰆  𐰍𐱃𐰆𐰺𐱃𐰢  𐰇𐰭𐰼𐰀𐰚𐰃  𐰼

Ötüntüm  Sü  Yorıtdım  At  Alt  Tidim  Aktermil  Keçe  Ogurkalatdım  At  Üze  Bintire  Karıg  Sökdüm  Yukaru  At  Yete  Yadagın  —-  Igaç  Tutunu  Agturtum  Öŋreki  Er

Ötündüm, Sü Yürüttüm. Attan Alt (İn) Dedim. Ak Termil’i Geçip Duraklattım, At Üzerine Bindirip Karı Söktüm. Yukarıya At[Ları] Yetip (Çekip) Yayan (—-) Ağaç[Lara] Tutunup Çıkarttım. Öndeki Er

1k2

𐰖𐰆𐰍𐰺𐰲𐰀—-  —-𐰾𐰉𐰺𐱈  𐰽𐰑𐰢𐰔  𐰖𐰆𐰉𐰞𐰆  𐰃𐰤𐱅𐰢𐰔  𐰆𐰣  𐱅𐰇𐰤𐰚𐰀  𐰖𐰦𐰴𐰃  𐱃𐰆𐰍  𐰉𐰃𐰺𐰇  𐰉𐰺𐰑𐰢𐰔  𐰘𐰼𐰲𐰃  𐰘𐰼  𐰖𐰭𐰞𐰯  𐰉𐰆𐰍𐰔𐰞𐰦𐰃  𐰉𐰆𐰭𐰑𐰯  𐰴𐰍𐰣  𐰘𐰠𐰇  𐰝𐰼  𐱅𐰢𐰾

Yoguruça—-  .Işbarartı  Aşdımız  Yobulu  İntimiz  On  Tünke  Yandakı  Tug  Birü  Bardımız  Yirçi  Yir  Yaŋılıp  Boguzlandı  Buŋadıp  Kagan  Yelü  Kör  Timiş

Geçince (—-) Ibrık’ı Aştık. Yobul’u İndik. On Tünde (Gecede) Yandaki Tuğ’un Berisine Vardık, Yerci Yeri Yanılıp Boğazlandı. Bunalan Kağan Yelü (Koşu) Verin Demiş,

1k3

𐰣𐰃  𐰽𐰆𐰉𐰍  𐰉𐰺𐰞𐰢  𐰆𐰞  𐰽𐰆𐰉  𐰸𐰆𐰑𐰃  𐰉𐰺𐰑𐰢𐰔  𐰽𐰣𐰍𐰞𐰃  𐱅𐰇𐰾𐰇𐰼𐱅𐰢𐰔  𐱃𐰍  𐰃𐰴𐰀  𐰉𐰖𐰆𐰺  𐰼𐱅𐰢𐰔  𐰝𐰇𐰤  𐰘𐰢𐰀  𐱅𐰇𐰤  𐰘𐰢𐰀  𐰘𐰠𐰇  𐰉𐰺𐰑𐰢𐰔  𐰶𐰃𐰺𐰴𐰔𐰍  𐰆𐰴𐰀  𐰉𐰽𐰑𐰢𐰔

Anı  Subıg  Baralım  Ol  Sub  Kodı  Bartımız  Aşangalı  Tüşürtümüz  Atıg  Ika  Bayur  Ertimiz  Kün  Yime  Tün  Yime  Yelü  Bardımız  Kırkızıg  Uka  Basdımız

Anı Suyuna Varalım—- O Suyun Kodı Vardık. Aş (Yemek) [İçin] Düşürdük (Atlardan İndik) At[Lar]I Yıkıp Bayur Ettik. Gündüz Yine, Tün Yine [At] Yelü (Koşup) Vardık. Kırgız’ı Uykuda Bastık,

1k4

𐰾𐰇𐰭𐰏𐰤  𐰲𐰑𐰢𐰔  𐰴𐰣𐰃  𐰾𐰇𐰾𐰃  𐱅𐰼𐰠𐰢𐰾  𐰾𐰇𐰭𐰾𐰓𐰢𐰔  𐰽𐰨𐰑𐰢𐰔  𐰴𐰣𐰃𐰤  𐰇𐰠𐰼𐱅𐰢𐰔  𐰴𐰍𐰣𐰴𐰀  𐰶𐰃𐰺𐰴𐰔  𐰉𐰆𐰑𐰣𐰃  𐰨𐰚𐰓𐰃  𐰘𐰝𐰤𐱅𐰃  𐰖𐰦𐰢𐰔  𐰝𐰇𐰏𐰢𐰤  𐰖𐰃𐰽𐰍  𐰋𐰼𐰇  𐰚𐰠𐱅𐰢𐰔

Süŋügün  Açdımız  Kanı  Süsi  Terilmiş  Süŋüşdümüz  Sançdımız  Kanın  Ölürtümüz  Kaganka  Kırkız  Bodunı  İçikdi  Yükünti  Yandımız  Kögmen  Yışıg  Berü  Keltimiz

Süngüyü Açtık. Kağanı, Süsi (Ordusu) Dirilmiş (Toplanmış). Süngüşdük, Sançtık (Yendik). Kağanını Öldürdük. [Bizim] Kağan’a Kırgız Bodunu İçikdi (Bağlandı), Yükündü (Baş Eğdi), Yandık (Döndük). Kögmen Yış’a Beri Geldik.

1k5

𐰶𐰃𐰺𐰴𐰔𐰑𐰀  𐰖𐰦𐰢𐰔  𐱅𐰇𐰼𐰏𐰾  𐰴𐰍𐰦𐰀  𐰝𐰇𐰼𐰏  𐰚𐰠𐱅𐰃  𐰽𐰉𐰃  𐰦𐰏  𐰇𐰭𐰓𐰤  𐰴𐰍𐰣𐰍𐰺𐰆  𐰾𐰇  𐰘𐰆𐰺𐰃𐰞𐰢  𐱅𐰢𐰾  𐰖𐰆𐰺𐰢𐰾𐰺  𐰋𐰃𐰔𐰤𐰃  𐰴𐰍𐰣𐰃  𐰞𐰯  𐰼𐰢𐰾  𐰖𐰍𐰆𐰲𐰃𐰾𐰃  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐰼𐰢𐰾  𐰴𐰲𐰤  𐰤𐰭  𐰼𐰾𐰼

Kırkızda  Yandımız  Türgiş  Kaganda  Körüg  Kelti  Sabı  Andeg  Öŋdin  Kagangaru  Sü  Yorılım  Timiş  Yorımasar  Bizni  Kaganı  Alp  Ermiş  Ayguçısı  Bilge  Ermiş  Kaçan  Neŋ  Erser

Kırkız’dan Yandık (Döndük) Türgiş Kağanından Görük (Gözcü / Casus) Geldi. Savı  Andag (Sözü Şöyle); Önden Kağana Doğru Sü (Ordu) Yürütelim Demiş, Yürütmezsek Bizi, Kağanı Alp İmiş, Ayguçısı Bilge İmiş, Kaçarsak Ne[Rede] İse[K]

1k6

𐰋𐰃𐰔𐰤𐰃  𐰇𐰠𐰼𐱅𐰲𐰃  𐰚𐰝  𐱅𐰢𐰾  𐱅𐰇𐰼𐰏𐰃𐰾  𐰴𐰍𐰣𐰃  𐱃𐰽𐰶𐰢𐰾  𐱅𐰃𐰓𐰃  𐰆𐰣  𐰸  𐰉𐰆𐰣𐰑𐰃  𐰴𐰞𐰃𐰾𐰔  𐱃𐰽𐰶𐰢𐰾  𐱅𐰃𐰼  𐱃𐰉𐰍𐰲  𐰾𐰇𐰾𐰃  𐰉𐰺  𐰼𐰢𐰾  𐰆𐰞  𐰽𐰉𐰍  𐰾𐰓𐰯  𐰴𐰍𐰣𐰢  𐰋𐰤  𐰋  𐰏𐰼𐰇  𐱅𐰇𐰾𐰘𐰤  𐱅𐰃𐰓𐰃

Bizni  Ölürteçi  Kök  Timiş  Türgiş  Kaganı  Taşıkmış  Tidi  On  Ok  Bonudı  Kalısız  Taşıkmış  Tir  Tabgaç  Süsi  Bar  Ermiş  Ol  Sabıg  Eşidip  Kaganım  Ben  Eb  Gerü  Tüşeyin  Tidi

Bizi Öldürür Hep Demiş. Türgiş Kağanı Taşıkmış (Yola Çıkmış) Dedi. On Ok Bodunu Kalısız (Eksiksiz) Taşıkmış Der, Tabgaç Süsi (Ordusu) Var İmiş. O Savı (Sözü) İşitip Kağanım; Ben Eve Geri [Yola] Düşeyim Dedi.

1k7

𐰴𐱃𐰆𐰣  𐰖𐰸  𐰉𐰞𐰢𐰾  𐰼𐱅𐰃  𐰣𐰃  𐰖𐰆𐰍𐰞𐱃𐰖𐰃𐰤  𐱅𐰓𐰃  𐰾𐰇  𐰉𐰺𐰭  𐱅𐰓𐰃  𐰞𐱃𐰆𐰣  𐰖𐰃𐰽𐰑𐰀  𐰆𐰞𐰺𐰭  𐱅𐰓𐰃  𐰾𐰇  𐰉𐰽𐰃  𐰃𐰤𐰠  𐰴𐰍𐰣  𐱃𐰺𐰑𐰆𐰾  𐰽𐰑  𐰉𐰺𐰔𐰆𐰤  𐱅𐰓𐰃  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐱃𐰆𐰪𐰸𐰸𐰀  𐰉𐰭𐰀  𐰖𐰑𐰃

Katun  Yok  Bolmış  Erti  Anı  Yuglatayın  Tidi  Sü  Barıŋ  Tidi  Altun  Yışda  Oluruŋ  Tidi  Sü  Başı  İnel  Kagan  Tarduş  Şad  Barzun  Tidi  Bilge  Tonyukuka  Baŋa  Aydı

Katun (Hanım) Yok Olmuş (Ölmüş) İdi. Onu Yuğlatayım Dedi. Sü[Leyip] Varın Dedi. Altun Yış’da Oturun Dedi. Sü (Ordu) Başı İnel Kağan, Tarduş Şad Varsın Dedi. Bilge Tonyukuk’a, Bana Aydı (Söyledi)

1k8

𐰉𐰆  𐰾𐰇𐰏  𐰠𐱅  𐱅𐰃𐰓𐰃  𐰶𐰃𐰖𐰤𐰍  𐰝𐰇𐰭𐰠𐰭𐰲𐰀  𐰖  𐰋𐰤  𐰾𐰭𐰀  𐰤𐰀  𐰖𐰖𐰃𐰤  𐱅𐰃𐰓𐰃  𐰚𐰠𐰃𐰼  𐰼𐰾𐰼  𐰝𐰇𐰼  𐰇𐰚𐰠𐰇𐰼  𐰚𐰠𐰢𐰔  𐰼𐰾𐰼  𐱅𐰃𐰠𐰍  𐰽𐰉𐰍  𐰞𐰃  𐰆𐰞𐰆𐰺  𐱅𐰃𐰓𐰃  𐰞𐱃𐰆𐰣  𐰖𐰃𐰾𐰑𐰀  𐰆𐰞𐰺𐱃𐰢𐰔

Bu  Süg  İlet  Tidi  Kıyınıg  Köŋlüŋçe  Ay  Ben  Saŋa  Ne  Ayayın  Tidi  Kelir  Erser  Kür  Ökülür  Kelmez  Erser  Tilig  Sabıg  Alı  Olur  Tidi  Altun  Yışda  Olurtumuz

Bu Süyü (Orduyu) İlet Dedi. Kıyını (Emrini) Gönlünce Ay (Söyle / Ver), Ben Sana Ne Ayayım (Diyeyim) Dedi. [Düşman] Gelir İse Gür[Ce] Ökü’lür (Saldırır) Gelmez İse Dili Savı (Sözleri) Alıp Otur Dedi. Altun Yış’da Oturduk.

1k9

𐰇𐰲  𐰝𐰇𐰼𐰏  𐰘𐰃𐰘𐰃  𐰚𐰠𐱅𐰃  𐰽𐰉𐰃  𐰋𐰃𐰼  𐰴𐰍𐰣  𐰾𐰇  𐱃𐰽𐰶𐰑𐰃  𐰆𐰣  𐰸  𐰾𐰇𐰾𐰃  𐰴𐰞𐰃𐰾𐰔  𐱃𐰽𐰶𐰑𐰃  𐱅𐰃𐰼  𐰖𐰺𐰽  𐰖𐰔𐰃𐰑𐰀  𐱅𐰃𐰼𐰠𐰠𐰢  𐱅𐰢𐰾  𐰆𐰞  𐰽𐰉𐰍  𐰾𐰓𐰯  𐰴𐰍𐰣𐰍𐰺𐰆  𐰆𐰞  𐰽𐰉𐰍  𐰃𐱃𐰢  𐰴𐰦𐰖𐰤  𐰽𐰉𐰍  𐰖𐰣𐰀

Üç  Körüg  Yiyi  Kelti  Sabı  Bir  Kagan  Sü  Taşıkdı  On  Ok  Süsi  Kalısız  Taşıkdı  Tir  Yarış  Yazıda  Tirilelim  Timiş  Ol  Sabıg  Eşidip  Kagangaru  Ol  Sabıg  Itım  Kandayın  Sabıg  Yana

Üç Gözcü Yiyi Geldi. Sav[Lar]I Bir  Kağan Ordu Taşıkdı (Çıkardı) On Ok Ordusu Kalısız (Eksiksiz) Taşıkdı (Yola Çıktı) Der. Yarış Yazında (Ovasında) Dirilelim (Toplanalım) Demiş. O Savı İşitip Kağan’a O Savı İttim Kağan’dan Sava Yanıt

1k10

𐰚𐰠𐱅𐰃  𐰆𐰞𐰺𐰭  𐱅𐰃𐰘𐰤  𐱅𐰢𐰾  𐰘𐰠𐰢𐰀  𐰴𐰺𐰍𐰆  𐰓𐰏𐰇𐱅𐰃  𐰆𐰺𐰍𐰞  𐰉𐰽𐱃𐰢𐰀  𐱅𐰢𐰾  𐰋𐰇𐰏  𐰴𐰍𐰣  𐰉𐰭𐰺𐰆  𐰨𐰀  𐰖𐰃𐰑𐰢𐰾  𐰯𐰀  𐱃𐰺𐰴𐰣𐰍𐰺𐰆  𐰨𐰼𐰀  𐰽𐰉  𐰃𐰑𐰢𐰾  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐱃𐰆𐰪𐰸𐰸  𐰪𐰃𐰍  𐰆𐰞  𐰇𐰔  𐰆𐰞  𐰭𐰞𐰺

Kelti  Oluruŋ  Tiyin  Timiş  Yelme  Kargu  Edgüti  Urgıl  Basıtma  Timiş  Bög  Kagan  Baŋaru  Ança  Yıdmış  Apa  Tarkangaru  İçre  Sab  Idmış  Bilge  Tonyukuk  Anyıg  Ol  Öz  Ol  Aŋılır

Geldi. Oturun Diye Demiş. Yelme[Yi] Karguyu (Elçileri) İyice Irgala. Basıtma (Saldırma) Demiş. Bögü Kağan Bana Anca (Öyle) Ayıdmış (Demiş). Apa Tarkan’a İçere Sav İtmiş (Haber Yollamış)  Bilge Tonyukuk Anyı (Korkak) O Öz[Ü] O Yanılır.

1k11

𐰾𐰇  𐰖𐰆𐰺𐰃𐰞𐰢  𐱅𐰓𐰲𐰃  𐰆𐰣𐰀𐰢𐰭  𐰆𐰞  𐰽𐰉𐰍  𐰾𐰓𐰯  𐰾𐰇  𐰖𐰆𐰺𐱃𐰑𐰢  𐰞𐱃𐰆𐰣  𐰖𐰃𐰽𐰍  𐰖𐰆𐰞𐰾𐰔𐰤  𐰽𐰑𐰢  𐰼𐱅𐰾  𐰇𐰏𐰔𐰏  𐰚𐰲𐰏𐰾𐰔𐰤  𐰚𐰲𐰓𐰢𐰔  𐱅𐰇𐰤  𐰴𐱃𐰑𐰢𐰔  𐰉𐰆𐰞𐰲𐰆𐰴𐰀  𐱃𐰭  𐰇𐰤𐱅𐰼𐰇  𐱅𐰏𐰓𐰢𐰔

Sü  Yorılım  Tidiçi  Onamaŋ  Ol  Sabıg  Eşidip  Sü  Yorıtdım  Altun  Yışıg  Yolsuzun  Aşdım  İrtiş  Ögüzüg  Keçigsizin  Keçdimiz  Tün  Katdımız  Bolçuka  Taŋ  Öntürü  Tegdimiz

Sü (Ordu) Yürütelim Dediyse Onamayın. O Savı İşitip Sü Yörüttüm. Altun Yış’ı Yolsuzun Aştım. İrtiş Ögüzü (Irmağını) Geçitsizin Geçtik, Tün Gittik. Bolçu’ya Tan Öncesi Değdik.

 

İKİNCİ TAŞ

2b1

𐱃𐰞𐰍  𐰚𐰠𐰇𐰼𐱅𐰃  𐰽𐰉𐰃  𐰦𐰍  𐰖𐰺𐰽  𐰖𐰔𐰃𐰑𐰀  𐰆𐰣  𐱅𐰇𐰢𐰤  𐰾𐰇  𐱅𐰼𐰠𐱅𐰃  𐱅𐰃𐰼  𐰆𐰞  𐰽𐰉𐰍  𐰾𐰓𐰯  𐰋𐰏𐰠𐰼  𐰸𐰆𐰯

Tılıg  Kelürti  Sabı  Andag  Yarış  Yazıda  On  Tümen  Sü  Tirilti  Tir  Ol  Sabıg  Eşidip  Begler  Kopun

Tılı Geldi. Savı Andag; Yarış Yazında On Tümen Sü Dirildi Der. O Savı İşitip Beğlerin Hep[S]İ

2b2

𐰖𐰣𐰞𐰢  𐰺𐰃𐰍  𐰆𐰉𐱃𐰃  𐰘𐰏  𐱅𐰓𐰃  𐰋𐰤  𐰨𐰀  𐱅𐰼  𐰢𐰤  𐰋𐰤  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐱃𐰆𐰪𐰸𐰸  𐰞𐱃𐰆𐰣  𐰖𐰃𐰽𐰍  𐰽𐰀  𐰚𐰠𐱅𐰢𐰔  𐰼𐱅𐰾  𐰇𐰏𐰔𐰏

Yanalım  Arıg  Ubutı  Yig  Tidi  Ben  Ança  Tir  Men  Ben  Bilge  Tonyukuk  Altun  Yışıg  Aşa  Keltimiz  İrtiş  Ögüzüg

Yanalım Arı Ubutlu [Olmak] Yeğ Dedi[Ler] Ben Anca Der[İm] Ben Ben Bilge Tonyukuk, Altun Yış’ı Aşıp Geldik, İrtiş Ögüzü

2b3

𐰚𐰲𐰀  𐰚𐰠𐱅𐰢𐰔  𐰚𐰠𐰢𐰾𐰃  𐰞𐰯  𐱅𐰃𐰓𐰃  𐱃𐰆𐰖𐰢𐰑𐰃  𐱅𐰭𐰼𐰃  𐰆𐰢𐰖  𐰃𐰑𐰸  𐰘𐰼  𐰾𐰆𐰉  𐰉𐰽𐰀  𐰋𐰼𐱅𐰃  𐰼𐰨  𐰤𐰚𐰀  𐱅𐰔𐰼  𐰋𐰃𐰔

Keçe  Keltimiz  Kelmişi  Alp  Tidi  Tuymadı  Teŋri  Umay  Iduk  Yir  Sub  Basa  Birti  Erinç  Neke  Tezer  Biz

Geçip Geldik, Gelmiş[Ler]İ Alp Dedi, Duymadı. Tanrı, Umay, Iduk Yer, Su Basa Verdi Erinç, Neki Tezer[İz] Biz?

