Home Blog Page 11

Cannabis is a native crop that originated in Central Asia, Turkestan

Perhaps soon after Holocene warming began about 12,000 years ago, or later during the advent of agriculture, it was spread across Eurasia by humans. In any case, we believe Central Asia offers by far the most plausible location for the primary origin and early evolution of Cannabis. De Candolle (1967) stated that Cannabis occurs “wild” only south of the Caspian Sea, in Siberia near the Irtysch River, and in the Khirgiz Desert beyond Lake Baikal; he also suggested that it was first cultivated in southern Siberia.

However, Vavilov considered Cannabis to be a native crop that originated in Central Asia.

Vavilov characterized wild and weedy Cannabis populations from Chinese Turkestan and northern Central Asia (1931) as “shattering forms with a horseshoe at the base of the fruit, with seeds of different size, up to the dimensions of the cultivated large-seeded forms.”

Cannabis “to be indigenous to the temperate parts of Asia near the Caspian sea, southern Siberia, the Kirghiz Desert and Persia.” The natural origin of Cannabis took place in Central Asia, possibly in the upland valleys of the Tian Shan or Altai Mountains and that very early, if not the first, cultural applications of Cannabis took place in this same general area during the early Pleistocene. If Cannabis originated in Central Asia, it would have been ideally situated for diffusion south-eastward into eastern Asia and southwestward into Europe as Pleistocene ice sheets advanced.

The actual use of Cannabis

Recent studies indicate that anatomically modern humans (Homo sapiens sapiens or AMHs) dispersed from northeastern Africa about 60,000 BP and then began their spread across Eurasia and eventually the entire world. AMHs first reached Southeast Asia by about 45,000 years ago, Central Asia around 40,000 years ago, and Europe by 30,000 to 35,000 years ago (Carmichael 2007; also see Wells 2002; Stix 2008; Finlayson 2009; and Armitage et al. 2011).

According to human genetic evidence initial dispersal into Eurasia spread north into Central Asia before moving eastward into East Asia and westward into Europe. This vast human dispersal entered Central Asia via the southwestern Asian corridor, “a wide geographical area that extends from Anatolia and the trans-Caucasus area through the Iranian plateau to the Indo-Gangetic plains of Pakistan and northwestern India.” Today this region consists of “a patchwork of different physical anthropology types with complex boundaries and gradients and by the coexistence of several language families (e.g., Indo-European, Turkic, and Sino-Tibetan) as well as relict linguistic outliers” (Quintana-Murci et al. 2004).

In any case, it appeared clear “that an ancient M45-containing population living in Central Asia was the source of much modern European and Native American Y-chromosome diversity” and that “the pattern of Y-chromosome diversity indicates strongly that Central Asia has played a critical role in human history” (Wells et al. 2001).

In any case, it is clear that Central Asia was a major corridor for human movement and the associated expansions of certain plants and animals. Assuming that Cannabis has long been a native of Central Asia, at least well back into the Pleistocene, humans probably began their longterm association with it somewhere within this huge region, utilizing one of more of its natural products. Human-related dispersals and subsequent range expansion of Cannabis is described in more detail later. Even though evidence indicates human occupation in Central Asia was scattered sparsely over an enormous area, within a number of areas in this huge region, “settlement was continuous from the Middle Pleistocene to the Holocene” (Madeyska 1990; also see Bolikhovskaya et al. 2006; Agadjanian and Serdyuk 2005; Agadjanian 2006).

If humans first discovered Cannabis during early hunting and gathering forays into Central Asia, where the assumed natural origins of this genus are to be found, they could have carried the putative ancestors of modern Cannabis taxa to glacial refugia in both Europe and southern East Asia. Thus it is possible that even 30,000 years ago or more Cannabis’s biogeographical range and botanical evolution was already affected by human intervention, and this may have led to subsequent speciation (see Chapters 2 and 12 for discussions of the evolution of Cannabis species).

Thus we assume that geographical diffusion of Cannabis from its probable center of species formation in Central Asia was to a large extent aided by human agency, both knowingly and unknowingly, over time. This could have included wandering nomads, friendly or militant migrants, traders on land and inland waterways, fleeing victims of natural and cultural calamities, and common or elite travelers.