2b4

𐰰𐰇𐰾  𐱅𐰘𐰤  𐰤𐰚𐰀  𐰸𐰆𐰺𐰸𐰆𐰺  𐰋𐰃𐰔  𐰔  𐱅𐰘𐰤  𐰤𐰀  𐰉𐰽𐰣𐰞𐰢  𐱅𐰏𐰠𐰢  𐱅𐰃𐰓𐰢  𐱅𐰏𐰓𐰢𐰔  𐰖𐰖𐰃𐰑𐰢𐰔  𐰚𐰃𐰤𐱅𐰃  𐰰𐰇𐰾  𐰚𐰠𐱅𐰃

Öküş  Tiyin  Neke  Korkur  Biz  Az  Tiyin  Ne  Basınalım  Tegelim  Tidim  Tegdimiz  Yayıdımız  İkinti  Öküş  Kelti

[Düşman] Öküş Diye Neki Korkar[Iz] Biz? Az[Iz] Diye Ne[Den] Basmayalım? Değelim Dedim, Değdik, Yaydık. İkinci Gün Öküş Geldi[Ler]

2b5

𐰇𐰼𐱅𐰲𐰀  𐰶𐰃𐰔𐰯  𐰚𐰠𐱅𐰃  𐰾𐰇𐰭𐰾𐰓𐰢𐰔  𐰋𐰃𐰔𐰤𐱅𐰀  𐰚𐰃  𐰆𐰲𐰃  𐰾𐰃𐰭𐰺𐰲𐰀  𐰺𐱃𐰸  𐰼𐱅𐰃  𐱅𐰭𐰼𐰃  𐰖𐰺𐰞𐰴𐰑𐰸  𐰇𐰲𐰤  𐰰𐰇𐰾  𐱅𐰘𐰤  𐰋𐰃𐰔

Örtçe  Kızıp  Kelti  Süŋüşdümüz  Bizinte  İki  Uçı  Sıŋarça  Artuk  Erti  Teŋri  Yarlıkaduk  Üçün  Öküş  Tiyin  Biz

Örtçe Kızıp Geldi[Ler]. Süngüşdük. Bizden İki Üç Sıngarca Artı İdi[Ler]. Tanrı Yarlıkadığı İçin, Öküş Diye Biz

2b6

𐰸𐰆𐰺𐰴𐰢𐰑𐰢𐰔  𐰾𐰇𐰭𐰾𐰓𐰢𐰔  𐱃𐰺𐰑𐰆𐰾  𐰽𐰑𐰺𐰀  𐰆𐰑𐰃  𐰖𐰖𐰑𐰢𐰔  𐰴𐰍𐰣𐰃𐰤  𐱃𐰆𐱃𐰑𐰢𐰔  𐰖𐰉𐰍𐰆𐰾𐰃𐰤  𐰽𐰑𐰃𐰤

Korkmadımız  Süŋüşdümüz  Tarduş  Şadra  Udı  Yaydımız  Kaganın  Tutdumuz  Yabgusın  Şadın

Korkmadık, Süngüşdük. Tarduş Şadar’a [Kadar] Udup Yaydık. Kağanını Tuttuk. Yabgusunu Şadını

2b7

𐰦𐰀  𐰇𐰠𐰼𐱅𐰃  𐰠𐰏𐰲𐰀  𐰼  𐱃𐰆𐱃𐰑𐰢𐰔  𐰆𐰞  𐰸  𐱅𐰇𐰤  𐰉𐰆𐰑𐰣𐰃𐰤  𐰽𐰖𐰆  𐰃𐱃𐰢𐰔  𐰆𐰞  𐰽𐰉𐰍  𐰾𐰓𐰯  𐰆𐰣  𐰸  𐰋𐰏𐰠𐰼𐰃  𐰉𐰆𐰑𐰣𐰃  𐰸𐰆𐰯

Anda  Ölürti  Eligçe  Er  Tutdumuz  Ol  Ok  Tün  Bodunın  Sayu  Itımız  Ol  Sabıg  Eşidip  On  Ok  Begleri  Bodunı  Kop

Anda Öldürdük. Elli’ce Er Tuttuk. O Ok Tün Bodunu Sayı İttik . O Savı İşitip On Ok Beğleri, Bodunu Hep

2b8

𐰚𐰠𐱅𐰃  𐰘𐰇𐰝𐰤𐱅𐰃  𐰚𐰠𐰏𐰢𐰀  𐰋𐰏𐰼𐰠𐰃𐰤  𐰉𐰆𐰑𐰣𐰃𐰤  𐰃𐱅𐰯  𐰖𐰃𐰍𐰯  𐰔𐰲𐰀  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐱅𐰔𐰢𐰾  𐰼𐱅𐰃  𐰆𐰣  𐰸  𐰾𐰇𐰾𐰃𐰤  𐰾𐰇𐰠𐱅𐰓𐰢

Kelti  Yükünti  Keligme  Begrelin  Bodunın  İtip  Yıgıp  Azça  Bodun  Tezmiş  Erti  On  Ok  Süsin  Sületdim

Geldi, Yükündü Gelen Beğlerini, Bodunu Eğitip Yığdım, Azca Bodunu Tezmiş İdi, On Ok Süsünü Sületdim.

2b9

𐰋𐰃𐰔  𐰘𐰢𐰀  𐰾𐰇𐰠𐰓𐰢𐰔  𐰣𐰃  𐰼𐱅𐰢𐰔  𐰘𐰨𐰇  𐰏𐰔𐰏  𐰚𐰲𐰀  𐱅𐰃𐰤𐰾𐰃  𐰆𐰍𐰞𐰃  𐰖𐱃𐰍𐰢𐰀  𐰋𐰭𐰠𐰏  𐰚  𐱃𐰍𐰍  𐰼𐱅𐰇𐰼𐱅𐰢

Biz  Yime  Süledimiz  Anı  Ertimiz  Yinçü  Ögüzüg  Keçe  Tinsi  Oglı  Yatıgma  Beŋilig  Ek  Tagag  Ertürtüm

Biz [De] Yine Süledik, On[Lar]A Erdik. Yinçü Ögüzü Geçip Tinsi Oğlu [Denilen] Bengili Ek Dağına Erdirdim.

2g1

𐱅𐰢𐰼  𐰴𐰯𐰍𐰴𐰀  𐱅𐰏𐰃  𐰃𐰼𐱅𐰢𐰔  𐰦𐰀  𐰖𐰦𐰆𐰺𐱃𐰢𐰔  𐰃𐰤𐰠  𐰴𐰯𐰍𐰴𐰀  —-𐰆𐰯  𐱃𐰍𐰴𐰀  𐱅𐰔𐰃𐰚  𐱃𐰸𐰺𐰽𐰃𐰤—-

Temir  Kapıgka  Tegi  İrtimiz  Anda  Yandurtumuz  İnel  Kapıgka  —-Up  Tagka  Tezik  Tokursın.

Temir Kapı’ya Değin Erdik. Anda Yan Durduk. İnel Kapı’ya, —- Dağa Tezik —- Dokunsun

2g2

𐰦𐰀  𐰘𐰼𐰝𐰃  𐰽𐰀  𐰉𐰽𐰞𐰍𐰺𐰆  𐰺𐰑𐰴  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰸𐰆𐰯  𐰚𐰠𐱅𐰃  𐰆𐰞  𐰚𐰇𐰤𐱅𐰀  𐱅𐰏𐱅𐰃  𐱅𐰇𐰼𐰝  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐱅𐰢𐰼  𐰴𐰯𐰍𐰴𐰀  𐱅𐰃𐰤𐰾𐰃  𐰆𐰍𐰞𐰃

Anda  Yirüki  Aşa  Başalgaru  Ardak  Bodun  Kop  Kelti  Ol  Künte  Tegti  Türk  Bodun  Temir  Kapıgka  Tinsi  Oglı

Anda Yirük’i Aşıp Başalda Ardak Bodunu Hep Geldi, O Günde Değdi. Türk Bodunu Demir Kapı’ya, Tinsi Oğlu

2g3

𐱅𐰃𐰤𐰾𐰃  𐰆𐰍𐰞𐰃  𐰖𐱃𐰍𐰢𐰀  𐱃𐰍𐰴𐰀  𐱅𐰏𐰢𐰾  𐰃𐰓𐰃  𐰖𐰸  𐰼𐰢𐰾  𐰆𐰞  𐰘𐰼𐱅𐰀  𐰋𐰤  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐱃𐰆𐰪𐰸𐰸  𐱅𐰏𐰇𐰼𐱅𐰝  𐰇𐰲𐰤  —-

Tinsi  Oglı  Yatıgma  Tagka  Tegmiş  İdi  Yok  Ermiş  Ol  Yirte  Ben  Bilge  Tonyukuk  Tegürtük  Üçün  —-

Tinsi Oğlu Denilen Dağa Değmiş [Liği] İyi Yok İmiş. O Yerde Ben Bilge Tonyukuk Değirdiğim İçin —-

2g4

𐰶𐰃𐰔𐰞  𐰞𐱃𐰆𐰣  𐰇𐰼𐰭  𐰝𐰇𐰢𐰾  𐰶𐰃𐰔𐰞  𐰆𐰑𐰔  𐰏𐰼𐰃𐱅  𐰽𐰃𐰍𐰃  𐰉𐰆𐰭𐰾𐰔  𐰚𐰠𐰇𐰼𐱅𐰃  𐰃𐰠𐱅𐰼𐰾  𐰴𐰍𐰣  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀𐰾𐰃

Kızıl  Altun  Ürüŋ  Kümüş  Kızıl  Uduz  Gerit  Asıgı  Buŋsuz  Kelürti  İlteriş  Kagan  Bilgesi

Kızıl Altını, Ak Gümüşü, Kızıl Uduzu Asığı Bungsuz Getirdi. İlteriş Kağan Bilgesi

2g5

𐰃𐰠𐰃𐰤  𐰇𐰲𐰤  𐱃𐰉𐰍𐰲𐰴𐰀  𐰘𐱅𐰃  𐰘𐰏𐰃𐰼𐰢𐰃  𐰾𐰇𐰭𐰾𐰓𐰃  𐰶𐰃𐱃𐰪𐰴𐰀  𐰘𐱅𐰃  𐰾𐰇𐰭𐰾𐰓𐰃  𐰆𐰍𐰔𐰴𐰀  𐰋𐰾  𐰾𐰇𐰭𐰾𐰓𐰃  𐰦𐰀  𐰖𐰍𐰆𐰲𐰃

İlin  Üçün  Tabgaçka  Yiti  Yigirmi  Süŋüşdi  Kıtaynka  Yiti  Süŋüşdi  Oguzka  Beş  Süŋüşdi  Anda  Ayguçı

İli İçin Tabgaç’a Yedi Yirmi Süngüşdü. Kıtay [İle] Yedi [Kez] Süngüşdü. Oğuz İle Beş [Kez] Süngüşdü, Anda Aygıçı

2g6

𐰘𐰢𐰀  𐰋𐰤  𐰝  𐰼𐱅𐰢  𐰖𐰍𐰃𐰑𐰃  𐰘𐰢𐰀  𐰋𐰤  𐰝  𐰼𐱅𐰢  𐰃𐰠𐱅𐰼𐰾  𐰴𐰍𐰣  𐰆𐰲𐰑𐰃  𐱅𐰇𐰼𐰝  𐰋𐰏𐰃  𐰴𐰍𐰣𐰴𐰀  𐱅𐰇𐰼𐰝  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐰴𐰍𐰣𐰴𐰀

Yime  Ben  Ök  Ertim  Aygıdı  Yime  Ben  Ök  Ertim  İlteriş  Kagan  Uçdı  Türk  Bögi  Kaganka  Türk  Bilge  Kaganka

Yine Ben Ök İdim, Aygıdığı Yine Ben Ök İdim. İlteriş Kağan Uçdu. Türk Bögi Kağan’a, Türk Bilge Kağan’a

2d1

𐰴𐰯𐰍𐰣  𐰴𐰍𐰣  𐰘𐱅𐰃  𐰆𐱃𐰔  𐰖𐰾𐰴𐰀  —-  𐰼𐱅𐰃  𐰴𐰯𐰍𐰣  𐰴𐰍𐰣  𐰆𐰞𐰺𐰑𐰢  𐱅𐰇𐰤  𐰆𐰑𐰢𐱃𐰃

Kapagan  Kagan  Yiti  Otuz  Yaşka  —-  İrti  Kapagan  Kagan  Olurdum  Tün  Udumatı

Kapağan Kağan Yedi Otuz Yaşında —- İdi. Kapağan Kağan Oturdu. Tün Uyumadım,

2d2

𐰝𐰇𐰤𐱅𐰔  𐰆𐰞𐰺𐰢𐱃𐰃  𐰶𐰃𐰔𐰞  𐰴𐰣𐰢  𐱅𐰝𐱅𐰃  𐰴𐰺𐰀  𐱅𐰼𐰢  𐰘𐰇𐰏𐰼𐱅𐰃  𐰾𐰏  𐰝𐰇𐰲𐰃𐰏  𐰋𐰼𐱅𐰢  𐰝  𐰆𐰔𐰣  𐰘𐰠𐰢𐰏  𐰘𐰢𐰀  𐰃𐱃𐰢  𐰸

Küntüz  Olurmatı  Kızıl  Kanım  Tökti  Kara  Terim  Yögrti  İşig  Küçig  Bertim  Ök  Uzun  Yelmeg  Yeme  Itım  Ok

Gündüz Oturmadım, Kızıl Kanımı Döktü, Kara Terimi Yöğürdü, İşi Gücü [Ona] Verdim Ök. Uzun Yelme Yine Ettim Ok,

2d3

𐰺𐰴𐰆𐰖  𐰴𐰺𐰍𐰆𐰍  𐰆𐰞𐰍𐰺𐱃𐰑𐰢  𐰸  𐰉𐰣𐰍𐰢𐰀  𐰖𐰍𐰃𐰴𐰀  𐰚𐰠𐰇𐰼𐰃𐰼  𐰼𐱅𐰢  𐰴𐰍𐰣𐰢𐰣  𐰾𐰇𐰠𐱅𐰓𐰢𐰔  𐱅𐰭𐰼𐰃  𐰖𐰺𐰞𐰴𐰔𐰆

Arkuy  Kargug  Ulgartdım  Ok  Bangıma  Yagıka  Kelürir  Ertim  Kaganımın  Sületdimiz  Teŋri  Yarlıkazu

Arkuyu, Karguyu Ulugatdım Ok. Bağırdığımda Yağıyı Getirir İdim. Kağanımla [Birlikte] Süledik Tanrı Yarlıkadı

2d4

𐰉𐰆  𐱅𐰇𐰼𐰰  𐰉𐰆𐰑𐰣𐰴𐰀  𐰖𐰺𐰴𐰞𐰍  𐰖𐰍𐰃𐰍  𐰚𐰠𐱅𐰇𐰼𐰢𐰓𐰢  𐱅𐰇𐰏𐰤𐰠𐰏  𐱃𐰍  𐰘𐰇𐰏𐰼𐱅𐰢𐰓𐰢  𐰃𐰠𐱅𐰼𐰾  𐰴𐰍𐰣  𐰴𐰔𐰍𐰣𐰢𐰽𐰺

Bu  Türk  Bodunka  Yaraklıg  Yagıg  Keltürmedim  Tögünlüg  Atıg  Yügürtmedim  İlteriş  Kagan  Kazganmasar

Bu Türk Bodunu’na Yaraklı Yağıyı Getirmedim, Töğünlü Atı Yügürtmedim. İlteriş Kağan Kazanmasa

2d5

𐰆𐰑𐰆  𐰋𐰤  𐰇𐰔𐰢  𐰴𐰔𐰍𐰣𐰢𐰽𐰺  𐰃𐰠  𐰘𐰢𐰀  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰘𐰢𐰀  𐰖𐰸  𐰼𐱅𐰲𐰃  𐰼𐱅𐰃  𐰴𐰔𐰍𐰦𐰸𐰃𐰣  𐰆𐰑𐰆  𐰇𐰔𐰢  𐰴𐰔𐰍𐰦𐰸𐰢  𐰇𐰲𐰤

Udu  Ben  Özüm  Kazganmasar  İl  Yime  Bodun  Yime  Yok  Erteçi  Erti  Kazgandukın  Udu  Özüm  Kazgandukım  Üçün

Udu, Ben Öz’üm Kazanmasam İl Yine, Boylar Yine Yok Edecek İdi. [O] Kazandığı [İçin] Udu Öz’üm Kazandığım İçin

2d6

𐰃𐰠  𐰘𐰢𐰀  𐰃𐰠  𐰉𐰆𐰡𐰃  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰘𐰢𐰀  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰉𐰆𐰡𐰃  𐰇𐰔𐰢  𐰴𐰺𐰃  𐰉𐰆𐰡𐰢  𐰆𐰞𐰍  𐰉𐰆𐰡𐰢  𐰤𐰭  𐰘𐰼𐰓𐰚𐰃  𐰴𐰍𐰣𐰞𐰍  𐰉𐰆𐰑𐰣𐰴𐰀

İl  Yime  İl  Boldı  Bodun  Yime  Bodun  Boldı  Özüm  Karı  Boldum  Ulug  Boldum  Neŋ  Yirdeki  Kaganlıg  Bodunka

İl Yine İl Oldu, Boy Yine Boy Oldu. Öz’üm Karı Oldum, Ulu Oldum. Ne Yerdeki Kağanlı Boyuna

2d7

—-  𐰋𐰃𐰤𐱅𐰏𐰃  𐰉𐰺  𐰼𐰾𐰼  𐰤𐰀  𐰉𐰆𐰭𐰃  𐰉𐰺  𐰼𐱅𐰲𐰃  𐰼𐰢𐰾

—-  Bintegi  Bar  Erser  Ne  Buŋı  Bar  Erteçi  Ermiş

—- Ben Deği Var İse Ne Bungu Var Edecek İmiş.

2d8

—-  𐱅𐰇𐰼𐰝  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐰴𐰍𐰣  𐰃𐰠𐰭𐰀  𐰋𐰃𐱅𐰃𐱅𐰓𐰢  𐰋𐰤  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐱃𐰆𐰣𐰪𐰸𐰸

—-  Türk  Bilge  Kagan  İliŋe  Bititdim  Ben  Bilge  Tonyukuk

—- Türk Bilge Kağan İlinde Bititdim, Ben Bilge Tonyukuk.

2k1

𐰃𐰠𐱅𐰼𐰃𐰾  𐰴𐰍𐰣  𐰴𐰔𐰍𐰣𐰢𐰽𐰺  𐰖𐰸  𐰼𐱅𐰃  𐰼𐰾𐰼  𐰋𐰤  𐰇𐰔𐰢  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐱃𐰆𐰪𐰸𐰸  𐰴𐰔𐰍𐰣𐰢𐰽𐰺  𐰋𐰤  𐰖𐰸  𐰼𐱅𐰃  𐰼𐰾𐰼

İlteriş  Kagan  Kazganmasar  Yok  Erti  Erser  Ben  Özüm  Bilge  Tonyukuk  Kazganmasar  Ben  Yok  Ertim  Erser

İlteriş Kağan Kazanmasa, Yok İdi İse, Ben Öz’üm Bilge Tonyukuk Kazanmasam, Ben Yok İdim İse,

2k2

𐰴𐰯𐰍𐰣  𐰴𐰍𐰣  𐱅𐰇𐰼𐰝  𐰾𐰃𐰼  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰘𐰼𐰃𐰤𐱅𐰀  𐰉𐰆𐰑  𐰘𐰢𐰀  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰘𐰢𐰀  𐰚𐰃𐰾𐰃  𐰘𐰢𐰀  𐰃𐰓𐰃  𐰖𐰸  𐰼𐱅𐰲𐰃  𐰼𐱅𐰃

Kapagan  Kagan  Türk  Sir  Bodun  Yirinte  Bod  Yime  Bodun  Yime  Kişi  Yime  İdi  Yok  Erteçi  Erti

Kapağan Kağan’ın Türk Sir Bodunu Yerinde Bod Yine, Boylar Yine, Kişi Yine İyi[Ce] Yok Edecek İdi.

2k3

𐰃𐰠𐱅𐰼𐰾  𐰴𐰍𐰣  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐱃𐰆𐰣𐰪𐰸𐰸  𐰴𐰔𐰍𐰦𐰸  𐰇𐰲𐰤  𐰴𐰯𐰍𐰣  𐰴𐰍𐰣  𐱅𐰇𐰼𐰝  𐰾𐰃𐰼  𐰉𐰆𐰑𐰣  𐰖𐰆𐰺𐰃𐰑𐰸𐰃  𐰉𐰆

İlteriş  Kagan  Bilge  Tonyukuk  Kazganduk  Üçün  Kapagan  Kagan  Türk  Sir  Bodun  Yorıdukı  Bu

İlteriş Kağan, Bilge Tonyukuk Kazandığı İçin, Kapağan Kağan’ın Türk Sir Bodunu Yürüdüğü Bu[Ndandır].

2k4

𐱅𐰇𐰼𐰝  𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀  𐰴𐰍𐰣  𐱅𐰇𐰼𐰝  𐰾𐰃𐰼  𐰉𐰆𐰑𐰣𐰍  𐰆𐰍𐰔  𐰉𐰆𐰑𐰣𐰍  𐰃𐰏𐰓𐰇  𐰆𐰞𐰺𐰆𐰺

Türk  Bilge  Kagan  Türk  Sir  Bodunug  Oguz  Bodunug  İgidü  Olurur

Türk Bilge Kağan’ı, Türk Sir Bodunu, Oğuz Bodunu Yedirip Oturur.

 

https://www.turkbitig.com/p/tonyukuk.html

  

 TONYUKUK  SÖZLÜĞÜ

 

“Sözcüm ol!” dedi; sözcüsü ben idim, Bilge Tunyukuk. ”   

Tonyukuk Yazıtı 5.satır            

 

Nehirler-Göl (8):

  • Ak Termal Irmağı (Rusya, Tuva Cumhuriyeti).
  • Anı Irmağı (Rusya, Hakasya).
  • Bolçu (Çin, Altay İli). İnci Irmağı ( Özbekistan ).
  • İngek Gölcüğü ( İnekler Gölü, Moğolistan).
  • İrtiş Irmağı (Rusya).
  • Kök Öng Irmağı (Moğolistan).
  • Tola Irmağı (Moğolistan).

 

Dağlar (5):

  •  Altay Dağları (Rusya).
  • Çuğay Dağları (Çin).
  • Ek Dağı (Tanrı Oğlu) (Tacikistan).
  • Köğmen Dağları (Moğolistan).
  • Ötüken (Moğolistan)

 

Yerleşmeler (2):

  • Bulçu (Çin).
  • Şantung (Çin)

 

Ova ve Çöl  (2):

  • Karakum (Moğolistan).
  • Yarış Ovası (Çin, Şincan)

 

Boğaz ve Geçitler (1):

  • Demir Kapı  (Özbekistan)

 

Deniz (1):

  • Taloy  (Çin)

 

Türk Boyları

  • Az’lar
  • Dokuz Oğuz Halkı
  • Kırgız
  • Oğuz’lar
  • On-Ok
  • Saka’lar
  • Sir
  • Tarduşlar
  • Türgiş
  • Türk
  • Türk (Sir) Halkı

 

Diğer Halklar

  • Çinliler
  • Kıtay’lar
  • Mançud’lar
  • Soğdak
  • Tacik’ler
  • Tohar’lar

 

Kişi Referansları (A-Z):

  • Bögü Kağan (Kapgan Kağan)
  • İlteriş Kağan
  • İnel Kağan
  • Kültigin
  • Türk Bilge Kağan

*******************************************************************

a ünlem

äb ev, yurt, karargâh

äbir- evirmek, dolanmak

– açmak

ädgüti iyice, sıkıca

adrıl- 1. ayrılmak 2. (kagan, beg, yer sub sözleri ve bodun adlarının bulunma-ayrılma durumuyla) belirli bir siyasal oluşumdan kopmak 3. (at, tabar, kagan vb. sözlerin bulunma-ayrılma durumuyla) ölmek, vefat etmek.

agı ipekli kumaş

ägri eğri

agtor– tırmandırmak

Äk dağ adı

ak termel Hanghai ve Tannu Ula silsilesi arasındaki ırmaklardan biri

akıt– akın etmek/ettirmek

al- 1. almak 2. (bodun, il, törü sözleriyle veya bodun adlarıyla) ele geçirmek, fethetmek, zaptetmek 3. ganimet almak, ele geçirmek, tutsak etmek 4. kız almak, evlendirmek 5. (sab sözüyle) bilgi almak, mesaj almak

älig elli, “50”

alkın – tükenmek, mahvolmak, yok olmak

alp yiğit, cesur; zor

altı altı

altun 1. altın 2. altın para 3. altından yapılmış (araç gereç, eşya)

Altun Yış yer adı (Altay dağları)

anar ona

anaru ona doğru

ança öyle(ce), şöyle(ce)

ançıp öylece

anı  Batı Sayan’ın kuzey yamaçlarından doğup Abakan’la birleşerek Yenisey’i besleyen ırmaklardan biri.

anı onu

anın onun ile

anta 1. oraya, orada, oradan, o sırada 2. o sıradan, o zamandan, ondan, o zaman

antag öyle, şöyle

anyıg kötü, fena

apa 1.  ata, ecdat 2. baba, amca, ağabey, dede, abla, anne, nine 3. bir unvan niteleyici.

Apa Tarkan büyük tarkan, başkumandan

är er, erkek, asker

är- olmak, mevcut olmak

ara arasına, içine

arıg temiz, saf

ärinç galiba, büyük olasılıkla

ärkli olan; iken

arkuy müstahkem mevki

ärt- geçmek

Ärtiş ırmak adı (İrtiş)

artuk 1. artık, geriye kalan, artan 2. -den çok, -i aşkın 3. çok fazla. fazla, sayıca çok

asın tırmanmak

 aş, yemek, yiyecek

aş- aşmak

Aşok kişi adı (Sogdların lideri Aşoka), Soğut kaviminin lideri

at at

atlat ata bindirmek, atlandırmak

atlıg atlı, süvari

ay- 1. demek, söylemek, açıklamak 2. talimat vermek, buyurmak 3. yol göstermek, öğütlemek, danışmanlık yapmak 4. (kıyın sözüyle) ceza tebliğ etmek 5. (tenri ve yer sözleriyle) egemen olmak, hükmetmek 6. (bodun sözüyle) egemenlik altına almak 7. sözcülük etmek, beyan etmek

ayguçı kağanın sözcüsü, danışman, sözcü

ayıgma sözcü

ayt- 1. söylemek, demek 2. ad vermek.

aytıgma denen, denilen

az (I) Az kavmi

az az

 

B

 

ba- 1. bağlamak 2. (hayvan) bağlamak.

bäg bey

baga Tarkan unvanını niteleyen bir sıfat

balık 1. çamur, bataklık 2. şehir

bän ben

bana bana

banaru bana doğru, benden yana

bänlig benli, beyaz lekeli (= karlı)

bar var

bar- varmak, gitmek

bärüki beriki, berideki

bas- 1. bastırmak 2. hükümranlık etmek 3. baskın vermek 4. feryat etmek 5. (tenri, umay vb.) zarara yol açacak bir olayı önlemek 6. sıkıştırmak, tazyik etmek 7. (tenri sözüyle) kıyamet kopmak 8.basmak, baskın yapmak; yardım etmek

basın- çekinmek, baskı altında olduğunu hissetmek, yenilmek, ezilmek

basıt- 1. bastırmak 2. baskına uğratmak, düşman saldırısına maruz bırakmak, baskına uğramak

baş 1. baş, kafa 2. bir kavim, boy topluluk veya ordunun lideri 3. tepe, zirve, doruk, ırmak başı 4.  zaman, sıra, yer, önem vb. bakımlardan önce gelen, başlangıç, ilk.

ber- vermek

beş beş

bın bin

bil- 1. bilmek, bilgi sahibi olmak 2. öğrenmek, bilgi edinmek 3. tanımak, bilip ayırmak, seçmek, idrak etmek, ayırt etmek

bilgä akıllı, akıl veren, danışman

Bilgä Kagan kağan adı/ünvanı, İlteriş Kağan’ın büyük oğlu, II. Köktürk Devleti kağanı.

Bilgä Tunyukuk kişi adı/ünvanı

bilge / bilige 1. bilge 2. bir unvan niteleyicisi.

bilig bilgi, hikmet, akıl, zihin.

bin- ata binmek

bin bin

bini bän zamirinin nesne durumu

bintür- ata bindirmek, bindirmek

bir- / ber- 1. vermek 2. düşmana teslim etmek 3. (iş sözüyle) hizmet etmek 4. (yabgu, şad vb.) bir göreve atamak 5. ad veya unvan vermek 6.  evlendirmek 7.  yardımcı fiil

bir 1. bir, tek 2. aynı 3. birinci, ilk.

bir din güney, güneyden

bir yäki güneydeki

birlä ile, birlikte

biryä güneyde

bitit- yazdırmak, yazı yazdırmak

biz 1. biz 2. fiil çekimi ögesi

biz biz

bizintä biz zamirinin bulunma-çıkma durumu

bod boy, kabile

bodun boylar, kabile, halk, maiyet

boguz boğaz

boguzlan- boğazlanmak, öldürülmek

bol- 1. olmak, varlık kazanmak 2. olmak, yaratılmak, vücuda gelmek 3. yardımcı fiil, 4. mevcut olmak, var olmak

bolçu İrtiş Irmağı’nın güneydeki kollarından biri, yer adı

bögü kagan Kapgan Kağan,

Bögü kağan adı/ünvanı

bu bu

bu: kan boğa

buçägü bu üçü birlikte

buka boğa

bul- 1. bulmak, temin etmek 2.  (kan sözüyle) kağan önderliğinde siyasal örgütlenme kurmak, il ve bodunu yönetecek bir lider bulmak 3. (er at sözleriyle) erlik, kahramanlık adını veya unvanını almak 4.  tanrı lutfuna erişmek, kutsanmak.

bulganç kargaşalı, anarşi içinde, kaotik, karışık

bun / bunu 1. sıkıntı 2. vah, heyhat, ne yazık

bun dert, sıkıntı

bunad- sıkılmak, sıkıntı içinde olmak

bunsız, bunsuz 1.  sıkıntısız 2. çok sayıda, çok miktarda 3. eksiksiz, fazlasiyle

buntut- saptırmak, azdırtmak, kaçırtmak

buyla unvan

büçegü bu üçü birlikte.

büntâgi böylesi

 

Ç

çabış başkumandan

çogay Sarı Irmak’ın (Huang-ho) büyük dirseğinin kuzey yakasındaki dağ silsilesi. yeradı (Yin-Shan dağları)

çöl bozkır

 

E

 

eb çadır, konut, karargâh

ebçi eş, karı, zevce

edi hiç, asla tamamiyle

egri 1. eğri, 2. hörgüçlü (deve)

ek tag Altay Dağlarının batı bölümünde bir silsile, Tinsi Oglı Dağı

eki iki

ekinti ikinci

elät- iletmek

elt- / ilt 1. iletmek, alıp götürmek, taşımak 2. ordu sevk etmek 3. (gebe kadın) bebek taşımak

er 1.  adam, erkek 2. yiğit, kahraman 3. asker 4. erklik, erdem.

er- 1. ermek, oluşmak, olgunlaşmak 2. (el / il bodun sözleriyle) kalkınmak, müreffeh düzeye ulaşmak, ekonomik ve siyasal bağımsızlık içinde olmak 3. yardımcı fiil.

eşid- işitmek

Eşim kişi adı

 

I

ıd- / yıd- / 1. göndermek 2. (yetkili) göndermek 3. (il, yer sub vb. sözlerle) farklı bir etnik kimliğe geçmek 4. (sab sözüyle) mesaj göndermek 5. (törü sözüyle) Türk töresine uymamak 6. yardımcı fiil.

ıd- yollak

ıduk kutsal, mübarek

ıgaç ağaç

ırak ırak, uzak

ıt- göndermek, yollamak

 

İ

 

iç 1. iç 2. has, hassa, kağana bağlı, siyasal merkez, merkez 3. mide

içik- 1. girmek 2. tâbi olmak, bağımlı olmak, katılmak, iltihak etmek, sığınmak, iltica etmek

içre 1. gizli 2. devlet, savaş vs. sırrı içeren (bilgi) 3. siyasal merkez, yönetim merkezi

idi / edi 1. hiç, asla, tamamen 2. bütünüyle, hepten.

igid– / egit- 1. beslemek, doyurmak, bakmak 2. (yılkı sözüyle) hayvan beslemek 3.  (kagan) bodunu korumak, himaye etmek, kalkındırmak 4. (tenri ve yer) himaye etmek.

il / el 1.  ülke, yurt, vatan, memleket, halk 2. devlet, yönetim 3. bir unvan niteleyicisi.

ilk ilk, önce

ilteriş / elteriş II. Köktürk Devleti kurucusu kağanının unvan niteliyicisi.

ilteriş / elteriş kagan Kutluğ Kağan.

İlteriş Kutluğ’un unvanı

in- inmek

İnäl velihat (Kapgan kağanın oğlunun unvanı)

İnigäk göl adı

ir- ermek, erişmek, varmak

 iş

it- / et- 1. etmek. 2. bodun ve törü düzeni kurmak 3. asker konuşlandırmak 4.  mimari yapı kurmak 5. takdir etmek 6. (tenri) nizam vermek, düzenlemek, düzene sokmak, tanzim etmek

 

K

 

kabış- 1. toplanmak, bir araya gelmek, birleşmek 2. politik ve askeri ittifak yapmak

kabış- birleşmek, ittifak etmek

käç- geçmek

kaç kaç

kaçan ne zaman

käçig geçit

kagan hakan, hükümdar

kaganlıg kendi hakanı olan, bağımsız

käl- gelmek, kalmak; çaresiz kalmak, hiçbir şey yapamamak

kalın 1. kalın, yoğun 2. kalabalık, çok sayıda

kalısız tümüyle, tamamiyle

kalıt- bırakmak, (ugur sözüyle) yolu bırakmak, gidilen istikameti değiştirmek, bıraktırmak

käligmä gelen

kalmiş (sağ) kalmış olanlar, gelme, geliş

kältäçi gelecek (olan)lar

kälür getirmek

kan han, hükümdar

kanlan- (bodun) kağan önderliğinde siyasal örgütlenme kurmak, bir başı, lideri olmak.

kanlan- han sahibi olmak

Kapgan Bögü kağanın unvanı, İlteriş Kağan’dan sonra tahta geçen II. Köktürk Devleti kağanının unvanının niteliyicisi

kapıg kapı

kar kar

kara kara

kara kum İlteriş’in kışlık ordugâhı, Yinshan’ın (Çogay Yış) kuzeyinde, Çin kaynaklarında Hei-sha-ch’eng olarak geçen bölge, yer adı (Gobi çölü)

kargu gözetleme kulesi

karı yaşlı, ihtiyar

katun 1. kadın 2. kağan eşlerin unvanı 3. Katun Irmağı 4. Hatun, hakanın eşi

kazgan- 1.  kazanmak, kazanç elde etmek, elde etmek, ganimet sağlamak 2. (il, bodun, törü sözleriyle) kazanmak, elde etmek, edinmek, fethetmek, çalışıp başarmak

keyik av hayvanı, geyik

kılın- yaratılmak, doğmak, vücuda gelmek

kırkız Kögmen Dağlarının ardında yurt tutan, bugünkü Hakasların (Yenisey Kırgızlarının) atası olan Türk boyu, Kırgız

kış- birlikte yapmak, etmek, kılmak

kıtan X. yüzyılda Çin’de Liao sülalesini kuran, sonraki yüzyıllarda batıya yönelerek Katahıtayları oluşturan proto Moğol halkı, etnik ad (Hıtaylar)

kıyın ceza

kız- 1. sıcaklığı artmak, çok ısınmak 2. kızmak, öfkelenmek, hiddetlenmek

kız kız

kızıl kızıl

kisrä sonra

kisräki ön taraftaki, doğudaki; öndeki, öncü

kişi kişi, insan

kod- / kot- 1. koymak, bırakmak 2. (kan sözüyle) kağan önderliğindeki siyasal örgütlenmeyi bırakmak

koduz kadın, dul, kocasız kadın

kon- (bir yere) yerleşmek, (bir yeri) mesken tutmak, konmak

kop tümüyle, tamamiyle

kopın hepsi, hep birlikte, hepsi birden

kögmen Sayan (Tannu-Tuva) Dağları, yer adı

kök mavi (ırmak adında)

kök pekiştirme edatı

köläk gölek, küçük göl, bataklık

kön(ü)l gönül, arzu, dilek, (insanın) iç dünyası

kör- 1.  görmek 2. (yönelme-bulunma durumuyla) itaat etmek 3. (yügerü zarfıyla) esenlik ve huzura kavuşmak 4.  (emgek) çekmek 5. aldırış etmek 6. (edgü/beni sözüleriyle) huzur içinde yaşamak 7.  görüp geçirmek 8. yardımcı fiil 9. bağımlı olmak, tabi olmak; (tasviri fiil: çabuk!)

Ku kişi adı

kubran- 1. toplanmak, bir araya gelmek 2. siyasal teşekkül oluşturmak amacıyla toplanmak

kudı aşağısına doğru, (akıntısı) boyunca

kum — Kara-Kum

kurıdın batı

kurya batıda

kuryakı batıdaki

kuz kuz, (dağın) kuzey yamacı

küç güç, kuvvet

küçlüg güçlü, kuvvetli

kümüş gümüş

kün gün, gündüz

küntüz gündüz

küräg kaçak

män ben (kişi eki olarak)

Mançud etnik ad (Mançular)

mu soru edatı

 ne

näkä niye, niçin

nän herhangi, herhangi bir; her

 

O

oçuk ocak

og(u)l oğul

ogul 1. evlat, çocuk 2. bir unvan niteleyicisi

Oguz etnik ad

ok — On-Ok

ok pekiştirme edatı

ol o, onlar; isim cümlesinde bağ-fiil

olgurt – 1. oturmak, yerleştirmek 2. (bina, yapı, konut vb.) kurdurmak, tesis ettirmek. 3.diktirmek, diktirtmek

olur- 1. olurmak 2. varlığını sürdürmek, hayat geçirmek 3. (kagan, yabgu, şad vb.) tahta çıkmak, hüküm sürmek, hükmetmek 4. konuşlanmak, mevzilenmek 5. ikamet etmek, yerleşmek, yurt tutmak, oturmak, yaşamak; tahtta oturmak, hüküm sürmek

olurt- 1. oturtmak, yerleştirmek 2. tahta çıkarmak, kağan yapmak 3. (bediz sözüyle) motif, oyma vb.yi yerleştirmek, süsletmek, bezetmek 3. tahta oturtmak

on ok Köktürk Kağanlığı’nın batı kanadını oluşturan on kabilelik Türk boyu, etnik ad (Batı Türkleri, Türgişler)

on on

On-Ok oruk yol

otuz otuz

Ö

ög- öğmek, övmek

ök pekiştirme edatı

öl- ölmek

ölür- öldürmek

Ön Irmak adı (Onggi-yin gool; Çince Hun-yi)

öndün doğu; doğudan

önrä ön tarafta, doğuda

ört alev, ateş

ötrü sonra

Ötükan yer adı (Khangay dağlarının doğu etekleri)

ötüken Köktürk Kağanlığı ve Ötüken Uygur Kağanlığı devletlerinin merkezi

ötün- arzetmek, rica etmek

ötünç rica, maruzat

öz 1. kendi 2. (tenri tarafından bahşedilen) benlik, manevi varlık, öz 3. yürekte varsayılan sevgi, bağlılık gibi duyguların kaynağı, gönül 4. bir unvan niteleyicisi

özüm ben, kendim

 

S

 

sab söz, haber, bilgi, mesaj

saka  Orta Asya’daki Hint-Avrupalı kavimlerden biri, etnik ad

sakın- 1. endişelenmek, kaygılanmak 2. düşünmek

sâmiz semiz

sana sen zamirinin verme durumu

sanç- 1. (ucu sivri bir nesneyi bir yere veya birine) batırmak, saplanmak 2. kargıyla yaralamak veya öldürtmek, mızraklamak

sânün General

sarıg sarı

sayu her

sınar yarım, yarı

sini sän zamirinin nesne durumu

Sir etnik ad

Sogdak etnik ad, Soğd halkı, Hint-Avrupa kökenli bir kavim, Soğutlar

sök- sökmek

sub su, Irmak

 ordu; asker

sülä- ordu sevk etmek, sefer etmek

sülät- ordu sevk ettirmek

sünüg mızrak

sünüş- savaşmak

 

Ş

 

şad / çad yabgu ile birlikte kagandan sonraki en yüksek rütbe olan kağanın erkek kardeşine veya oğluna bizzat ihsan ettiği bir unvan

şantun Taihang Dağlarının doğusunda bulunan toprakların genel adı

Şantun yer adı

 

T

Tabgaç Çin, Çinliler

tabışgan tavşan

täbi deve

tag dağ

täg gibi

täg- hücum etmek, saldırmak; değmek, varmak, erişmek

tägi kadar

tägmiş varmış olma, erişmiş olma, varma, erişme

tägrä çevre, etraf, çepeçevre

tägür- götürmek

taloy Irmak adı

Tämir Kapıg Demir Kapı, Belh ile Semerkand arasındaki geçit

tan tan, şafak

tänri tanrı

tänsi < Çin rien-tzü ‘gögün oğlu’ (yer altında)

tär ter

tarduş Altayların batısında yurt tutan ve Tölis kavmine mensup olan bir Türk boyu

Tarduş etnik ad (Kağanlığın batı boyları)

Tarkan unvan

tarkınç huzursuz

Tärmäl ırmak adı

taş dış, taş, taşlık yer

taşık 1. dışarı çıkmak 2. baş kaldırmak, isyan etmek 3. (ordu) sefere çıkmak

taşık- çıkmak, (ordu) sefere çıkmak

täz- kaçmak

Täzik etnik ad (Tacik)

te- demek, söylemek

teg- 1. (yönelme durumuyla) değmek, ulaşmak, erişmek 2. (savaşta) hücum etmek, saldırmak 3. (yaş sözüyle) yaşı kemale ermek, yaşlanmak 4. (küni sözüyle) yüksek bir unvan almaya hak kazanmak

temir kapıg Sir Derya’nın batısında Belh-Semerkant yolu üzerinde bir geçit, Buzgala geçidi

tenri 1. gökyüzü 2. tanrı 3. kagan / kan unvanının niteliyicisi

teril- derilmek, toplanmak

teril– toplanmak, bir araya gelmek

teyin diye

tıl (düşman hakkında) bilgi; gözcü, haberci

ti- demek, söylemek

tilä- istemek

tinisi / tensi oglı Altay Dağlarının batı bölümünde bir silsile

tinsi < Çin rien-tzü ‘gögün oğlu’ (yer altında)

tiril- / teril- 1. birleşmek, hayata dönmek 2. (ordu) savaşta hezimete uğramaktan kurtulmak, toparlanarak güçlenmek 3. (tün sözüyle) gece olmak 4. derilmek, toplanmak

tiyin diye

Togla Irmak adı (Tola)

tok tok

Tokar etnik ad (Tohar)

tokar Hint-Avrupa kökenli bir kavim, Toharlar

tokuz dokuz (etnik adda)

Tokuz Oguz etnik ad

tonra esim VII. yüzyılın son çeyreğinde Tokuz Oğuz liderinin Kıtay’a gönderdiği Tonra boyundan bir temsilci, etnik ad (kişi adında)

topul- delinmek

toruk zayıf

töküt- dökmek, akıtmak

tu- kapanmak

tug engel, mania

Tunyukuk en yüksek idari unvan, başvezir

tut- 1.  tutmak 2. yurt tutmak 3. (il) varlık sürdürmek 4. denetim altına almak 5. savaşta yakalamak 6. (at sözüyle) adını almak 7. (kü sözüyle) adı duyulmak 8. (Türk tenri) kagan, katun ve kaganın diğer aile bireylerini korumak

tutun- tutunmak

tuy- duymak, hissetmek, fark etmek, algılamak, aldırış etmek

tügriş On Okların Tu-lu koluna mensup Batıdaki Tölis boylarından biri

tügünlüg düğümlü, kuyruğu düğümlü

tümän on bin

tün gece; geceleyin

Türgiş etnik ad

türk 1. Türk 2. bir hükümdarın yönetimindeki halk, teba, reaya

Türük etnik ad

tüş- 1. inmek 2. (yaklaşma-bulunma, yön durumuyla) gitmek, yürümek 3. konaklamak veya mola vermek üzere at, at arabası vb.nden inmek 4.  düşmek, düşüp yaralanmak veya telef olmak 5. (düşman ordusu) ırmağa, denize vb.ne dökülmek 5. düşmek

tüşür- 1. indirmek 2. (ilez sözcüğüyle) acı vermek, kederlendirmek, üzüntü vermek

 

U

u- muktedir olmak; mümkün olmak

u uyku

ubut utanç

 uç

uçuz kolay

ud- 1. takip etmek, kovalamak 2. (savaşta) takip etmek, kovalamak, peşine düşmek, sürmek

udı- uyumak

udu ve

uduz- 1. takip ettirmek, izletmek 2. komuta etmek, sevk etmek, liderlik etmek

ugur zaman, vakit

ulug 1. büyük, muazzam 2. yaşlı 3. yaşça büyük 4. ileri gelen kimse, ulu, yüce kişi 5. bir unvan niteleyicisi, lider

Umay tanrı adı, Tenrici inanışta kadınları doğum sonrasındaki evrede koruduğuna inanılan tanrıça

una- doğru bulmak, onaylamak, tasvip etmek

unç mümkün, olabilir

ur- 1. varmak 2. okla vurmak, okla vurarak yaralamak 3. (hayvan) vurmak 4. kurmak, tesis etmek 5. yazmak, sert zemin üzerine ucu keskin bir nesneyle harfleri kazıyarak, çizerek yazı yazmak 6. (tugrag sözüyle) mühür vurmak, tuğra çekmek. 7. koymak, yerleştirmek

uzun uzak

 

Ü

 

üç üç

üçägü üçü, üçü birlikte, üçümüz

üçün için

ügüz ırmak

üküş çok

ülüg 1. bölüm, bölük, kısım 2. kısmet, nasip, kader, yazgı

üntür- (tan) atmak, (şafak) sökmek

ürün beyaz, ak

üz aksi, inatçı, başına buyruk

üz- kırmak, koparmak

üzä üzerine, üzerinde

üze 1. yukarı, üst, yukarıda üstte 2. üstüne, üzerine, üstünde, üzerinde.