Early Relationships among Humans and Cannabis in Central Asia: It is known to archeologists that Central Asia was an important center for the transmission of new discoveries and religious ideas from prehistoric times onwards. The hemp plant, being of major technological importance as a fibre [sic] and being one of the most influential psychoactive plants in human culture was most likely a key trade item from a very early date. (RUDGLEY 1998)

The evolutionary origin of Cannabis was somewhere in Eurasia, probably in Central Asia in the southern margins of the taiga or forest steppe regions (see Chapter 3). This location effectively put native Cannabis populations in position for early relationships with humans, especially in areas located near fresh water. These aquatic environments included streams, rivers, lakes, and other wetlands and possibly open areas associated with environments known as tugia in Central Asia, which are ecological communities associated with wetlands “consisting of mature woodland, thicket and meadow in river valleys” (Dolukhanov 1986).

We know that Cannabis is a sun-loving plant that thrives in open, nitrogen-rich environments, including rubbish piles created by humans (Anderson 1967; Merlin 1972). Close associations between humans and Cannabis stimulated its early cultivation, and over time this eventually led to its domestication.

Consequently, in a recent trend, numerous scholars are focusing on regions east of Europe: “In fact, Russian archaeologists have recently turned up evidence in the Altai Mountain regions of Siberia as well as Central Asia of the early arrival of modern technologies as well—some time before 45,000 years ago” (Adovasio et al. 2007).
However, this early date precedes the proposed dispersal of AMHs into Central Asia around 40,000 years ago determined by human genetic analyses. It is in Central Asia, perhaps in the Altai Mountains that humans first encountered and eventually started using wild Cannabis in or near their early temporary settlements. Cannabis can be referred to as a “habitation weed” favored by high nutritive conditions in the soil that developed around these settlements, which to a large degree were unconsciously augmented by human waste and rubbish as well as manure from domesticated animals.

Hawkes (1969) refers to Sinskaja (1925), who studied Cannabis firsthand and observed “that weed hemp, just as cultivated hemp, required a very richly fertilized soil and that it was always to be found around the camps of the nomads in the Altai where the soil had been enriched by cattle during the winter, as well as in kitchen gardens and in rubbish heaps.” Sinskaja focused on the broad diversity of spontaneous hemp, “which followed man’s wanderings through the Old World,” and hypothesized that people selected among this diversity during famine times for “forms with less shattering fruits and higher oil content.”

Sinskaja (1925, as quoted by Vavilov 1926) referred specifically to her observations in the Altai region, where “one could see all the details of hemp cultivation,” and suggested four stages of a developing human-Cannabis relationship: “(1) The plant occurred only in the wild. (2) It spread from its original wild [centers] to populated places. (3) Hemp then began to be [utilized] by the population. (4) It was finally cultivated.”

In the discussion that follows, we look at some possible associations between Cannabis and humans during the Upper Paleolithic. “To some extent, the history of Eurasia as a whole from its beginnings to the present day can be viewed as the successive movements of Central Eurasians and Central Eurasian cultures into the periphery and of peripheral peoples and their cultures into Central Eurasia” (Beckwith 2009).

Although Cannabis was most likely distributed naturally and/or as a cultivated crop across parts of Europe, Central Asia, and East Asia for millennia prior to the beginning of the Metal Age (ca. 4,000 BP), intensive cultivation and use of Cannabis by settled cultures likely began around this time.

HEMP, HUMANS, AND HORSES IN EURASIA

Most importantly, Central Asia served as a setting for crucial communication routes and trade networks that eventually connected the civilization centers of Europe, the Near East, and the Far East. By the time of the Bronze Age, the vast and relatively homogeneous steppe region stretching across much of Eurasia with its numerous nomadic herding societies was facilitating crucial contact between more culturally advanced and settled cultures to the east and west.

Far from being only a “one-way corridor leading from west to east,” the Eurasian steppes served as a “bridge” across Central Asia, and following the opening of this long distance connection and the domestication of horses and their use for transportation, “the dynamics of historical development changed permanently, not just for the societies east of the Tian Shan [Mountains], but for all the peoples of Eurasia” (Anthony 1998).

However, we are not yet sure if during the early periods people were actually moving4 beyond their territories or whether only materials and technologies were being transferred. In any case, peoples in Central Asia were on the move, at least toward the southwest, migrating into what is now Turkey and other northern Mediterranean areas as new, high-ranking overlords spoke languages novel to these areas, and during the Middle Bronze Age (ca. 2000 to 1600 BCE), these migrating people created a ripple effect to the south of them as the people they displaced southward in turn displaced others to the south of them, and so on, all the way into Egypt.