 

Y

 

yabgu şad ile birlikte kagandan sonraki en yüksek rütbe olan ve kağanın erkek kardeşine veya oğluna bizzat ihsan ettiği bir unvan

yadag yaya, piyade

yagı düşman

yagıçı savaşçı, savunmacı

yäl- (atı) dörtnala sürmek, koşturmak

yälmä öncü, keşif kolu, keşif süvarisi; sefer

yältür- akın ettirmek, koşturmak

yämä dahi, da/de, hem… hem

yan- 1. geri dönmek, dönmek 2. (savaşta) geri çekilmek

yän yan, taraf, -den doğru

yan yan, taraf; -den doğru

yana yine, tekrar

yanıl- yanılmak

yantur- 1. döndürmek 2. (orduyu) geri çekmek 3. (yaş, sıgıt sözleriyle) acıyı içe gömmek, bastırmak

yany- yaymak, dağıtmak, bozguna uğratmak

yanyduk bozguna uğrayan(lar)

yara- yaramak, uygun olmak

yarık zırh

yarıkla- (tenri, yer, tenriken sözleriyle) buyurmak, lütfetmek, esirgemek

yarıklıg zırhlı asker

Yarış yer adı (bugünkü Çarış ovası)

yarlıka- (tanrı) buyumak, esirgemek

yat- 1. yatmak, bir yerde uzanır halde bulunmak 2. (kemikler) yığılmak 3. (cenaze) gömülmeden kalmak, ortada kalmak.

yazı ova

ye- yemek

yeg daha iyi

Yençü ırmak adı (Sır Derya, Jaxartes)

yer yer

yerçi kılavuz

yet- yedmek, yedekte götürmek

yeti yedi

yıd- göndermek

yıg- yığmak, derleyip toplamak

yırdın kuzey

yırya kuzeyde

yıryakı kuzeydeki

yış dağ, ormanlı dağ

yi- yemek

yigirmi yirmi

yinçgä ince

yinçü ögüz Sir Derya (Seyhun) Irmağı

yir yer

yoglat- cenaze töreni yaptırmak

yogun yoğun, kalın

yogur- geçmek (ırmak vb.)

yok yok

yokaru yukarı

yol yol

yorı- 1. adım atarak ilerlemek, gitmek, yürümek, yol almak, ilerlemek 2. isyan etmek, başkaldırmak 3. ilerlemek, gelişmek, kalkınmak 4. ordu sevk etmek, akın etmek, düşman topraklarına saldırmak, baskın yapmak 5. ordu ile sefere çıkmak; gelişmek

yorıt- 1. yürütmek, ilerlemek 2. orduyu sefere çıkarmak 3.  kalkındırmak, ilerletmek, geliştirmek, gönenç içinde yaşamak 4. atı dörtnala sürmek 5. (orduyu) yürütmek, sefere çıkarmak

yubul- yuvarlanmak

yugur- yoğurmak

yulı- yağmalamak

yurt 1. yurt, kamp yeri, konaklama yeri 2. cenaze çadırı 3. karargah, merkez

yuyka yufka, ince

yügürt- 1. koşturmak 2. (atı) hızla koşturmak 3. (ter sözüyle) emek sarf etmek, büyük gayret göstermek, çok çalışmak, ter dökmek 4. akıtmak; akın ettirmek

yükün- 1. saymak, saygı göstermek, hürmet etmek 2. boyun eğmek, biat etmek, bir kimsenin veya bir yönetimin egemenliğini tanımak 3. ibadet etmek.

yüküntür- 1. saydırmak, hürmet ettirmek, sözünü dinletmek 2. baş eğdirmek, boyun eğdirmek, biat ettirmek.

yüz yüz (100)

Kaynak: [1]

 

[1] Tonyukuk Yazıtı İnceleme, Talat Tekin, 1994, sayfa 53-72. Eski Türk Yazıtları Söz Varlığı İncelenmesi, Hatice Şirin, Türk Dil Kurumu

Bilgelerin Seçme/Özlü Sözleri

İngiliz bilgelerinden özlü sözler

  1. “Düşünceler, dünyayı değiştirir.” – William Wordsworth
  2. “Bir insanın en büyük zaferi, kendisini yenmesidir.” – Thomas Carlyle
  3. “Bir insanın inancı, onun düşündüğüdür.” – Oscar Wilde
  4. “Bir insanın değeri, inandıklarının büyüklüğüyle ölçülür.” – Bertrand Russell
  5. “İnsanı çökerten en büyük şey, kendi korkularıdır.” – Samuel Johnson
  6. “Büyük bir başarı, büyük bir risk almayı gerektirir.” – Bill Gates
  7. “Akıl, herhangi bir düşünceyi kabul etmeye hazır olmalıdır, çünkü aklın amacı gerçektir.” – Charles Darwin
  8. “Bir insanın hayatı, umut ettiği şeylerle belirlenir.” – Lewis Carroll
  9. “İyi bir lider, kendi sorumluluğunu ve başkalarının başarılarını paylaşır.” – Winston Churchill
  10. “Bir insanın karakteri, ona verilen görevlerle değil, ondan beklenmeyen zorluklarla ortaya çıkar.” – John Stuart Mill

İngiliz bilgelerinden seçme sözler:

  1. “Bilgelik, bizi karanlıkta aydınlatan bir mum gibidir.” – John Locke
  2. “Gerçek bilgi, kendini bilen insanda yatar.” – John Milton
  3. “Dostluğun mutluluğu, paylaşılan şeylerin artmasıyla büyür.” – Marcus Tullius Cicero
  4. “Zihinler, birlikte düşünmek için bir araya geldiklerinde büyük güçlere sahiptir.” – Alfred North Whitehead
  5. “Eğitim, bir kişinin kendisini düşündürmeyi öğrenmesidir.” – John Stuart Mill
  6. “Sadece gerçek bir dost, sizi en kötü halinizde bile sevebilir.” – William Shakespeare
  7. “Gerçek adalet, kendi çıkarınızı değil, herkesin çıkarını gözetmek demektir.” – Mary Wollstonecraft
  8. “Başarının anahtarı, kendinize inanmak ve çalışmak için gereken özgüveni bulmaktır.” – Virginia Woolf
  9. “Hayatta en önemli şey, kendinize sadık kalmaktır.” – Bertrand Russell
  10. “Bilginin en iyi kullanımı, iyiliği yaymaktır.” – Francis Bacon

Amerikan bilgelerinden seçme sözler

  1. “Özgürlük, yaşamak için risk almayı gerektirir. Güvenlik, esaret demektir.” – Thomas Jefferson
  2. “Bir insan, özgürlüğünü hak etmiyorsa, güvenliği de hak etmez.” – Abraham Lincoln
  3. “Bilginin yayılması, özgürlüğün korunmasının temel şartıdır.” – James Madison
  4. “Hakimiyet kayıtsız şartsız halka aittir.” – John Adams
  5. “Bir toplum, adaleti korumak ve hakları savunmak için yasalarına uymalıdır.” – Alexander Hamilton
  6. “Hiçbir şey yapmak, özgürlüğün korunmasını istemekten daha etkisizdir.” – Benjamin Franklin
  7. “Bir ulus, halkının eğitimine yatırım yapmadığı sürece ilerleyemez.” – Horace Mann
  8. “Birlikte çalışmak, başarıya giden yolda en önemli adımdır.” – Helen Keller
  9. “Dürüstlük, başarı için en önemli değerdir.” – George Washington
  10. “Özgürlük, düşüncelerin ve ifadenin cesaretle savunulduğu yerde yeşerir.” – Rosa Parks

Çin bilgelerinden seçme sözler

  1. “Bin mil yolculuk, tek adımla başlar.” – Laozi
  2. “Gerçek bir zafer, kendini yenebilmektir.” – Confucius
  3. “Düşmanınızı tanımak için önce kendinizi tanıyın.” – Sun Tzu
  4. “Büyük mutluluk, küçük şeyleri takdir etmekle elde edilir.” – Confucius
  5. “Bir işe başlamak için en iyi zaman, on yıl öncesidir. İkinci en iyi zaman ise şimdidir.” – Çin Atasözü
  6. “Sözleriniz düşüncelerinizi yansıtır, düşünceleriniz ise karakterinizi.” – Confucius
  7. “Dünyayı değiştirmek istiyorsanız, önce kendinizi değiştirin.” – Laozi
  8. “Bir çiçeğin güzelliği, zamana karşı dayanıklılığından gelir.” – Confucius
  9. “Gerçek bilgelik, başkalarının hatalarından ders almayı öğrenmektir.” – Confucius
  10. “Bir an için mutlu olmak istiyorsanız, biraz içki için; bir saat mutlu olmak istiyorsanız, biraz uyuyun; bir gün mutlu olmak istiyorsanız, bir arkadaş edinin.” – Çin Atasözü

Hint bilgelerinden seçme sözler

  1. “Kendini bilmek, en yüce bilgidir.” – Upanişadlar
  2. “Güzel düşünceler, güzel eylemlere yol açar.” – Swami Sivananda
  3. “Işık, içimizdeki karanlığı dağıtır.” – Rabindranath Tagore
  4. “Gerçek sevgi, hiçbir beklenti olmadan verilendir.” – Mahatma Gandhi
  5. “Gerçek huzur, iç dünyamızda bulunur.” – Buddha
  6. “Eylemleriniz düşüncelerinizin yansımasıdır.” – Swami Vivekananda
  7. “Bir insanın en büyük zorluğu, kendisiyle olan savaşıdır.” – Bhagavad Gita
  8. “İçsel barış, dünyadaki barışın temelidir.” – Paramahansa Yogananda
  9. “Sevgi, en güçlü iyileştiricidir.” – Mata Amritanandamayi
  10. “Bir insanın doğru yolda yürüdüğünü, başkalarına ışık tuttuğunda anlarsınız.” – Swami Chinmayananda

Rus bilgelerinden seçme sözler

  1. “Bilgelik, zorlukların üstesinden gelmek için cesaret ve sabır gerektirir.” – Fyodor Dostoevsky
  2. “Sanat, hayatın anlamını keşfetmek için en etkili araçtır.” – Leo Tolstoy
  3. “Büyük bir düşünce, büyük bir eylemin başlangıcıdır.” – Vladimir Lenin
  4. “Bir insanın gerçek değeri, başkalarına nasıl hizmet ettiğiyle ölçülür.” – Anton Chekhov
  5. “Güzellik dünyayı kurtaracak şeydir.” – Fyodor Dostoevsky
  6. “Eğer ışığı görmek istiyorsanız, karanlıkta yürümeyi öğrenmelisiniz.” – Ivan Turgenev
  7. “Gerçek bir lider, insanları ileriye taşımak için onlara ilham verendir.” – Mikhail Gorbachev
  8. “Hakikat, en güçlü silahtır.” – Aleksandr Solzhenitsyn
  9. “Bilgi güçtür, ama eylem onun gerçek değerini ortaya çıkarır.” – Lev Tolstoy
  10. “Başarı, düşme yeteneğine sahip olmaktır ve her seferinde ayağa kalkmaktır.” – Konstantin Stanislavski

Alman bilgelerinden seçme sözler

  1. “Düşünce özgürdür ve hiçbir güç onu kontrol edemez.” – Immanuel Kant
  2. “Hayal gücü, bilginin öncülüdür.” – Friedrich Schiller
  3. “Bir insanın karakteri, ona verilen güçle değil, ondan beklenmeyen zorluklarla ortaya çıkar.” – Albert Einstein
  4. “Gerçek bilgi, insanın kendi deneyimiyle elde ettiği bilgidir.” – Johann Wolfgang von Goethe
  5. “Akıl, dünyayı anlamamıza yardımcı olan en büyük güçtür.” – Ludwig van Beethoven
  6. “Mutluluk, gerçek sevgiyi ve kabulü bulmaktır.” – Hermann Hesse
  7. “İç dünyanızdaki huzuru bulduğunuzda, dünya da size huzur sunar.” – Johann Gottfried Herder
  8. “Bilgi, en yüksek erdemdir.” – Friedrich Nietzsche
  9. “Gerçek bir lider, başkalarının potansiyelini ortaya çıkarmaya yardımcı olur.” – Johann Wolfgang von Goethe
  10. “İnsan, düşündüğü şeyleri yaratır.” – Martin Heidegger

Fransız bilgelerinden seçme sözler

  1. “Hayatta anlam aramak, hayatta olmanın anlamıdır.” – Albert Camus
  2. “Bir insanın düşünceleri, onun gerçek varlığıdır.” – René Descartes
  3. “Akıl, insanın en büyük hazinesidir.” – Voltaire
  4. “Bilgi güçtür.” – Francis Bacon
  5. “Eğitim, bir kişinin zihinsel dünyasını güçlendirmek için en iyi araçtır.” – Jean-Jacques Rousseau
  6. “Hayatta ne kadar az şey biliyorsak, o kadar büyük bir alanda uzman olabiliriz.” – Blaise Pascal
  7. “Düşünceler, özgürce ifade edildiğinde en etkili olurlar.” – Jean-Paul Sartre
  8. “Bir insanın aklı, sınırlarını aşabilecek en büyük güçtür.” – Émile Durkheim
  9. “Bir şeyi gerçekleştirmek için önce hayal etmek gerekir.” – Anatole France
  10. “Bir toplum, adaleti ve eşitliği korumak için yasalara saygı göstermelidir.” – Montesquieu

Afrika bilgelerinden seçme sözler

  1. “Birlik, gücümüzün kaynağıdır.” – Kenyan Atasözü
  2. “Bir çocuğun yetişmesi, bir köyün işidir.” – Nijerya Atasözü
  3. “Karanlık bir günde gökyüzüne bakmayı öğren.” – Etiyopya Atasözü
  4. “Umut, sabırla yeşeren bir fidandır.” – Güney Afrika Atasözü
  5. “Suçlu, suçsuzun kabusudur.” – Ganalı Atasözü
  6. “Büyük ağaçlar, küçük tohumlardan büyür.” – Sierra Leone Atasözü
  7. “Sözler, yürekten yüreğe giden köprülerdir.” – Zambiya Atasözü
  8. “İyi bir yol arkadaşı, uzun bir yolculuğu bile keyifli hale getirir.” – Tanzanya Atasözü
  9. “Görmek için gözlerin dışında bakmanı öğren.” – Kamerun Atasözü
  10. “Birlikte çalışarak, sıradan taşları bile dağlar yapabiliriz.” – Ruanda Atasözü

Bu sözler, Afrika bilgelerin düşüncelerini ve felsefelerini yansıtan bazı seçme örneklerdir. Afrika kültüründe atasözleri ve özlü sözler, hikmeti aktarmak ve yaşamı anlamlandırmak için sıkça kullanılmaktadır. Umarım ilham verici olmuşlardır!

İtalyan bilgelerinden seçme sözler

  1. “Hayatı anlamlandırmak için sevgiyle yaşamalıyız.” – Dante Alighieri
  2. “Bir dil, bir insanın dünyasını ifade eder.” – Cesare Pavese
  3. “Hayat, yaşamaya değer olan şeylerle doludur.” – Leonardo da Vinci
  4. “Bilgi, güçtür.” – Francis Bacon (İtalyan asıllı İngiliz bilge)
  5. “Gerçek bilgelik, deneyimden doğar.” – Leonardo da Vinci
  6. “Hayat, yürekten gelen duygularla doludur.” – Giuseppe Verdi
  7. “Bir insanın karakteri, ona verilen güçle değil, zorluklarla nasıl başa çıktığıyla ortaya çıkar.” – Carlo Goldoni
  8. “Sanat, duyguların dilidir.” – Michelangelo
  9. “Kendini keşfetmek, gerçek özgürlüğe giden yoldur.” – Giacomo Leopardi
  10. “Sabır, zaferin anahtarıdır.” – Leonardo da Vinci

İspanyol bilgelerinden seçme sözler

  1. “Gelecek, bugün yaptıklarımıza bağlıdır.” – Miguel de Cervantes
  2. “Eğitim, geleceğin temelidir.” – José Martí
  3. “İyi bir dost, sıkıntılı zamanlarda bile senin yanında olan kişidir.” – Baltasar Gracián
  4. “Gerçek bilgelik, yaşamı anlamlandırmak ve sevgiyi paylaşmaktır.” – Miguel de Unamuno
  5. “Dil, bir milletin ruhunun aynasıdır.” – Miguel de Cervantes
  6. “Bir insanı tanımak istiyorsanız, onun eylemlerine bakın.” – Lope de Vega
  7. “Hayatın en büyük zenginlikleri, basit ve doğal olanlardır.” – Antonio Machado
  8. “Geçmişe sıkı sıkıya bağlı kalırsak, geleceği kaçırırız.” – José Ortega y Gasset
  9. “Her engel, aşılması gereken bir fırsattır.” – Alejandro Jodorowsky
  10. “İnsanlar arasında sevgi, anlayış ve saygı olmadan barış mümkün değildir.” – Federico García Lorca

Portekiz bilgelerinden seçme sözler

  1. “Bilgelik, anlamaktan çok yaşamakla ilgilidir.” – Fernando Pessoa
  2. “Düşlerimiz, hayata anlam katan rehberlerdir.” – José Saramago
  3. “Kendini keşfetmek, gerçek özgürlüğün anahtarıdır.” – Luís de Camões
  4. “Direnç, insanın gücünü ortaya çıkaran bir özelliktir.” – António Lobo Antunes
  5. “Gerçek mutluluk, iç huzurunu bulduğumuzda ortaya çıkar.” – Sophia de Mello Breyner Andresen
  6. “Hayatın anlamı, yaşarken inşa edilir.” – Agustina Bessa-Luís
  7. “Özgürlük, insanın kendini kabul etmesiyle başlar.” – Miguel Torga
  8. “Büyük düşünceler, cesur adımlarla gerçeğe dönüşür.” – Alexandre O’Neill
  9. “Sevgi, kalbimizi dolduran en değerli armağandır.” – Florbela Espanca
  10. “Bir insanın değeri, nasıl davrandığıyla ölçülür.” – Vergílio Ferreira

İran bilgelerinden seçme sözler

  1. “Dünya, bilgi arayışıyla aydınlanır.” – Avicenna (İbn Sina)
  2. “Gerçek bir dost, sıkıntılı zamanlarda bile seninle olan kişidir.” – Rumi (Mevlana)
  3. “Bilgelik, iç huzurun ve anlayışın kaynağıdır.” – Omar Khayyam
  4. “İnsanlar arasındaki en değerli hazine, sevgi ve anlayıştır.” – Saadi Shirazi
  5. “Her yeni gün, yeni bir başlangıç ve fırsattır.” – Hafez
  6. “Bilginin yanında alçakgönüllülük ve anlayış olmalıdır.” – Farid al-Din Attar
  7. “Bir insanın değeri, karakteri ve eylemleriyle belirlenir.” – Ali bin Ebu Talib
  8. “Hayatta en değerli şey, iç huzurunuzdur.” – Shams Tabrizi
  9. “Gerçek zenginlik, kalbinizdeki sevgi ve sahip olduklarınızın değil, sahip olduğunuzdur.” – Rumi (Mevlana)
  10. “Düşünce özgürlüğü, insanın en temel haklarından biridir.” – Abdolkarim Soroush

Afganistan bilgelerinden seçme sözler

  1. “Bir insanın değeri, karakteri ve ahlaki değerleriyle belirlenir.” – Ali Şir Nevai
  2. “Gerçek güç, bilgelik ve adaletle birleştiğinde ortaya çıkar.” – Ahmad Şah Durrani
  3. “Karanlık günlerde bile umudu kaybetmemek önemlidir.” – Rabbani Mahmud
  4. “İnsanlar arasındaki en değerli bağ, sevgi ve saygıdır.” – Rahman Baba
  5. “Eğitim, toplumun ilerlemesinin temelidir.” – Abdul Ali Mazari
  6. “Gerçek özgürlük, iç huzur ve anlayışa sahip olmaktır.” – Amanullah Han
  7. “Bilgi, insanların kendi potansiyellerini keşfetmelerini sağlar.” – Rabia Balkhi
  8. “Hayatta en değerli şey, insan ilişkileri ve dostluktur.” – Khushal Khan Khattak
  9. “Bir insanın değeri, başkalarına yardım etme ve paylaşma yeteneğiyle ölçülür.” – Sayyid Jamaluddin Afghan
  10. “Düşünce ve inanç özgürlüğü, insan haklarının temelidir.” – Malalai Joya

Sırp bilgelerinden seçme sözler

  1. “Bilgelik, hayatın anlamını keşfetmekle başlar.” – Nikola Tesla
  2. “Eğitim, insanın karanlık bir dünyayı aydınlatabileceği anahtardır.” – Dositej Obradović
  3. “Bir insanın değeri, karakteri ve dürüstlüğüyle ölçülür.” – Ivo Andrić
  4. “Gerçek adalet, insanlar arasında eşitlik ve saygı temelinde inşa edilir.” – Vuk Karadžić
  5. “Bilim ve sanat, insanlığın ilerlemesinin temel taşlarıdır.” – Mihailo Petrović Alas
  6. “Sevgi ve hoşgörü, insanların birbirleriyle daha iyi anlaşmalarını sağlar.” – Desanka Maksimović
  7. “Dil, bir milletin kültürünün ve kimliğinin ifadesidir.” – Milovan Đilas
  8. “Hayat, yaşanması gereken bir serüvendir.” – Meša Selimović
  9. “Bir insanın değeri, ne kadar çok başkasına yardım ettiğiyle ölçülür.” – Svetozar Marković
  10. “Bilgi, insanın özgürleşmesinin anahtarıdır.” – Branko Radičević

Arnavut bilgelerinden seçme sözler

  1. “Gerçek güç, bilgi ve eğitimle elde edilir.” – Naim Frashëri
  2. “Bir insanın değeri, karakteri ve dürüstlüğüyle ölçülür.” – Ismail Kadare
  3. “Hayatta en değerli şey, sevgi ve aile bağlarıdır.” – Mother Teresa
  4. “İyi bir insan olmak, toplumun ilerlemesinin temelidir.” – Fan Noli
  5. “Adalet, insanların eşitlik ve haklarının korunmasıyla sağlanır.” – Ibrahim Rugova
  6. “Bilgi, insanları aydınlatan bir kandildir.” – Faik Konica
  7. “Hoşgörü ve anlayış, insanlar arasında barışın temelidir.” – Lasgush Poradeci
  8. “Bir insanın değeri, başkalarına yardım etme yeteneğiyle ölçülür.” – Avni Rustemi
  9. “Dil, bir milletin kimliğini ve kültürünü yansıtır.” – Gjergj Fishta
  10. “Hayatta en önemli şey, kendin olabilmektir.” – Adem Demaçi

Makedon bilgelerinden seçme sözler

  1. “Gerçek bilgelik, bilgiyle birlikte ahlaki değerleri de içerir.” – Konstantin Miladinov
  2. “Bir insanın değeri, karakteri ve insanlara olan tutumuyla ölçülür.” – Kosta Abrashevich
  3. “Dil, bir milletin kültürünün taşıyıcısıdır.” – Blaze Koneski
  4. “Eğitim, toplumun ilerlemesinin temelidir.” – Kočo Racin
  5. “Bilim ve sanat, insanın ruhunu besleyen kaynaklardır.” – Grigor Prličev
  6. “Hoşgörü ve anlayış, insanların birbirleriyle uyum içinde yaşamasını sağlar.” – Dimitar Miladinov
  7. “Bir insanın değeri, ne kadar çok başkasına yardım ettiğiyle ölçülür.” – Todor Aleksandrov
  8. “Adalet, insanların eşitlik ve haklarının korunmasıyla sağlanır.” – Kole Nedelkovski
  9. “Bir insanın başarısı, ne kadar çok engeli aşabildiğiyle ölçülür.” – Rajko Žinzifov
  10. “Hayatta en önemli şey, gerçek özgürlüğü ve iç huzuru bulabilmektir.” – Venko Markovski

Yunan bilgelerinden seçme sözler

  1. “Kendini tanı.” – Sokrates
  2. “Bilgi, gerçek özgürlüğün anahtarıdır.” – Epiktetos
  3. “Akıllı insan, kendini yönetebilen insandır.” – Aristoteles
  4. “Dostluk, bir ruhun iki bedende yaşamasıdır.” – Aristoteles
  5. “Bilgelik, kendini bilme yolunda bir adımdır.” – Herakleitos
  6. “Bir insanın değeri, karakteri ve ahlaki değerleriyle ölçülür.” – Platon
  7. “Hayatta en önemli şey, düşüncelerimizi eylemlerimize dönüştürebilmektir.” – Demokritos
  8. “Güzellik, içsel bir aydınlıktır.” – Plotinos
  9. “Gerçek bilgi, sorgulamaya dayalı bilgidir.” – İskenderiyeli Hipatia
  10. “Adalet, insanların eşitlik ve haklarının korunmasıyla sağlanır.” – Solon

Bulgar bilgelerinden seçme sözler

  1. “Bilgi, insanın en değerli hazinesidir.” – Ivan Vazov
  2. “Dil, bir milletin kimliğini ve kültürünü korur.” – Hristo Botev
  3. “Bir insanın değeri, karakteri ve ahlaki değerleriyle ölçülür.” – Pencho Slaveykov
  4. “Eğitim, toplumun ilerlemesinin temelidir.” – Dimitar Talev
  5. “Gerçek özgürlük, iç huzur ve anlayışa sahip olmaktır.” – Peyo Yavorov
  6. “Hayatta en değerli şey, sevgi ve aile bağlarıdır.” – Nikola Vaptsarov
  7. “Bilim ve sanat, insanların ruhunu besleyen kaynaklardır.” – Ivan Shishmanov
  8. “Bir insanın değeri, başkalarına yardım etme yeteneğiyle ölçülür.” – Zahari Stoyanov
  9. “Adalet, insanların eşitlik ve haklarının korunmasıyla sağlanır.” – Hristo Smirnenski
  10. “Hayatta en önemli şey, doğru yolu bulmak ve ondan şaşmamaktır.” – Aleko Konstantinov

Romen bilgelerinden seçme sözler

  1. “Bilgelik, hayatın anlamını ve değerini keşfetmekle başlar.” – Mircea Eliade
  2. “Dil, bir milletin kimliğinin ve kültürünün taşıyıcısıdır.” – Mihai Eminescu
  3. “Adalet, insanların eşitlik ve haklarının korunmasıyla sağlanır.” – Ion Luca Caragiale
  4. “Gerçek güç, bilgi ve erdemle birleştiğinde ortaya çıkar.” – Nicolae Iorga
  5. “Bilim, insanlığın ilerlemesinin temel taşlarından biridir.” – Henri Coandă
  6. “Hayatta en önemli şey, sevdiklerimize zaman ayırmak ve onları anlamaktır.” – Octavian Paler
  7. “Bir insanın değeri, başkalarına yardım etme yeteneğiyle ölçülür.” – Constantin Brâncuși
  8. “Hayatta en değerli şey, iç huzur ve anlayışa sahip olmaktır.” – Lucian Blaga
  9. “İçinde yaşadığımız dünyayı anlamak için önce kendimizi anlamalıyız.” – Emil Cioran
  10. “Bir insanın başarısı, zorlukları aşabilme yeteneğiyle ölçülür.” – Ana Blandiana

Roma imparatorluğu bilgelerinden seçme sözler

Roma İmparatorluğu dönemi birçok önemli düşünür ve bilgeye ev sahipliği yapmıştır. İşte Roma İmparatorluğu bilgelerinden seçme sözler:

  1. “Bilgelik, huzurun ve mutluluğun anahtarıdır.” – Seneca
  2. “İyi bir insan olmak, gerçek bir zaferdir.” – Marcus Aurelius
  3. “Dil, uygarlığın ve iletişimin temelidir.” – Cicero
  4. “Adalet, insanların eşitlik ve haklarının korunmasıyla sağlanır.” – Justinianus
  5. “Eğitim, toplumun ilerlemesinin temelidir.” – Quintilianus
  6. “Bilim ve sanat, insanlığın ilerlemesinin kaynaklarıdır.” – Plinius the Elder
  7. “Bir insanın değeri, dürüstlüğü ve erdemleriyle ölçülür.” – Epictetus
  8. “Hayatta en değerli şey, iç huzur ve anlayışa sahip olmaktır.” – Lucretius
  9. “Bir insanın başarısı, azim ve kararlılığıyla ölçülür.” – Tacitus
  10. “Hayatta en önemli şey, bilgelikle yaşamaktır.” – Horatius

Kosova bilgelerinden seçme sözler

“Umutsuzluğun ortasında bile umut ışığı olmalıdır.” – Ibrahim Rugova
“Dil, kültürün ve kimliğin taşıyıcısıdır.” – Adem Demaçi
“Gerçek özgürlük, kendi düşüncelerimize sahip olmaktır.” – Fehmi Agani
“Adalet, insanların eşitlik ve haklarının korunmasıyla sağlanır.” – Xhemajl Mustafa
“Eğitim, toplumun ilerlemesinin temelidir.” – Anton Çetta
“Karanlık günlerde bile umutsuzluğa kapılmadan direnmeliyiz.” – Nexhmije Hoxha
“Bir insanın değeri, karakteri ve insanlara olan tutumuyla ölçülür.” – Rexhep Qosja
“Hayatta en önemli şey, sevgi ve dayanışma içinde birlikte hareket etmektir.” – Azem Shkreli
“Bir insanın başarısı, zorlukları aşma iradesiyle ölçülür.” – Fadil Hoxha
“Hayatta en değerli şey, insanlara yardım etmek ve dünyayı daha iyi bir yer haline getirmektir.” – Lulzim Zhaku

Arnavutluk bilgelerinden seçme sözler

“Dil, bir milletin kimliğinin ve kültürünün taşıyıcısıdır.” – Naim Frashëri
“Bir insanın değeri, karakteri ve ahlaki değerleriyle ölçülür.” – Ismail Kadare
“Eğitim, toplumun ilerlemesinin temelidir.” – Fan Noli
“Bilgi, insanın en değerli hazinesidir.” – Faik Konica
“Gerçek özgürlük, kendi düşüncelerimizi ifade edebilmektir.” – Petro Marko
“Bir insanın başarısı, azmi ve çalışma disipliniyle ölçülür.” – Mother Teresa
“Bilim ve sanat, insanlığın ilerlemesinin kaynaklarıdır.” – Gjergj Fishta
“Adalet, insanların eşitlik ve haklarının korunmasıyla sağlanır.” – Aleksander Moisiu
“Hayatta en önemli şey, insanların birbirine sevgi ve saygıyla yaklaşmasıdır.” – Eqrem Çabej
“Hayatta en değerli şey, iç huzur ve anlamı bulmaktır.” – Lekë Dukagjini
Bu sözler, Arnavutluk bilgelerinin düşüncelerini ve felsefelerini yansıtan bazı seçme örneklerdir. Umarım ilham verici olmuşlardır!

Irak bilgelerinden seçme sözler

Irak, zengin bir kültürel mirasa ve tarihe sahip olup birçok bilgeye ev sahipliği yapmıştır.

“Bilgi, aydınlık bir zihnin ürünüdür.” – Al-Farabi
“Bilge insan, hatalarından ders çıkaran insandır.” – Ibn Sina
“Adalet, toplumun temel direğidir.” – Al-Mawardi
“Bilim, insanlığın ilerlemesinin anahtarıdır.” – Ibn al-Haytham
“Gerçek özgürlük, iç huzur ve anlayışa sahip olmaktır.” – Ibn Arabi
“Bir insanın değeri, bilgisi ve davranışlarıyla ölçülür.” – Al-Jahiz
“Eğitim, toplumun gelişimi ve ilerlemesi için vazgeçilmezdir.” – Al-Khwarizmi
“Bilgelik, yaşamın anlamını anlamaktır.” – Al-Ghazali
“Hayatta en değerli şey, sevgi ve dayanışma içinde birlikte yaşamaktır.” – Rabia al-Adawiyya
“Bir insanın başarısı, sabır ve azimle ölçülür.” – Ibn Rushd

Mısır bilgelerinden seçme sözler

“Bilgelik, gerçek hazineye ulaşmanın anahtarıdır.” – Ptahhotep
“İnsanın gerçek gücü, bilgiyle donanmış olmasındadır.” – Imhotep
“Adalet, toplumun temel taşıdır.” – Amenemope
“Bilim ve sanat, insanlığın ilerlemesinin kaynaklarıdır.” – Thoth
“Gerçek özgürlük, iç huzur ve dengeye sahip olmaktır.” – Akhenaton
“Bir insanın değeri, kalbindeki iyilikle ölçülür.” – Ani
“Eğitim, insanın ruhunu besleyen bir nimettir.” – Merit-Ptah
“Hayatta en önemli şey, doğruluk ve dürüstlük prensiplerinden sapmamaktır.” – Hesy-Re
“Bilge insan, bilgeliğini başkalarıyla paylaşandır.” – Dedi Djadjaemankh
“Bir insanın başarısı, kendini tanıma ve geliştirme yolunda ilerlemesinde gizlidir.” – Djedefhor

İsrail bilgelerinden seçme sözler

“Bilgelik, korku ve sevgiyle Tanrı’ya saygı duymaktır.” – Süleyman
“Sevgi, insanlar arasında köprüler kurar ve dünyayı daha iyi bir yer yapar.” – Hillel
“Adalet, insanların eşitlik ve haklarının korunmasıyla sağlanır.” – Maimonides
“Gerçek özgürlük, bilgelik ve erdemle donanmaktır.” – Yehuda Halevi
“Eğitim, toplumun ilerlemesinin temelidir.” – Rabbi Akiva
“Bilim, insanın Tanrı’nın yaratılışının sırlarını keşfetmesinin aracıdır.” – Moses Ben Maimon
“Bir insanın değeri, sevgi ve anlayışla diğer insanlara hizmet etmesiyle ölçülür.” – Baal Shem Tov
“Hayatta en önemli şey, iç huzur ve maneviyatı bulmaktır.” – Nachman of Breslov
“Bir insanın başarısı, sevgi, sabır ve azimle ölçülür.” – Menachem Mendel Schneerson
“Hayatta en değerli şey, bilgelikle yaşamak ve başkalarına yardım etmektir.” – Rabbi Yisrael Salanter

Polonya bilgelerinden seçme sözler

“Gerçek güzellik, içimizdeki iyiliği yansıtmaktır.” – Jan Paweł II (II. John Paul)
“Adalet, insanların eşitlik ve haklarının korunmasıyla sağlanır.” – Stefan Wyszyński
“Bilim, insanlığın ilerlemesinin anahtarıdır.” – Marie Curie
“Eğitim, toplumun ilerlemesi ve geleceği için vazgeçilmezdir.” – Janusz Korczak
“Bir insanın değeri, sevgi ve empatiyle başkalarına hizmet etmesiyle ölçülür.” – Maximilian Kolbe
“Hayatta en değerli şey, dürüstlük ve sadakattir.” – Lech Wałęsa
“Bilgelik, hayatta doğru kararları verme yeteneğidir.” – Kazimierz Pulaski
“Sevgi, insanları birleştiren ve dünyayı değiştiren güçtür.” – Saint Faustina
“Hayatta en önemli şey, insanların birbirine saygı duyması ve hoşgörülü olmasıdır.” – Tadeusz Reichstein
“Bir insanın başarısı, azim, çalışma ve inançla ölçülür.” – Ignacy Domeyko

İsveç bilgelerinden seçme sözler

“Adalet, toplumun temel taşıdır.” – Gustav II. Adolf
“Bilgi, insanlığın en değerli hazinesidir.” – Carl Linnaeus
“Gerçek özgürlük, iç huzur ve kendi doğrularımızı yaşamaktır.” – Dag Hammarskjöld
“Eğitim, bireylerin ve toplumun ilerlemesinin temelidir.” – Ellen Key
“Bilim ve sanat, hayatımıza anlam ve güzellik katar.” – August Strindberg
“Sevgi, insanların arasında köprüler kurar ve dünyayı değiştirir.” – Raoul Wallenberg
“Bir insanın değeri, sevgi, saygı ve empatiyle ölçülür.” – Selma Lagerlöf
“Hayatta en önemli şey, doğruluk ve dürüstlük ilkelerinden sapmamaktır.” – Carl von Linné
“Bilgelik, yaşamın anlamını keşfetme yolculuğunda derin düşünceyle elde edilir.” – Emanuel Swedenborg
“Bir insanın başarısı, hedeflerine odaklanma ve azimle çalışma iradesinde gizlidir.” – Astrid Lindgren

Fin bilgelerinden seçme sözler

“Gerçek güzellik, iç huzur ve doğanın bütünlüğüdür.” – Eino Leino
“Adalet, insanların eşitlik ve haklarının korunmasıyla sağlanır.” – Johan Vilhelm Snellman
“Bilim, insanlığın ilerlemesinin anahtarıdır.” – Rolf Nevanlinna
“Eğitim, bireylerin potansiyellerini geliştirmeleri ve topluma katkıda bulunmaları için önemlidir.” – Minna Canth
“Bir insanın değeri, sevgi ve empatiyle başkalarına yardım etmesiyle ölçülür.” – Aleksis Kivi
“Doğa, bize güç ve ilham veren bir öğretmendir.” – Akseli Gallen-Kallela
“Hayatta en değerli şey, dürüstlük ve sadakattir.” – Eero Saarinen
“Sevgi, insanları birleştiren ve dünyayı daha iyi bir yer yapabilen güçtür.” – Tove Jansson
“Hayatta en önemli şey, doğayla uyum içinde yaşamaktır.” – Alvar Aalto
“Bir insanın başarısı, azim, disiplin ve yaratıcılıkla ölçülür.” – Tom of Finland (Touko Valio Laaksonen)

Azerbaycan bilgelerinden seçme sözler

“Bilgi, insanın en büyük servetidir.” – Nizami Ganjavi
“Adalet, toplumun temeli ve düzenin sağlanmasıdır.” – Nasimi
“Gerçek özgürlük, iç huzur ve bağımsız düşünceyle elde edilir.” – Fuzûlî
“Eğitim, bireylerin potansiyellerini keşfetmeleri ve topluma katkıda bulunmaları için vazgeçilmezdir.” – Bakui Rahimov
“Sevgi, insanları birleştiren ve dünyayı dönüştüren güçtür.” – İlyas Efendiyev
“Bilim, insanlığın ilerlemesinin temel taşıdır.” – Yusif Vezir Çemenzeminli
“Hayatta en değerli şey, dürüstlük ve ahlaki değerlere sadık kalmaktır.” – Samed Vurgun
“Bir insanın değeri, başkalarına yardım etme ve sevgiyle hizmet etme yeteneğiyle ölçülür.” – İsa Melikzade
“Hayatta en önemli şey, insanların arasında hoşgörü ve anlayışın egemen olmasıdır.” – Molla Panah Vagif
“Bir insanın başarısı, azim, çalışma ve inançla ölçülür.” – Nezami Aruzi

Özbekistan bilgelerinden seçme sözler

“Bilgelik, iç huzur ve doğru bilgiyle elde edilir.” – Alisher Navoi
“Adalet, insanların eşitlik ve haklarının korunmasıyla sağlanır.” – Zahiriddin Muhammad Babur
“Bilim, insanlığın ilerlemesinin anahtarıdır.” – Muhammad al-Khwarizmi
“Eğitim, toplumun ilerlemesi ve geleceği için vazgeçilmezdir.” – Abdulla Avloniy
“Sevgi, insanları birleştiren ve dünyayı daha iyi bir yer yapabilen güçtür.” – Ali Şir Nevai
“Hayatta en değerli şey, dürüstlük ve insanlık değerlerine sadık kalmaktır.” – Fitrat
“Bilim, insanların bilgiyi araştırma ve keşfetme gücüdür.” – Ulugbek
“İç barış ve hoşgörü, toplumun ilerlemesi ve refahı için önemlidir.” – Mahmud Koshgari
“Hayatta en önemli şey, insanların birbirine saygı duyması ve yardımsever olmasıdır.” – Mirzo Ulugbek
“Bir insanın başarısı, azim, çalışma ve disiplinle ölçülür.” – Ikrom Umarov

Kazak bilgelerinden seçme sözler

Kazakistan, zengin bir tarihe ve kültürel birikime sahip olup birçok önemli bilgeye ev sahipliği yapmıştır. İşte Kazak bilgelerinden seçme sözler:
“Bir insanın değeri, dürüstlük ve erdemli davranışlarla ölçülür.” – Abay Kunanbayev
“Adalet, toplumun temeli ve huzurun sağlanmasıdır.” – Mukhtar Auezov
“Gerçek güzellik, içsel barış ve doğanın bütünlüğüdür.” – Shakarim Kudaiberdiyev
“Eğitim, bireylerin yeteneklerini geliştirmeleri ve topluma faydalı olmaları için vazgeçilmezdir.” – Saken Seifullin
“Sevgi, insanları birleştiren ve dünyayı daha iyi bir yer yapabilen güçtür.” – Zhambyl Zhabayev
“Bilim, insanlığın ilerlemesinin temel taşıdır.” – Mukagali Makatayev
“Hayatta en değerli şey, dürüstlük ve ahlaki değerlere bağlı kalmaktır.” – Olzhas Suleimenov
“Bilgelik, iç huzur ve derin düşünceyle elde edilir.” – Magzhan Zhumabayev
“Hayatta en önemli şey, insanların birbirine saygı duyması ve yardımlaşmasıdır.” – Tolegen Mukhamedzhanov
“Bir insanın başarısı, azim, çalışma ve inançla ölçülür.” – Gabit Musirepov

Tatar bilgelerinden seçme sözler

Tataristan, zengin bir kültürel mirasa sahip olup birçok önemli bilgeye ev sahipliği yapmıştır. İşte Tatar bilgelerinden seçme sözler:

“Bilgelik, iç huzur ve derin düşünceyle elde edilir.” – Ğabdulla Tuqay
“Adalet, toplumun temelidir ve her bireyin eşitlik içinde yaşama hakkını garanti eder.” – Şihabetdin Mardjani
“Eğitim, bireylerin yeteneklerini geliştirme ve potansiyellerini keşfetme aracıdır.” – Musa Cälil
“Sevgi, insanları birleştiren ve dünyaya anlam katan güçtür.” – Ğäliäsen Mämmetğäräyim
“Bilim, insanlığın ilerlemesinin temel taşıdır.” – Ş. M. Fevzi
“Hayatta en değerli şey, dürüstlük ve ahlaki değerlere bağlı kalmaktır.” – Ğäliyäsen Tubay
“Bir insanın değeri, başkalarına yardım etme ve sevgiyle hizmet etme yeteneğiyle ölçülür.” – Fäxriäxit Xäydärov
“Hayatta en önemli şey, hoşgörü ve anlayışla birlikte insanlar arasında barışı sağlamaktır.” – Qayum Nasiri
“Gerçek mutluluk, içsel huzur ve kendi iç yolculuğumuzda bulunur.” – Ämirxän Yıldırım
“Bir insanın başarısı, azim, disiplin ve çalışma iradesiyle ölçülür.” – Räşit Vahitov

Japon bilgelerinden seçme sözler

“Bir günün yarısını gülümseyerek geçirin, geri kalan yarısını da başkalarını mutlu etmek için harcayın.” – Niten Dōraku Miyamoto Musashi
“Hedefe ulaşmak için sadece yavaşça yürüyebilirsiniz, ancak asla geri gitmemelisiniz.” – Hakuin Ekaku
“Düşmanınızın gözünde erdemli olmak, gerçek bir zaferdir.” – Tsunetomo Yamamoto
“Bir insan, başkalarını değiştirmek istiyorsa önce kendisini değiştirmelidir.” – Morihei Ueshiba
“Huzur içinde yaşamak istiyorsanız, dışarıda değil içeride aramalısınız.” – Yoshida Kenkō
“Daima öğrenmeye açık olun, çünkü gerçek bilgelik, sonsuz bir deneyimden doğar.” – Kukai
“Bir çiçek, bahçenin en güzel kısmı değildir; o, kendi olağanüstülüğünü kendi biçiminde taşıyan küçük bir hazine taşıyıcısıdır.” – Kenji Miyazawa
“Sessizliğin içindeki sükûnet, gerçek farkındalığın kaynağıdır.” – Dōgen Zenji
“Yoldaşınıza şüpheyle yaklaşmayın; zira güven dolu bir kalp, en güçlü dostluğun temelidir.” – Saigyō Hōshi
“Büyük mutluluklar küçük şeylerden gelir.” – Masaoka Shiki

Kore bilgelerinden seçme sözler

“Sabır ve azimle, her engeli aşabilirsiniz.” – Sejong the Great
“Karanlıkta bile bir mum yakarak aydınlık yaratabilirsiniz.” – Jeong Mong-ju
“Başarının anahtarı, sürekli çaba göstermektir.” – Yi Sun-sin
“Bir insanın değeri, başkalarına yardım etme kabiliyetiyle ölçülür.” – Kim Sowol
“İç huzur, dışarıdaki koşulların değişmesine bağlı değildir.” – Seoae Yu Chi-gong
“Büyük bir umutla, büyük bir hayal kurun.” – Han Seung-jun
“Gerçek güzellik, içtenlikle gelen bir gülümsemedir.” – Hwang Jin-i
“Bilgi, gücün kaynağıdır; fakat onu uygulamak daha büyük bir güçtür.” – Yi I
“Doğruluk ve dürüstlük, en değerli erdemlerdir.” – An Jung-geun
“Yardımseverlik, insanların birbirine bağlılığını artıran bir iyilik kaynağıdır.” – Yun Sim-deok
Bu sözler, Kore bilgelerinin düşüncelerini ve felsefelerini yansıtan bazı seçme örneklerdir. Umarım ilham verici olmuşlardır!

Pakistan bilgelerinden seçme sözler

Pakistan, zengin bir kültürel mirasa ve tarihe sahip olup birçok önemli bilgeye ev sahipliği yapmıştır. İşte Pakistan bilgelerinden seçme sözler:

“İnsanların eşit haklara ve adaletli bir topluma sahip olması, gerçek bir ilerlemenin temelidir.” – Muhammad Ali Jinnah
“Eğitim, toplumun gelişimi ve ilerlemesi için en güçlü silahtır.” – Abdul Sattar Edhi
“Sevgi ve hoşgörü, insanları birleştiren en güçlü güçlerdir.” – Malala Yousafzai
“Bir insanın değeri, insanlığa yaptığı hizmetle ölçülür.” – Abdus Salam
“Bilim, insanlığın geleceğinin anahtarıdır.” – Pervez Hoodbhoy
“Dil, kültürün koruyucusudur ve insanların birbirlerini anlamalarını sağlar.” – Faiz Ahmed Faiz
“Hayatta en değerli şey, dürüstlük ve ahlaki değerlere bağlı kalmaktır.” – Allama Muhammad Iqbal
“Toplumun ilerlemesi, kadınların güçlendirilmesine bağlıdır.” – Benazir Bhutto

 

Yerli Uçak Üretimi

Levent Ağaoğlu – Halil Bey çok teşekkür ederiz. Ben 19 yaşında 1977 yılında Türk Hava Yollarında Gümüşsuyu Rezervasyon ile çalışma hayatına başlamıştım. İki tane soru sorucağım. Oğuz Kağan’dan gelen misyon gök, çadır, güneş, bayrak misyonunu biz nasıl öldürmüşüz? İkincisi,  D-8  ile ilgili, siz şahsen bunu üzerinize aldığınızı söylediniz. Benim asıl mesleğim ihracattır, D-8’i de çok çok önemserim, yani Nijerya, Mısır, Türkiye, İran, Pakistan, Malezya, Endonezya, Bangladeş 8 tane olduğu gibi. Şimdi bunların 3 tanesi, Türkiye en büyük havaalanına sahip oluyor.

Dünyanın en büyük 10. havayoluna sahip. Endonezya yolcu uçağı üretiyor, Pakistan askeri uçak üretiyor. Şimdi bu 8 ülke nasıl işbirliği yapıyor, neler düşünüyorsunuz. Çünkü D-8 elimine edildi. Faal değil. Özellikle bu havacılık konusunda bir faal olabilirse.. çok önemli, o konuda birşeyler söyleyebilirseniz çok sevinirim. Ayrıca bunun alametifarikası Yalçın Bey’e ait, “Karataş”. Yalçın Bey hep bahseder, “bu melanet adamları, hain adamları biz bir karataşa yazalım” diye. Şimdi bir de aktaşta ki insanlar var Killigil, Demirağ, Hürkuş, Şakir Zumre bunlar bizim aktaşlarımız. Şimdi bunlar eğer Japonya’da olsalardı, bunlar Sumitomo olurdu, Honda olurdu, Toyoto olurdu, Isuzu olurdu. Bu isimlerin hepsi şahıs isimleri, işadamlarının isimleri. Japon devleti diyor ki, “gel bakalım Sumitomo sen küçük bir esnafsın ama ben devlet olarak karar verdim. Seni büyüteceğim, kocaman yapacağım” diyor. Şimdi bizde bu karataşa yazılı adamlar, en tepeleri de var bunların. Hani bahsettiniz Yeşilköy’ü havalimanını adamın elinden aldılar. Önerim, sorum, biz bu karataşı yazalım mı? Bu havacılık sanayiinde bu melanet adamları ismen bilmek istiyoruz. Bunu fasıl havacılıktan açılsın, bu melamet adamlar kimlerdir, bu daire başkanları kimlerdir? Çok teşekkür ediyorum.

Halil Tokel – Türkiye’ye ihanet edenlerin bilinmesi lazım. Ben o kanaatteyim. Çünkü  bu ülkenin düzgün insanlarla, düzgün çalışmayla yapamayacağı bir şey yok. Ama hep şahit olduğumuz gibi Karataş listesindekiler devreye giriyor, sıkıntı çıkarıyor, geciktiriyor, öldürüyor. Bilemediniz ayak oyunlarıyla bizim aklımıza gelmeyen şeytani işler çeviriyorlar. Bunlar oluyor maalesef. Burada belki şunu diyebiliriz, Nuri Demirağ’ın Sivas’taki havaalanına isminin verilmesi iade-i itibar olarak düşünülebilir. Ama yeterli değil, çünkü Türkiye’yi kurtaracak bir işe başlamış, Türkiye’yi kurtarabilecek, çağ atlatacak, sanayileşmiş kılacak işi başlatmış. Birine sadece havaalanı ismi vererek yırtamayız. Onun için mesela ne olabilir, rahmetli Nuri Demirağ’ın birçok çalışması var. Bir tanesi de Teknik ve Ahlak Üniversitesi kuruyor bakın. Önerilerinden bir tanesi de hem İslam ülkelerini bir araya getirme projesi de var hem de bir üniversite Teknik olacak bir de Ahlak olacak ikisini bir araya getirmiş. Pilotlarıyla ilgili talimatları var: “Sigara içmeyeceksiniz, içki içmeyeceksiniz.” Tam bir muhafazakar, müspet, şuurlu bir gençlik, pilotlar bekliyor. Bunların toplumun bütün katmanlarına duyurulması lazım. Haberdar edilmesi lazım. Ben İstanbul Teknik Üniversitesi mezunuyum. Asistanlıkta yaptım. Gümüşsuyu’nu Maslak’a da taşıdık. Fakat bizim bölümü rahmetli Nuri Demirağ’ın kurduğunu kaç sene sonra öğrendim. Yani ben bilemiyorum. Bu öyle bir şey ki, insanların fedakarlık damarlarının öne çıkarılması lazım. Kendinden önce başkalarının öne çıkarılması lazım. Başka türlü toplum gelişemez, herkes serfiş olursa, herkes kendini düşünürse, kendi menfaati herkesten önce gelirse, orada bir toplum olmaz ki zaten.

Böyle bir yapıdan da kalkınmış bir şey çıkmaz. Onun için bu topluma ihanet edenlerin bilinmesi lazım. Mesela bunlardan bir tanesi detayına girmedim ama soru vesilesiyle söyleyeyim. Ahmet Emin Yalman isminde bir gazetecidir. Ahmet Emin Yalman, Selanik kökenli bir dönmedir. Özelliği ne gazeteci. Peki nasıl bir gazeteci? 48’li yıllarda İnönü’ye muhalefet etmiş, Demokrat Parti’yi tutmuş. 50’li yıllarda Demokrat Parti zamanında öteki tarafı tutmuş. Ama esas işi Amerikan Havacılık Sanayilerinin, uçak şirketlerinin Türkiye temsilcisi. Hem mason, hem sabetayist, hem gazeteci. Ahmet Emin Yalman’a bir suikast teşebbüsü oluyor biliyorsunuz, Necip Fazıl’ın rahmetlinin o meseleden dolayı “bir kişi ayağa kalktı, o da amuda kalktı” dediği sözü var. Yani mesele şu, evet bunlar Türkiye’ye faydalı işler yapmadılar, bunlar kendi fikir ve zikir olarak dışarıya bağlı insanlar. Ama hasbel kader bu memleketi yönetmişler. Yönetenleri yönetmişler. Buna müsade edilmemesi lazım. Bu devleti, Türkiye’yi Anadolu’nun kendi insanları yönetmeli.

Bu gizli yöneticilerin aşikar edilmesi şart. Nasıl olabilir? Mesela diziler olabilir, şimdi yeni yeni güzel televizyon dizileri geliyor. Mesela Nuri Demirağı, Hürkuş’u dizi olarak görebiliriz. O dizi içerisinde yapılan ihanetleri, engellemeleri senaryo içerisinde anlatabiliriz. İnsanlar dizi seyrediyor, dolayısıyla böyle bir çözüm olabilir. İkincisi D-8’le olan çalışma şu; bundan bir-bir buçuk ay önce Pakistan’da D-8’in gene o sivil havacılık komitesi, yani sekiz ülkenin sivil havacılık otoritelerinin toplantısına biz Türk Hava Yolları teknik olarak katıldık ve orada bir sunum yaptım. O sunum sırasında üç tane önerim oldu. Bu önerilerin birisi, o sekiz otorite bir araya gelsin tek otorite olsun, aynı Avrupa’daki gibi havacılık otoritesi.  Burada bizim sivil havacılık otoritesi koordine etsin.

Yani bir sene sonra İran’da olacak. Oraya bir çözüm modeliyle gelsin, önersin, desin ki;  o sekiz tane sivil havacılık otoritesi aynı dilden konuşsun, kelimeleri aynı olsun. Birisi bir şeyi onaylarsa, diğerleri otomatik olarak onaylasın. Bu çalışma inşallah sonuçlanır. Bir tanesi ise o sekiz ülkenin havacılık sanayilerini koordine edelim. Kimse talip değil, öneri getiren de yok. Türk Hava Yolları Teknik olarak, biz üstümüze alalım. Biz oraları toplayacağız, dernekleri, daireleri toplayabildiğimiz kadarıyla ve onları tanıştıracağız, bu süreçte  belki fuar organizasyonları olur, gitmeler gelmeler olur. Ne bekliyoruz, şunu bekliyoruz. Belki bizim ihtiyacımız olan bir ürünü orada göreceğiz. Onlarda bizim ürünlerimizi burada görecekler. En azından iki şirket bir şirket kuracak, yeni yatırımlara gidecek. Bu imkanı sağlamamız lazım. Bir üçüncü önerimiz de şu oldu:

Bu sekiz ülkenin uçak bakım şirketlerini bir şemsiye altına alalım. Ve birbirlerine destek olsunlar, parça ihtiyaçlarında, uçak bakım ihtiyaçlarında öncelik sahibi olsunlar diye.  Bir dernek önerisi vardı, o da kabul gördü. Onu da biz koordine edeceğiz. Bunları yapabilsek bir üçüncü konu, biraz önce bahsettiğiniz, bu sekiz ülkedeki bunların çoğu olmayabilir ama Pakistan’dır, İran’dır, İran belki öncelikli olmayabilir, ama Endonezya, Pakistan, Türkiye, Malezya arasında o projelerimize yani TAI’nin yönettiği projelere iştirak olabilir. Onların yaptığı projelere biz katılabiliriz. Ortak mesela 150 kişilik yeni bir yolcu uçağı projesini hep beraber biz gündeme getirebiliriz. Onun için bu konuların konuşulacağı bir daimi komite ve sürekli bir görüş ortamı düşünebilir. Bu önerilmedi ama gündeme getirilse iyi olur. Bunu TAI kanalında yürütebiliriz. TAI’de bu konuda sorumluluk alsa çok iyi olur. Mesela saymadım ama Özbekistan da biliyorsunuz Taşkent’te yolcu uçağı fabrikası var. Rusların bütün yolcu uçakları orada üretildi. Bu da bizim bir imkanımız sayılır.

Yalçın Koçak – Örneğin Endonezya’nın yaptığı uçağın dünyada uçuş lisansı yok, Endonezya’da uçuyor. Bizde de uçar mı?

Halil Tokel – Uçar. Aslında sahibi kendisi olduğu için Amerika’da, Avrupa’da da uçar. Sıkıntı şu; Amerika’ya, Avrupa’ya satmaya kalkarsa satamaz.

Yalçın Koçak – Biz peki şöyle yapalım, ben turizmcilik de çok yaptım. Bizim koltuk başına bu uçakla uçmamız çok pahalı, o uçakla uçmamız çok ucuz, bu küçük uçaklarla Türkiye’nin içinde uçsak. THY’nin büyük uçaklarını kullanmasak onları yurtdışına satsak olmaz mı?

Halil Tokel – Olur tabi ki, bakınız Türkiye’nin eksiği Regional dediğimiz bölgesel uçak tipleridir. Bizdeki en düşük uçağın yolcu sayısı 150, ama 19 kişilik yolcu uçağına da ihtiyacımız var, 40 kişiliğe de var, hatta 11 kişilik uçağa da ihtiyacımız var. 70 kişilik uçağa da ihtiyacımız var, bunlar diğer ülkelerde var. Şimdi bizde olmamasının sebebi, bunları üretmeye çalışıyoruz, bölgesel uçakları. Endonezya üretmiş alabilir miyiz, alırız. Endonezya bizden sayılır, o bizim kardeşimiz.

Yalçın Koçak – D-8’i böyle canlandırabiliriz. Ortak para birimi gibi, ticaret birliği gibi, ortak gümrük birliği gibi, ortak bir havacılık da olur.

Halil Tokel – Çok güzel bir şey söylediniz. Ne olur sekiz ülke tek para birimine geçse, süper olur. Şahane olur. Ama biz havacılıkta kuralları aynileştirebilirsek, aynı işlevi gören şirketleri aynı çatı altına alabilirsek, zaten çok önemli bir iş yapmış oluruz.

AVRASYA BİR – HALİL TOKEL KONFERANSI

DAKİKA: 2:38.27 – 2:52:24

TradeMap verileri ile ihracat pazarlarına nasıl girilir?

TRADEMAP 6 lı GTİP olarak veriyor.

İthalatçı ülkeler büyükten küçüğe

Türkiye’nin ihracatı büyükten küçüğe

bu tablolardan hedef pazarlar seçilir

https://www.trademap.org/

Dünya Ticaret Örgütü verileri.

Birim fiyat ve miktar bazında aylık veriler de sistemde mevcut.

Avrupa ve Araplar

Evet Araplar Hazreti Muhammed’in ölümüyle birlikte her tarafa akınlar yapmışlardır ve kılıç zoruyla insanları Müslümanlaştırmışlardır. Bu konular Emeviler döneminde yaşanmıştır. Fakat köleleştirdikleri Türkleri asker olarak içlerine almışlar bu askerler de Tuğrul Bey öncülüğünde 1000li yılların başında Bağdat’ı ele geçirmişler Arap halifesine diz çöktürmüşlerdi.

Üzücü olan şudur ki Yavuz Sultan Selim, Halifeliği bünyesine alarak Türklere yabancılaşmıştır. Yavuz Selim’in yıktığı devletler Türk devletleriydi; İran’da Safeviler ve Mısır’da Memlükler.

740’ta ne oldu 740’ta Araplar Çinlilerle bugünkü Kırgızistan’da savaşa tutuştular. Türkler orada Çinlilerden de çok zülüm gördükleri için bir karar alarak Arapların yanında yer aldılar ve Çinliler Savaşı kaybettiler bu savaş Kırgızistan’da Talas kentinde oldu ve haritaya bakıldığında Çin’in en batıdaki sınır komşusu Kırgızistan’dır yoksa bu savaşı kazansa idi daha Orta Doğu’ya kadar inecekti Çinliler.

Konunun Özü itibarıyla benim düşüncem şudur ki Araplar ve Avrupalılar ırkçı adamlardır.

Avrupa parlamentosu seçimleri aslında ırkçılıkla yabancı düşmanlığı ile ilgisi olan bir konu değildir. Amerika’nın Ukrayna olayları üzerinden Avrupa’yı aşağılaması neticesinde halkın koyduğu tepkidir.

Üçüncü Dünya Savaşı öncesinde yaşadığımız bu dönemde Türkiye de kendine gelecek ve yolunu çizecektir.

Türkiye ve Çin: Karşılaştırmalı Analiz

You searched for Türk Çin – Books on Turkey | Key for Humanity

Türk ve Çin Filozofları Arasındaki Farklar

  Türk ve Çin filozofları, tarihsel ve coğrafi konumlarının da etkisiyle, farklı bakış açılarına ve düşünce sistemlerine sahiptirler. Bu farklar, felsefi sorulara yaklaşım tarzlarında, odaklandıkları…
İhracat ve kalkınmada Çin örneği Ülkemizde Japon modeli konusunda epey bir literatür oluşturulmuştu ve Turgut Özal dönemi de bu konudaki örnek uygulamalar ile doluydu. Fakat…
05/08/2022 BİRLEŞMİŞ MİLLETLER TARAFINDAN TANINMAYAN ADA DEVLETLERİ: ÇİN TAYVAN CUMHURİYETİ VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ÖZET 1997’de Hong Kong’un Çin’e devri ile başlayan genişleme süreci, 25. yılında…

Ayrışan Yollar: Hindistan, Çin, Türkiye

Üretim güçlerinin İpek Yolu üzerindeki Çin ve Baharat Yolu üzerindeki Hindistan üzerinde yoğunlaştığı gerçeği karşısında, ikisi de Asya kıtasında, doğuda yer alan bu büyük…

Çin, Hindistan, İran ve Türkler

Türkler iç Asya ve doğu Asya topraklarında binlerce yıl boyunca faal olmuşlardı. Neticede İç Asya Türkistan’a dönüşürken, Türkler Doğu Asya topraklarını terk etmek durumunda…

Çin sanatında Türklerin ataları

Japon Shigaraki kentindeki Miho Müzesi’nde ve başka yerlerde sergilenen MS 6-8. Yüzyıllara tarihlenen bu mermer kabartmalarda Çin sanatında Türklerin ataları tasvir ediliyor. https://twitter.com/0zhan0zturk/status/1284185329885421570 By Bilge Tonyukuk Enstitüsü zaman: Temmuz…

Türkçe, Çince, Hintçe ve Sanskritçe

Hintçe ve Sanskritçenin de kökü Türkçe “Yin” ve “Yang” Türkçe mi

“Akdeniz’den Pasifik’e”: Türkiye’nin Çin İle Ticareti Ve Bölgeler Arası İşbirliği Önerisi

Levent AĞAOĞLU  “Şarktan şimdi doğacak olan güneşe bakıyorum…Bugün, günün ağardığını nasıl görüyorsam, uzaktan bütün şark milletlerinin de uyanışlarını öyle görüyorum..Onların (Şark Milletleri’ nin) yeniden doğuşu,…

Çin-Türk dünya görüşü olarak Taoculuk ve Renkler

Çin-Türk dünya görüşü olarak Taoculuk ve Renkler Çin-Türk dünya görüşü olarak Taoculuk ve Renkler Çin-Türk dünya görüşü olarak Taoculuk ve Renkler Çin-Türk dünya görüşü…

Türk ve Çin Medeniyetleri neden birbirinin zıddıdır?

Çin ötekileştirir, ayrıştırırken, Türkler hep kaynaştırmıştır. Çin sürekli hanedan değiştirmiş, 22.000 km.lik Çin Seddi, devasalaşan ülke sınırları karşısında da minyatürleşmişti. Türkler dünya çapı olan 40.000 km’nin…

Marmara Denizi, Türkiye ve İnci Deltası, Çin Feribot Limanları/Seferleri

Çin’in İnci Nehri deltasında 70 milyonu aşkın nüfus yaşamakta ve bölgedeki şehirler Hong Kong ile feribot seferleri üzerinden sürekli bağlantılı olup, Çin’den alım yapmaya…
Ben kendimi Osmanlı addediyorum… Çünkü 400 yıl Osmanlılar’ın bıraktığı kalıntıların içinde doğdum, orada büyüdüm ve Osmanlı gibi yaşıyorum…  Omer Serif sabah 13.05.2001

 

Emperyalizm Osmanli’nin otuziki eyaletinden otuz tane devlet cikartti. Fakat Cin’in otuziki eyaleti halen eyalet olarak devam ediyor…Velhasil Cin’i  parcalayamadilar…Aslinda Cin’in  ceperinde yeralan eyaletleri (Ic Mogolistan,Dogu Turkistan, Tibet) etnik olarak Cin asilli da degil…

Tabiatiyle Cin oyuna gelmiyor.. Dis ticaretinin %60’ini bolge ulkeleri ile yapiyor…bolgesinde kuvvetleniyor..Japonya, Kore, Tayvan en onemli ticaret ortaklari..Japonya ve Tayvan ile hayati derecede onemli sorunlari var.. Fakat cok ince bir strateji izliyor..Bolge ulkelrei ile ticarete onem veriyor..Onlarin yatirimlarini ulkesine cekiyor..Bugun Japonya, Kore ve Tayvan’in Cin’de devasa yatirimlari var..Zaten ABD’nin de niyeti Cin’i komsulari ile dusman etmek…

Donup Turkiye’ye baktigimizda dis ticaretimizin ancak %10’unu komsularimizla yapiyoruz…Butun komsularimizla kavgaliyiz… Cin ne yapiyorsa biz tersini yapiyoruz…

Devamli krizlere girmemizin  temelinde bu stratejik yanlisin yattigi kanaatindeyim…”Tas yerinde agirdir” guzel bir atasozumuz…Ama maalesef atalarimizi dinlemiyoruz..

Osmanli bugun yasasaydi 450 milyon nufus ile Bati’ya Cin gibi diz cokturecekti..Heyhat..Bize Musul’u vermeyen, vermemek   icin ic  isyan cikarttiran Ingiltere, Hong Kong’u Cin’e kendi ellerinle teslim etti..Yok efendim Hong Kong’u Cinlilerden kiralamislar da kira sozlesmesi bittigi icin teslim etmisler…Kira sozlesmesine konu olan Hong Kong’un Cin sinirina yakin olan bir bolgesiydi sadece…Hong Kong’un tamami degildi..

………………………………………………………….

BIR UCTAN BIR UCA ASYA: TURKIYE VE CIN- KARSILASTIRMALI ANALIZ

Yirminci yuzyilin son yirmi yilinda iki eski  ve koklu dunyanin yeniden ortaya ciktigini gormekteyiz:Turk Dunyasi ve Cin Dunyasi. Bir zamanlar bibirbirleri ile komsu olan , eski kitanin, eski dunyanin her iki uyesi hemen hemen ayni yillarda ekonomilerinde devrim niteliginde degisiklik yaparak disa acilmaya baslamislardir.

Modernoncesi caglardaki uygarliklar arasinda, Cinliler  ve Osmanlilar kendilerini, kendi dislarindaki dunyadan ustun hissediyordu. Cin uygarliginin en carpici yani, teknolojik alanindaki erken gelisme olsa gerektir. Cok oncelerden baslayarak kocaman kitapliklar kuruldu. Cin kentleri, orta cag Avrupasindaki  kentlerden cok daha buyuktu. Osmanlilar ise, Roma Imparatorlugundan daha genis bir alanda ve uyruklari haline gelen cok genis halk yiginlari uzerinde resmi bir inanc, kultur ve dil birligi kurdular.

Osmanli kentleri genis, iyi aydinlatilmis ve kanalizasyonuolan kentlerdi; kimilerinde universiteler, kitapliklar ve sasirtici guzellikte camiler vardi. Modern cagin baslarinda Avrupa’ya yonelen en buyuk tehdit, kuskusuz, Osmanli Turklerinden, daha dogrusu, Osmanlilarin heybetli ordulraindan va sahip olduklari cagin en ileri muhasara kuvvetleri ve araclarindan geliyordu.    Asya’nin bati ve dogu uclarinda yeralan Turkiye ile Cin’in ekonomik kalkinma hamlelerinin karsilastirilmasi ilginc tespitleri beraberinde getirecektir.

Ünlü Fransiz Sinolog Alain Peyrefitte’nin deyisiyle “Türkler ve Çinliler, ayni dev kitanin iki ucunda birbirlerine taban tabana aykiri bir konum içinde gibidirler. Yine de birbirlerini anlamalari için pek çok neden vardir. Türkmen atlilari yirmi yüzyil boyunca Asya’yi dolasmistir. Ayni Orta ve Güney Asya steplerinden gelmisler, Anadolu yaylalarinda oldugu gibi , Huang Ho vadilerinde de tarihe yön vermislerdir. Türkmen kervanlari, yüzyillar boyunca , Çin ile Bati topraklari arasinda tek baglantiyi meydana getirmislerdir. Bugün bile, Çin’de, Çinli olmayanlarin yasadigi en genis ve en kalabalik bölgelerden biri , Anadolu Türklerinin kan hisimlarinin  yasadigi Çin Türkistani’dir.

Ama, Tarih, fetih ve ticaretin yarattigindan çok daha yakin benzerlikler yaratmistir: sözgelimi kader benzerligi. Türkler, Çinlilerle ayni zamanda, akbabalari çeken bir les gibi Batili büyük devletleri üstlerine çeken siyasal dagilmayi tatmislardir. Bir ulusun gücünün, ona yeniden bagimsizligini nasil kazandirdigini da bilirler. Dehasi olaganüstü  kosullarin pariltisinda belirip kendini kanitlayan sarsilmaz bir adamin ulusal kadere neler kazandirabildigini  ve felakete sürüklenen Tarihi nasil dogrultup yoluna soktugunu bilirler. Çagdas serüvene, geçmisten bütün köklerini koparmadan da girilebilecegini bilirler.”

Kurtuluş Savaşı sonrası Mustafa Kemal’in “Dünyanın kilidi Anadolu’dur, bu kilidi iyi kullanmak ve muhafaza etmek zorundayız.” diye izah ettiği stratejik vasiyetin önemi, Türkiye ve Türkler için bugün de çok iyi anlaşılmalıdır.

Batı, 16. yüzyıldan sonra elindeki yüksek teknoloji ile, devlet dahi olamamış ilkel toplumları kitle halinde imha suretiyle açtığı sahalara yerleştikten sonra, devlet olmuş eski dünya toplumlarının topraklarını işgale yöneldi. Kısmen başardı da. Sıra kilidi ele geçirmeye gelmişti ki başaramadı. Başarsa idi daha doğuda işgal ettiği İran Ortadoğu, Hindistan, Çin ve Güneydoğu Asya’ya ulaşacağı bir ana koridor temin etmiş ve böylece bütün devreler tamamlanmış olacaktı.

Anadolu’nun kurtuluşunun eski dünya milletlerinin kurtuluşunda sadece psikolojik değil, son derece etkili fiziki ve coğrafi rolü de olmuştur. Neticede Grek-Latin, Anglosakson veya Germen nitelikli batı; bir önceki aşamada imha ettiği yerli halkların yerine yerleştiği Amerika, Avustralya ve kısmen de Afrika sınırlarına çekilmek zorunda kalmıştır. Anadolu’ya geliş- ten Kurtuluş Savaşına kadar yaşanan uzun ve büyük bir tarihin ana maddelerinden en önemlisi Anadolu’nun mu hafazasıdır…

Atatürk’ün askeri ve siyasi yüksek kurmay kabiliyetinden süzülüp çıkan “dünyanın kilidi, Anadolu’dur, bu kilidi iyi kullanmak ve muhafaza etmek zorundayız” diye vasiyet ettiği strateji, yabancı kurmaylarca menfi tarafları düşünülerek titizlikle dikkate alınmış ve geçidin yol geçen hanına dönüştürülmesi planlanmıştır.

21.yüzyil eger Asyalilarin yüzyili olacak ise Türkiye Dogu’da sadece lideri oldugu Avrasya’nin Türk Dünyasina degil, Çin Dünyasinin lideri olacagi Asya-Pasifik’e de yönünü çevirmelidir. Böylelikle Asya’nin dogu ucundaki tarihten gelen komºumuz Çin ve bati ucundaki Türkiye arasindaki iºbirligi arttirilmalidir. Türkiye 21.Yüzyil dünyasinin merkez eksenini teºkil edecek olan  Asya ile baglantisini Türk boyutunu taºiyan Orta Asya ile sinirlamamali ve fakat Orta Asya üzerinden Asya Pasifik ile baglantiyi Çin boyutu üzerinden kurmalidir.

Türk Dünyasi Kazakistan ve Kirgizistan  ile birlikte Çin Dünyasi ile  sinir komşusudur.  Uygur Özerk bölgesinde ise her iki dünya içíçe geçmiş durumdadir.

Asean ülkelerinin ekonomileri büyük ölçüde ülke vatandaşı olan etnik Çinlilerin elindedir.

Çin asilli         Ekonomik

nüfus(%)       Güç

Singapur        76                   76

Malezya          32                   60

Endonezya       4                   50

Filipinler           1                   40

Tayland          10                   50

Vietnam           1                   20

Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Moldova, Makedonya, Iran, Irak, Azerbaycan gibi ulkelerde Turk asilli nufus yasamaktadir.

Her iki ulke de gecmislerinde emperyal imparatorluklari da beraberlerinde getirmislerdir.  Cin Imparatatorlugu sona ermis olsa da , Cin Halk Cumhuriyet hemen hemen ayni toprak parcasinda devam etmekte iken, uc kitaya yayilmis olan Osmanli Turk Imparatorlugu dagilmis ve Turkiye Cumhuriyeti ise imparatorluk topraklarinin onda biri olan bir toprak parcasinda devam etmektedir.

  • Cumhuriyet’e gecis-Cin 1912, Turkiye 1923
  • Bati Hristiyanlastirma politikasi +Misyonerlik (Cin)
  • Yunan+Ermeni Turkiye. Guncel soykirim oylamalari. Halen devam eden bir politika.
  • Misak-i milli sinirlari icerisinde yeralan Musul ve Kerkuk Ingilizlerden geri alinamazken, 1898 yilinda bugunku Hong Kong’un sadece belli bir kisminin 1997 yilinda Cin’e-kira sozlesmesinin bitiminde-geri verilmesi ongorulmus olmasina ragmen Hong Kong’un tamami Ingiltere tarafindan Cin’e geri verilmistir.
  • Hristiyan alemine komsu olan Osmanli Turk Imparatorlugu’nun Avrupa’ya bir tehdit olusturmasi
  • Osmanli’nin 31 eyaleti arasindan 31 devlet cikarken, Cin Imparatorlugu’nun 30 eyaleti ise Cin Halk Cumhuriyeti’nin eyaletleri olmustur.

Bati ile savasin sonunda Turkiye orta bir buyuklukte bir ulke, Cin ise buyuk bir ulke olarak cikmistir.

Ayrica, Kemal Dervis, son on yil içinde once Arnavutluk, daha sonra ve özel olarak Bosna-Hersek ve nihayet Filistin’i ekonomik açidan ayaga kaldirmak için müthis bir çaba harcadi.  Türkiye’nin Osmanli geçmisinin Müslüman Balkan ve Ortadogu  ayaklarinin güçlenebilmesi için bir “misyoner” gibi çalisti.

Akdeniz bölgesi dünyanin merkez eksenini teşkil ettigi dönemlerde Akdeniz’in süper gücü olan ve Akdeniz dişina çikamayan, çikmak istemeyen Osmanli Imparatorlugu gelişme ekseni Akdeniz dişina, Atlantik’e kayinca çöküp gitmişti. ªimdi ise gelişme ekseni tekrar yer degiştiriyor.

Atlantik’ten (Avrupa’dan)  Pasifik’e (Asya) kayiyor. Bu gelişme ise,  Avrasya araciligi ile Türkiye’ye büyük bir firsat sunarken bunun gerekleri maalesef yerine getirilmiyor. Türkiye Avrasya’da takilip kalmamali, Avrasya üzerinden Asya-Pasifik’e ulaşmalidir. Türkiye’nin temel ihracat hedefleri Pasifik’in iki kiyisinda yeralan ABD ve Asya ülkelerine yönelik olmalidir.

Cin 1,2 milyar nufusu ile devasa bir pazar olmanin getirdigi avantajlari gayet ustalikla kullanmakta ve yabanci sermayeyi ulkesine cekerken , oyunu da kendi kurallarina gore oynatmaktadir.

Cin 1978 yilinda disa acilirken, Turkiye 1980 yilindan itibaren disa acilmaya baslamistir.  Cin, bu tarihten itibaren kararli bir bicimde disa acilmaya ve her yil %7 kalkinma hizlarini basariyla gerceklestirmesine ragmen, Turkiye’nin disa acilma deneyimi bilhassa 1988 yilindan itibaren kesintiye ugramis ve ardindan krizler basgostermeye baslamistir. Cin, yabanci sermayenin en cok yatirim yaptigi bir ulke olmasina ragmen, Turkiye bu konuda hicbir caba gostermemektedir.
Cin’in sanayi kompozisyonu da cesitlilik gostermeye baslamis ve hizla bilgi cagi sanayilerine yonelmistir. Turkiye ise halen tekstil disina cikamamaktadir. Cok sayida Cinli ogrenciler ABD’de egitim gormektedirler. Cin hizla ve kesintisiz olarak buyumektedir.

Turkiye’nin Hong Kong Konsoloslugu ise, Cin’in disa acilmaya basladigi 1978  yilinda kapatilmistir. Bugun bilhassa Clinton yonetimi tarafindan Greater China kavrami islenmistir. Cinliler de 20 yildan uzun suredir devamli %7-8 buyuyen ekonomileri ile bunun semeresini toplamaktadirlar. Clinton yonetimi Cin’i (daha dogrusu Greater China= Cin+Hong Kong+Tayvan) dunyanin 10 gelisen ekonomisi arasinda baskoseye oturtmustur.

Turkiye’de olanlar ise malum..Surekli Kriz..Suni Gundemler..Bizans Entrikalari..Yolsuzluk..Uyusturucu Trafiginde Kopru Vazifesi…
Neden Turkiye’nin de bir Greater Turkey(Turkistan) poltikasi yoktur.. Boyle bir kamuoyu olusturulmamaktadir…Neo-Osmanli denmektedir de Greater Turkey, Turkestan denmemektedir… Turki denmektedir.

Ayni dili konusan Tayvanli, Hong Kong’lu, Cin Halk Cumhuriyetindeki Cinliler ve Diaspora’daki (ABD, Ingiltere, Kanada, Tayland, Endonezya, Malezya, Filipinler, Avustralya, Yeni Zelanda) Cinliler inanilmaz bir ekonomik dinamizm yaratiyorlar. Bunu altinda yatan ise ayni dili konusuyor olmalari, kulturlerinin ayni olmasi..

Peki ayni dili konusan Turkiyeli, Kibrisli, Balkanli, Kafkasyali, Iranli, Irakli, Kirimli, Rusyali, Orta Asyali Turkler ve Diaspora Turkleri (Avrupadaki 3 milyon Turk vatandasi, ABD, Ingiltere) neden boyle bir ekonomik dinamizm yaratmamaktadirlar da muthis bir yolsuzluk/uyusturucu trafigi dinamizmi yaratilmaktadir?

Kimse karsiliginda bir diyet koymadan Türkleri cok sevdigi icin milyarlarca dolari akitmaz ve bunun son örnegi Türkiyenin [yanilmiyorsam ya Kosova ya da Bosna ] ile yapmak istedigi ufak bir ticaret antlasmasi Brükselden döndü …”bana sormadan sen ne yapiyorsun?” diye . Rahatsizligin büyüklügü Anadolu Türklerinin Orta Asya ya dogru sarkmasi. Bu konu Amerikayi cok ürkütmüyor [ Amerikanin Orta Asya arastirmalari icin sadece verdigi burslara göz atmak yeterli olur sanirim ] zamani gelince bu etkenin kendi cikari icin kullanabilecegi ileri dönük politik hesaplari arasinda ancak Avrupa bu isten oldukca rahatsiz ve Türkiye aleyhine yaptigi edepsizlik ve tüm girisimlerin altinda büyük ölcüde bu rahatsizlik yatiyor.. Sonuc olarak kurulursa böyle bir kurumun T.C. devletinin idari yönetiminde olmamali Son on bes yilin .

T.C. hükümetleri Avrupanin rahatsizligini bildigi ve her nedense tüm gücüyle kalelerinin anahtarlarini teker teker Avrupaya kendi eliyle verdigi icin < Greater Turkey > [ Büyük Türkiye ] sözcügünü edemiyor..özcesi sonucundan korkuyor.  Cin [ Greater China ] sözünü telafuz ettiriyorsa bunun nedeni Cinin ekonomik bagimsizligindan ve kültürel gücünden kaynaklaniyor .. bu nokta göz ardi edilmemeli…

Her iki ulke de bilhassa 19.yuzyilda emperyalizmin saldirisina ugramis; fakat neticede Cin toprak kaybina ugramazken Osmanli Turk imparatorlugu yildirim hiziyla topraklarini kaybetmistir. Cin’in bir diger ozelligi de Mogollar ve Mancular tarafindan isgal edilmesine ragmen, isgalcileri zaman icerisinde kendi icinde eritebilmistir. Cin’in oyle bir yapisi vardi ki, kendisini fethedenlerce degistirilmekten cok, kendisi onlari degistiriyordu. Osmanli Imparatorlugu ise isgal ile birlikte bir daha geri donmemek uzere (Anadolu ve Dogu Trakya haric) tamamen isgalcilerin eline gecmistir.

Su an dünyada, Osmanli’nin hem bizim, hem bölgemiz, hem de dünya (tarihi) için ne anlam ifade ettigini bilmeyen tek ülke ve toplumuz. Osmanli, tarihe karismisti ama Osmanli’nin tarihe karismasiyla birlikte bölgemizde olusan vakum (bosluk) henüz bölgeye ait bir güç tarafindan doldurulabilmis degil. Bu vakumu, bölge disindaki güçler dolduruyor. Bu vakumu ilkin Avrupali güçler doldurdu; ikinci dünya savasindan sonra ise ABD dolduruyor.

Türkiye’de güçlü bir tarih bilinci olmadigi için biz olan bitenleri anlamakta zorlaniyoruz. Bugün Osmanli’nin bulundugu cografya’da 45 devlet; Osmanli hinterlandinda ise 31 devlet bulunuyor.  Bu boslugu suratle doldurmaliyiz. Emperyalizmin Cin’i istedigi sekilde parcalayamamasi neticesinde Cin yeniden buyuk bir guc haline gelmekkte ve denge hesaplari degismektedir.

Osmanlılar; Revan’dan (Erivan) yani bugünkü Ermenistan’dan bugünkü Macaristan-Avusturya sınırlarına; Kırım’dan Yemen’e kadar uzanan bir imparatorluk coğrafyasını temsil ediyordu. Turkler ise boyle bir sansi yitirmislerdir. Osmanli Imparatorlugu eger parcalanmasaydi, bugun 450 milyon nufuslu bir guc olarak Guneydogu Avrupa’ya, Kuzey Afrika’ya, Asya’nin batisina hukmedecek idi.  Cin’in de Asya’nin dogusunda super bir guc olarak sivrilmesi ile birlikte stratejik dengeler baska bicimlerde olusacakti.  Bu nufus buyuklugu, dogal olarak, sartlari empoze etme gucunu verecekti.

Aslinda empoze edilen sartlari kabul etmeme konusunda Turkiye Ataturk ile bir firsati yakalamis, tek kursun atmadan Hatay’i geri almis, fakat Ataturk’un zamansiz vefati ve 2.dunya savasinda izlenen politikalar sonucunda yeniden tamamen  Bati’nin yorungesine girmis ve istedigi sartlari dayatma gucunu tamamen yitirerek Bati’ya teslim olmustur.

Turgut Ozal ile tekrar bir firsat yakalanmis, Osmanli cografyasi ve Turkistan ulkelerinin ekonomik dinamizminin merkezi olunmasi yolunda adimlar atilmis ve fakat o firsat da yitirilmistir.

TABII CIN’IN AVANTAJI NUFUSUNUN 1,2 MILYAR OLMASI. AYNI SEBEPLE, HINDISTAN DA PAZARINI ACMIYOR..biz ise parcalanmis durumdayiz..turkiye’deki nufusun yarisi eger 19. ve 20.yy da dagilan osmanli imparatorlugu topraklarindan multeci olarak gelmis ise..problem bence orada..cin dagilmamis ..ama osmanli’yi dagitmislar..bak..ingiliz bile hong kong’dan cekip gitmek zorunda kaldi 1997 de.

Osmanli Imparatorlugu Kafkasya ve Balkanlarda bilhassa Rusya tarafindan parcalanmis ve bu bolgelerden multeci olarak gelerek Anadolu’ya siginan Turkler bugun nufusun onemli bir oranini teskil etmektedir. Turkiye bir multeciler ulkesi haline gelmistir. Ortadogu Fransizlar ve Ingilizler tarafindan paylasilmistir.  Balkanlarda, Rumeli’nde bir vatan yitirilmistir.

Çin’e giden yabanci sermayenin, Türkiye’de oldugu gibi,  Çin ekonomisini ele geçirerek onu öksürse yataga düsürecek denli denetimi altina almasina Çin’li yöneticilerin izin verdiklerini kim söyleyebilir? Çinliler, ülkelerine yabanci sermaye gelecek diye onlara asla ödün vermis degillerdir!

Çin gibi büyük bir pazara girebilmek, orada bir isim hakkina sahip olabilmek için yabanci sirketler Çin’e ödün vermislerdir. Söyler misiniz, acaba Çin yönetimi, Türkiye’nin yirmi yildir tam bir uysallikla boynunu uzatmis oldugu, IMF ve benzeri “sistem” kaynakli dayatmalarin ürünü olan programlarin hangisini uygulamistir? Tam aksine Çin, söz gelimi bilim ve teknoloji alanindaki patent ve know-how yasalarini bugüne kadar hiçe saymakta devam edegelmistir. Ama kapitalist kar anlayisi ile çalisan sirketler, orada bükemedikleri eli öpmek yoluyla Çin pazarina girebilmislerdir ancak!

Batili devlet ve hukumet baskanlari Cin’I ziyaret icin siraya girmekte ve her ziyaratte is anlasmalari kotarmaya calismaktadirlar.

Cin’in ticaretinde ve yabanci sermaye cekislerinde komsulari Japonya ve Kore ile gayet iyi iliskiler icerisindedir, ki aslinda Japonya, Cin’i 2.dunya savasindan once Cin’i isgal etmistir ve Cinlilerin Japonlara iliskin anilari acilarla doludur.

Cin, APEC uyesidir. Yeni bir atilim olarak Cin, Guneydogu Asya ulkeleri Orgutu-ASEAN (Endonezya, Malezya,Filipinler, Tayland,  Burma, Vietnam, Kambocya,Laos, Singapur)  ile yakinlasma girisimlerinde bulunmus ve boylece ASEAN+3 (Japonya, Kore, Cin) formulu uzerinde calisilalarak Dogu Asya’da (Guneydogu+Kuzeydogu) bolgesel bir kalkinma girisimi baslatilmasinda inisiyatif alinmistir. 2 milyar nufuslu Dogu Asya Birligi’ne dogru adimlar atilmaktadir.

Ayrica, bilhassa Japonya, Kore, Tayvan, Hong Kong, Tayland gibi bolge ulkeleri Cin’de yatirim yapmaktadirlar. Cin ve Tayvan arasinda savasa kadar gidebilecek sorunlar olmasina ragmen, Tayvan firmalari Cin’de devamli yatitim yapmaktadirlar.

Pasifik kiyisindaki ulkeler arasindaki ekonomik dinamizm bir zamanlar Akdeniz limanlari arasindaki dinamizmi   cagristirmaktadir. “Yeni Akdeniz”, Pasifik’te yasanmaktadir.
Cin, ayrica Turkistan cografyasinda da giderek aktiflesmektedir. Sangay Beslisi..Turkistan ulkeleri ile ekonomik isbirligini gelistirmekte ve Turkistan cografyasinda da bir guc olarak ortaya cikmaktadir.  Turkiye’nin Kafkasya ve Turkistan cografyasindaki ulkeler ile iliskileri ise inisli cikisli bir seyir izlemektedir.

Dogu Asya-Orta Asya(Turkistan)
Turkiye ise bolgesinde KEIB ile bolgesel kalkinma girisiminde bulunmustur  ve fakat KEIB islememektedir. Olumlu bir gelisme ise Turkiye bolgesindeki bircok ulke ile munferit Serbest Ticaret Antlasmalari imzalamaktadir. Bilhassa Israil ile imzalanan anlasma ticareti sicratici etki yapmistir.
ECO,ISEDAK
Turkiye ise Avrupa Birligi yonunde ilerlemektedir.
Bati Asya’da bolgesel kalkinma girisimi yoktur.

Turkiye’nin bolgesindeki ulkelerle benzeri isbirligi imkanlari sinirlidir.  Israil haric, komsularindan yatirim cekememektedir.Turkiye’nin yakin komsulari arasinda Japonya ve Kore gibi gelismis ulkeler yoktur. Bolgede, Turkiye(Turk),  Iran(Farsi) ve Misir(Arap) gibi benzer nufus buyuklugunde ulkelerin olmasi, bolgede siyasi ve ekonomik liderlik sorununu gundeme getirmektedir. Turkiye’deki siyasi cinayetlerin arkasindan Iran derin devleti cikmaktadir.

Evet, Turk ihracatcilari icin 1980 li yillarda Iran ve Irak en onemli pazarlar idi. Fakat 1990’larin basindan itibaren bu ulkeler ile ticaretimiz neredeyse sifirlandi. Yerine ikame olan Rusya pazari ise guven vermemektedir. Demek ki, Turkiye’nin komsu ulkeleri siyasi ve ekonomik istikrarsizlik icerisindedirler.   Bu ulkeler arasinda ayrica ideolojik sorunlar yeralmaktadir.

Cinlilerin uyguladigi uzun vadeli politikalardan ders almamiz gereklidir.
Disa acilma her iki ulke icin de son derece onemlidir. Cunku bilhassa imparatorluk donemlerinde tamamen disa kapali politikalar izlemisler, 19.yy’da ise, Ingiltere tarafindan, disa acilmaya zorlanmislardir. 1838 ticaret anlasmasi, Cin afyon savaslari..

Disa kapalilik ornek ver-Paul Kennedy’nin kitabi.
G-7 ulkeleri:ABD, Ingiltere, Italya, Fransa, Almanya, Japonya, Rusya
Yabanci sermaye ABD, Japonya ve Kore’den geliyor. (China Perspectives-levent 1566)

Komsularla Ticaret (Ilk 10) (% Olarak)
Turkiye DIE
Cin TDC ne kadari ASEAN +2 ile

Osmanli+Orta Asya

Ulke                                           Nufus

  • Arnavutluk                             3,364,571
  • Azerbaycan                             7,908,224
  • BAE                                        2,419,119
  • Bahreyn                                    629,090
  • Bosna-Hersek                         3,482,495
  • Bulgaristan                             8,194,772
  • Cezayir                                  31,133,486
  • Ermenistan                             3,552,972
  • Fas                                         29,661,636
  • Filistin(West Bank)                 1,089,774
  • Gurcistan                                5,056,976
  • Hirvatistan                              4,486,825
  • Irak                                        22,427,150
  • Israil                                       6,188,054
  • Katar                                        723,542
  • KKTC                                      784,955
  • Kuveyt                                    1,725,158
  • Libya                                      5,523,263
  • Lubnan                                   3,562,699
  • Macaristan                             10,065,420
  • Makedonya                             2,069,270
  • Misir                                      67,273,906
  • Moldova                                 4,489,657
  • Oman                                      2,446,645
  • Romanya                                2,334,312
  • S.Arabistan                            21,504,613
  • Slovakya                                 5,396,193
  • Suriye                                    17,213,871
  • Tunus                                     9,513,603
  • Turkiye                                  65,599,206
  • Ukrayna                                 49,811,174
  • Urdun                                     6,597,136
  • Yugoslavya                            10,991,352
  • Yunanistan                            10,717,135
  • Toplam(I)                             427,938,254
  • Turk Cumhuriyetleri
  • Kazakistan                             16,824,825
  • Kirgizistan                              4,656,464
  • Turkmenistan                         4,366,383
  • Ozbekistan                             24,102,473

Toplam (II)                            49,950,145

Genel Toplam                       477,888,399

Kaynak:www.population.com

By Bilge Tonyukuk Enstitüsü zaman: Ağustos 06, 2016

Çin Hanedanları ve Osmanlı Hanedanı: Toprak Kazanç ve Kayıpları 

Sokullu Mehmed Paşa’nın ağırlığını hissettirdiği III. Murad döneminde, Osmanlı toprakları en geniş sınırlarına ulaştı. Babası İkinci Selim’den devraldığı 15. 162.151 km2 ülke toprağını, 19.902.000 km2’ye çıkardı

Çin ise 2024 yılı itibariyle 9,6 milyon km2 dir.

Osmanlı imparatorluğu en geniş döneminde  20 milyon metrekareye yakın bir yüzölçümüne sahipken, Türkiye 780.000 km²’ye inmiş ve Çin imparatorluğu ise 9.600.000 kilometrekarelik yüzölçümünü Çin Halk Cumhuriyeti devrinde de korumuştur. Bunun sebepleri önemlidir.

İşgaller yaşamasına ve tarihin çeşitli devirlerinde dış çeperlerinde, iç Moğolistan Doğu Türkistan ve Tibet eyaletleri yer alıyor olmasına rağmen, ki bunlar Çinli kökenli  değildirler, Çin, yüzölçümünü hangi stratejilerle korumasını bilmiştir bunu iyi öğrenmemiz lazımdır. Ve neticede Çin kaybettiği toprakları  da teker teker geri almaya başlamış, Hong Kong ve Makao Çin’e geri dönmüştür ve Tayvan da sırada beklemektedir, o da bir süre sonra Çin Halk Cumhuriyeti’ne geri dönecektir.

Demek ki batının sinsi vesilelerle Çin’den toprak koparması mümkün olamamıştır fakat Osmanlı imparatorluğu inanılmaz bir şekilde topraklarını kaybetmiş ve Türkiye Cumhuriyeti’ne devreden topraklar ki savaş neticesinde o topraklar kurtarılmıştır, Osmanlı’nın en geniş olduğu dönemin sadece yüzde dördüdir.

Bunun üzerinde oldukça uzun düşünüşler yapmak lazımdır. Çin’in dış çeperlerindeki alanlar Çinli olmamasına rağmen Çin o toprakları elinde tutmayı bilmiş ve kendi ana karasına Çin nüfusunun yoğun olarak bulduğu alanlara inilmesini engelleyici bir tampon bölge teşkil ettirmiştir.

Çoğunlukla çöl alanları olan  iç Moğolistan, doğu Türkistan ve müthiş derecede sarp dağlarla çevrili bir eyalet olan Tibet stratejik olarak Çin anakarasını koruma alanı olarak tespit edilmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu’nun özellikle Avrupa’daki dış çeperleri de Türk olmayan nüfusla meskun idi fakat buraları hangi sebeplerle kaybetmişlerdi. İlk akla gelen sebep buraların Avrupa’nın içerisinde yer alan bölgeler olmasıdır ki Avrupa sürekli buraları kışkırtmış ve Osmanlı’dan kopartmıştır, bu konuda çok sayıda nedenler sayabiliriz.

İpekyolu dönemi Osmanlı’nın çöküşünde temel bir neden ise Çin’den de İpek Yolu geçiyordu ve Çin’in de çökerek toprak kayıpları yaşaması lazımdı. Ama böyle olmamıştır.  Demek ki önemli olan strateji ve dayanıklılıktır, unutmayalım ki Çin, Savaş Sanatı kitabını yazmış bir ulustur.

Türkler ise savaş sanatını en mükemmel bir şekilde uygulayan Atatürk’ün acaba kıymetini bilmekte midirler yoksa bilmemekte midirler bunu samimiyetle sorgulayıp cevaplamaları lazımdır.

Bu durumda, devlet stratejisi önem kazanmaktadır. Çin’deki hanedan zihninde demek ki devlet öncelikli olarak yer almaktaydı fakat Osmanlı hanedanı ise kendi kişisel haneden çıkarlarının peşinde koşmaktaydı. Demek ki ki Osmanlı Hanedanında bir vatan kavramı söz konusu değildi, vatan kavramı Namık Kemal‘le gelmişti ve Namık Kemal “Vatan yahut Silistre” oyununu yazdığı için hanedan tarafından sürgüne mahkum edilmiş neticede sürgünde de hayatını kaybetmişti.

Neden İran ve Balkanlar Türkleşmedi de Anadolu Türkleşti?

14 Haziran 2024
Balkanlar dilsel bir Türkleşme sürecinden geçmiştir. Daha doğrusu Doğu Balkanlar geçirdi. Açık olmak gerekirse, Doğu Balkanlılar arasında konuştukları dilden Oğuz Türk dil ailesinin bir kolu olan Türkçeye geçişten bahsediyorum. Bu iki vektör tarafından gerçekleştirilmiştir:Anadolu’ya ve Balkanlar’a giren azınlıktaki Türkmen göçmenler (ikincisinde Yörükler olarak adlandırılırlar), Türk dilini tanıtmak için yeterli sayıdaydılar, ancak bunu bir nüfus değişimi olarak değil, bir dil değişimi olarak değerlendirmek için çok azdılar.Bu azınlık Türkmenler, elitist ve dilsel olarak Farslaşmış Mevlevilerin aksine, çok popüler ve Oğuz karakterli olan Yesevi tasavvuf koluna mensuptu. Bu Yesevi sufi kolu Oğuzları İslamlaştırmış ve karşılığında yerel Anadoluluları Türkleştirmiştir.

İkinci noktaya gelince, Rum Selçuklu Sultanlığı ve Osmanlı İmparatorluğu boyunca İslam, elitist Sünni İslam (ve onun Mevleviyye ve Nakşibendiyye gibi ortodoks Farsça sufi tarikatları ile Müslüman centilmen aristokratların Ahilik şövalyelik loncaları) arasında bölünmüştü, ve popüler heterodoks aslen Sünni Yesevi, ancak Şiileştirilmiş İslam (ve Kızılbaş, Alevi ve Bektaşilerin Türkçe sufi tarikatları). Bu popüler Türk Yesevi İslamı ve onun şiileştirilmiş kolları, Baba Veli Sarı Saltık, Yunus Emre, Hacı Bektaş, Lokman Perende, İshak Baba gibi gezginlerle dolu da’wa (İslam’ı yayma) üzerine odaklanmıştı. Bu çok da’wa odaklı popüler Sufizm, Oğuzları ilk etapta İslamlaştırdı, İslamlaştırma “Hazret-i Türkistan” (Türk Topraklarının Hazretleri) olarak adlandırılan mistik Ahmed al-Yasavi tarafından yapıldı.

Yesevilerin ve onların Alevi/Bektaşi kollarının bu Türk İslam’ı mistik-entelektüel (elitleri cezbeden) değil, daha ziyade eğitimsiz kitleleri cezbeden basit bir evliya türbelerine ziyaret pratiğine dayanıyordu. Elbette bu durum, karmaşık Kalkedon teolojisini zaten pek de umursamayan ve Yesevilere katılarak hiçbir teolojik vaazın yer almadığı gezilere katılmaktan memnuniyet duyan Hıristiyan Ortodoks halk için çok cazipti. “Sadece bize katılın, gelin, yolda eğlenelim ve azize ithafen saz eşliğinde Türkçe şarkılar söyleyelim! Bunun için Selçuklu/Osmanlı Sarayı’ndaki enayiler gibi eğitimli bir beyefendi olmanıza gerek yok! Şeriat yok, hat bilmeye, Arapça, Farsça bilmeye, okumaya gerek yok. Saz çalarsan daha da iyi, hem yolda türkü söyleye söyleye Türkçeyi de kaparsın, gel bize katıl!” Gerçekten de Türkçe, Yesevi/Alevi/Bektaşi İslam’ının kutsal diliydi ve hala da öyle.

Ancak Türkçeye dilsel geçiş doğal ve yavaş bir şekilde gerçekleşmiştir. Bu nedenle, Bektaşi İslam’ının 1669’da Girit’te olduğu gibi çok daha geç nüfuz ettiği bölgelerde, Müslüman nüfusu dilsel olarak Türkleştirmek için zamanı olmadı. Arnavutluk’ta da Müslümanlar ancak geç bir dönemde, 18. yüzyılın ikinci yarısında çoğunluk haline geldiler. Bosna’da İslamlaşma daha hızlıydı, ancak bu bölge elitist ortodoks Sünni İslam’ın kalesiydi, bu nedenle Yesevi’nin dilsel Türkleştirme vektörü eksikti. Bunun yanı sıra, Yörükler oraya hiç göç etmedi.

Ancak Doğu Balkanlar’a Yörükler göç etmiştir ve Bektaşi varlığı çok erken dönemlerden beri oradadır. Baba Veli Sarı Saltık’ın türbesi Romanya Dobruca’da, Babadağ’dadır. Burası 1400’lü yıllardan beri Türk İslam’ı için bir hac merkeziydi ve hala da öyle. Bu nedenle, çok erken dönemlerden beri Doğu Balkanlar’daki Türk popüler Bektaşi/Alevi İslamı için bir fırlatma rampasıydı ve yoğun misyonerlik faaliyeti İslam’ın bu versiyonuna ve kaçınılmaz dilsel Türkçeye geçişe yol açtı.

Bektaşi Giritliler ve Arnavutlar arasında bile konuşma dili Yunanca ya da Arnavutçaydı, ancak tüm edebiyatları (sufi bektaşi şiirleri) ve dini terminolojileri Türkçeydi. Arnavutluk’ta Bektaşiliğin dilsel olarak Arnavutlaştırılması ancak Arnavutluk’un bağımsızlığından sonra, Arnavut Bektaşiliğinin Arnavut yeni milliyetçileri tarafından ulusal miraslarının bir parçası olarak algılanmasını ve kabul edilmesini ve yabancı olarak düşmanca muamele görmemesini sağlamak için gerçekleşti. Öyle olsa bile, Arnavut Bektaşi dini terminolojisi hala Arnavutça değil Türkçedir. Yani Arnavut Bektaşiliğini tamamen Türkleştirmediler.

Pontus Müslümanları katı Sünni İslam’a geçtikleri için Anadolu’nun tamamı Türkleşmemişti ve bu nedenle Rumca, Lazca, Ermenice ve Gürcüce Müslümanlar arasında hala kullanılıyordu. Karadeniz bölgesi Müslümanları arasındaki dilsel Türkleşme geç, çoğunlukla XX. yüzyılda gerçekleşmiştir. Bunun yanı sıra İslamlaşmaları da geç, çoğunlukla XVIII. yüzyılda olmuştur.

Buna ek olarak, Arnavutlar tarafından da paylaşılan ve toplulukları dilsel Türkleşmeden izole eden coğrafi bir faktör olan dağlar tarafından oldukça izole edilmişlerdir. Öte yandan, Doğu Balkanlar bölgesi, Osmanlı ekonomisinin belkemiği olan canlı Tuna-Karadeniz-İstanbul-Ege-Levant-İskenderiye ticaret yolu üzerinde bulunan Karadeniz kıyı bölgesinde büyük dağların bulunmaması nedeniyle dilsel Türkleşmeyi kolaylaştırmıştır. Pomaklar, Rodop dağlarında izole oldukları için Müslümandırlar ancak Bulgar dilini korumuşlardır.

İran’da Yesevi Türk İslamı aracılığıyla dilsel Türkleşme gerçekleşmiştir. Bu yüzden Azeriler Türkçe konuşur! Gerçi İran’ın tamamı Türkleşmedi çünkü Safevi İmparatorluğu’nun yöneticilerinin dili Farsçaydı. İran Safevi İmparatorluğu’nu kuran Azeri Kızılbaşlar büyük savaşçılardı ve Türkçeyi Safevilerin askeri dili olarak korudular ama yine de kağıt işlerinde berbatlardı, bu yüzden İranofonların bununla uğraşmasına izin verdiler. Anadolu Selçuklu Sultanlığında da durum hemen hemen aynıydı: askeri dil Türkçeydi, ancak sivil idari dil Farsça ve Rumcaydı.

Bunun yanı sıra, Yesevi tasavvufu olan Türkleştirme vektörü İran’da eksikti. Kızılbaş Safeviler İran’da iktidarı ele geçirir geçirmez, Türk Alevi İslam’ını terk ettiler ve Twelver Şii İslam’ını benimsediler. İran’da (Azerbaycan ve Kafkasya hariç) Türk Yesevi/Alevi/Bektaşi İslam geleneği yoktu. İran’ın kendi Mezopotamya tasavvuf geleneği vardı ve Fars dili onun manevi ifade dili olduğu için Farslaşmanın bir vektörüydü. Aslında Türk seçkinleri, tasavvufun bu seçkin versiyonu aracılığıyla dilsel olarak Farslaştırılmıştır. Celaleddin er-Rumi’nin Mesnevi’si Farsça yazılmıştır. Selçuklu ve Osmanlı aristokrasisi bu tür bir Farsça elitist ve dışlayıcı sufi maneviyatına ilgi duyuyordu.

Sonuç olarak, elit İslam’ın dili Farsçaydı ve Türk elitlerini ve Bizanslı dönmeleri az sayıda da olsa İslam’a döndürmüştü. Din değiştiren kitlelere hitap eden popüler İslam’ın dili Türkçeydi ve Anadolu’nun çoğunu (Karadeniz hariç), Doğu Balkanlar’ın bir kısmını ve İran’ın (Azerbaycan) bir kısmını dilsel olarak Türkleştirmenin başlıca aracıydı.

 

Üniversite ilk 500 Liginde Neden Yokuz?

Üniversite

Dünyanın saygın eğitim kurumu sıralama listelerinden olan QS World University Ranking, 2021 edisyonunu yayınladı. Raporda Türkiye’nin acı tablosu gözler önüne serildi. Listede ilk 500’de sadece 1 üniversite yer alırken ilk 1000’de sadece 9 üniversite kendine yer bulabildi. Birçok Türk üniversitesi 2020’ye oranla daha düşük puan aldı.

Corona virüsü salgını dolayısıyla üniversitelerde eğitim büyük bir sekteye uğrarken, Türkiye’de üniversite eğitiminin halini ortaya koyan acı bir tablo ortaya çıktı…

Dünyanın saygın üniversite ölçüm ve inceleme kurumlarından Quacquarelli Symonds (QS) 2021’de dünya çapında üniversitelerin sıralamalarına yer verdi. Elde ettiği verileri kullanarak oluşturduğu metodoloji ile üniversiteleri sıralayan QS’in yeni raporunda Türkiye için iç karartıcı bir sonuç ortaya çıktı.

Geçtiğimiz yıllarda farklı isimlerde yayınlanan raporun 2021 listesinde Türkiye’den 14 üniversite yer aldı. Fakat bu üniversitelerden sadece bir tanesi ilk 500 içerisine girdi. İlk 500 içerisine girmeyi başaran Koç Üniversitesi 465’inci sırada kendine yer bulabildi.

Sabancı Üniversitesi 521 ile 530’uncu üniversiteler arasında yer alırken Bilkent Üniversitesi 551-560’ıncı üniversitelerden biri olarak listeye girdi.

6 ÜNİVERSİTE İLK 1000’DE

Ankara’daki ODTÜ, 601 ile 650’nci üniversiteden biri olurken, Boğaziçi Üniversitesi 651-700’üncü üniversite arasında yer aldı. İstanbul Teknik Üniversitesi sıralamada 751-800 arasında yer alırken, Ankara Üniversitesi 801-1000 üniversiteden biri oldu. Sıralamada 801-1000 üniversite arasında Hacettepe Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi de yer aldı.

Dokuz Eylül Üniversitesi, Ege Üniversitesi, Gazi Üniversitesi, İzmir Teknoloji Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi ise sıralamada 1000 üniversiteden sonra geldi. Kurum, 999’uncu üniversiteden sonra herhangi bir sıralama yapmıyor.

2020’DEN GERİLEME BÜYÜK

QS’in geçen yıl hazırladığı listede Türk üniversiteleri daha yüksek puanlar alırken, Koç Üniversitesi 451’inci sırada yer alırken, Bilkent Üniversitesi 501-510, Sabancı Üniversitesi 521-530, ODTÜ 591-600, Boğaziçi Üniversitesi 651-700, İTÜ 651-700 üniversite arasında yer almıştı.

Ankara Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi 801-1000 üniversite arasında kendine yer bulmuştu.

2021’DE ZİRVEDEKİ İLK 10 ÜNİVERSİTE

  • MIT- ABD
  • Stanford Üniversitesi- ABD
  • Harvard Üniversitesi- ABD
  • Calltech- ABD
  • Oxford Üniversitesi- Birleşik Krallık
  • ETH- İsviçre
  • Cambridge Üniversitesi- Birleşik Krallık
  • Imperial College London- Birleşik Krallık
  • Chicago Üniversitesi- ABD
  • UCL- Birleşik Krallık

Türkiye’nin Doğu Avrupa’daki Varlığı

Türkiye’nin Avrupa kıtasındaki varlığı çoğunlukla temel olarak Akdeniz havzasında, güneydoğu Avrupa yani Balkanlar ve doğu Avrupa sahalarında olmuştur. Doğa Avrupa ülkeleri arasında özellikle Polonya Romanya Ukrayna Macaristan Slovakya gibi ülkelerde Osmanlılar Rusya’yı dengeleyici bir unsur olarak gözükmüştür.

Doğu Avrupa’daki soylular ve komutanlar arasından bu sebeple Osmanlı topraklarına iltica edenler olmuştur. Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u fethi için toplarını bir Macar’a döktürmüş, matbaayı ilk kez Osmanlı ülkesine getiren yine bir Macar olmuştu; İbrahim Müteferrika. Polonya ve Macaristan’dan komutanlar özellikle Osmanlı ordusunda önemli görevler yerlerine getirmişler ve bunlar sonradan Müslüman da olmuşlardır.

Doğu Avrupa ülkeleri açısından bakıldığında Osmanlı büyük bir güçtür. Batı Avrupalıların özellikle kilise baskısı ve haçlı zihniyeti nedeniyle hasmane olan tavırlarına karşın doğu Avrupa ülkelerinde Türklere ve Türkiye’ye karşı kurtarıcı koruyucu bir vasıf yüklenmiş ve olumlu bir bakış açısı geliştirilmişti.

Turancılık bir doğu Avrupa ülkesinde bir fikriyat olarak ortaya çıkmıştır; Macaristan. Polonyalıların İstanbul’da yerleştiği bir köyü vardır Polonezköy. Estonya-Bosna arasında bir çizgi çektiğimiz zaman çizginin doğusunda kalan alan Türklerin varlıklarını alabildiğine hissettirdikleri bir dünyadır.

Estonya – Bosna Çizgisi