Once the use of horses for pulling loads of humans and their goods in wagons and carts began, this new transport system diffused quickly, some would say “explosively,” through Western Asia and Eastern Europe, as well as eastward into China. “By the middle of the 2nd millennium BCE horses were being used to pull chariots from as far afield as Greece, Egypt, Mesopotamia, Anatolia, the Eurasian steppe, and in China by the 14th century BCE” (Levine 2002; also see McGovern 1939).

This intensification of human migration, with its associated entourage of biota and trade goods, helped continue the spread of Cannabis and its uses farther and wider, even into many areas where the species could already be found, but in different forms put to different uses. Cannabis seeds were being spread with migrating peoples, perhaps both purposefully and unintentionally.

The dispersal of Cannabis as a cultivated crop and a camp-following weed, along with knowledge of its various uses, undoubtedly involved several Late Bronze Age peoples in Central Asia, especially those that utilized riverine environments to combine hunting, gathering, and fishing with agriculture. Examples include the Andronova culture, which covered a vast area of Central Asia during this period, and the Oxus Civilization, which flourished in the area drained by the Syr Darya and Amur Darya River systems.

SCYTHIANS AND CANNABIS

Archeological research at the ancient Astana-Karakhoja Tombs, now an underground museum located at Turpan in Western China’s Xinjiang Uygur Autonomous Region, has uncovered approximately 2,700 paper documents.

The technology of making paper using hemp fiber pulp also spread westward out of East Asia into Central Asia at least by the middle of the eighth century and possibly as early as the third century CE. Carter (1925) referred to paper produced in Turkestan dated from the third to eighth centuries that was made from the bast fiber of paper mulberry and hemp fiber extracted from rags (also see Bloom 2001).

Papermaking spread to the Indian subcontinent between about 800 and 900, and eventually the technology reached Europe in the late eleventh or early twelfth century. We assume that Cannabis fiber, in its raw form or in the rags of hemp clothing, was associated with most, if not all, of these early papermaking efforts.

Among the ideas that were spread far and wide was the use of hemp fiber and rags in the historically profound activity of papermaking.

However, the general origins of hashish may be traced through historical records to Central Asia, but precisely where or in which period is yet undetermined. All of Central Asia has been contested territory for millennia. Invaders and merchants from both East and West brought their cultural influences, various traditions, beliefs, and legends together, while leaving few written records.

Although presently we do not know when it started, there was significant trade in hashish (charas), at least in more modern times, from Central Asia to India, moving along innumerable trade routes and over high Himalayan passes to South Asia from the region formerly referred to as Chinese Turkestan (now known as Xinjiang, the “new frontier” province in Central Asia, e.g., see Watt 1889). In 1937 and 1938 this trade accounted for 42 percent of the total value of products being moved from Xinjiang to India (Lattimore 1950).

TURKEY

According to Balasa and Ortutay (1979), hemp cultivation and weaving were among the oldest culture traits of the Magyars, among whom “there can be little doubt that this domestic occupation, at least in part, belongs to the most ancient Hungarian crafts.” The hemp weaving culture of Hungary is much older than that associated with linen (flax), known in Hungarian as len, which “orginates from Slavic but its earlier significance in the Carpathian Basin cannot compare with that of hemp.” For example, the traditional national costume of Hungary was made of hemp cloth.

On the other hand, linguistic evidence seems to indicate a much more recent introduction of certain Cannabis uses. The Hungarian word for hemp is kender from the Turkish root word kenevir, which likely dates to Ottoman control of Hungary from the mid-sixteenth through late eighteenth centuries. How then could hemp weaving be such an old tradition and yet not have a name until the sixteenth century? Possibly the Turkish word supplanted an earlier Magyar term, or the history of Cannabis in Hungary may not be as old as some assert.

MEDITERRANEAN REGION

The geographical area where Cannabis initially appeared in the Mediterranean region is uncertain. This is largely due to the incomplete archaeobotanical record, which is problematic, especially as it applies to Cannabaceae pollen and remains of woven materials. In the case of woven remains, for example, an ancient piece of “hemp” fabric dated to approximately 2700 BP was recovered from a Phyrgian Kingdom grave mound site at Gordion, near Ankara in Turkey (Bellinger 1962; Godwin 1967b); however, the fiber source of this ancient artifact remains unverified.

It is generally believed that Cannabis originated and evolved naturally somewhere in Central Asia.

An ancient piece of “hemp” fabric dated to approximately 700 BCE was found in a Phyrgian Kingdom grave mound site at Gordion, near Ankara in Turkey (Godwin 1967b); however, whether or not this ancient artifact is in fact made of Cannabis remains unverified. In Greece, very old cloth fibers dated to ca. 500 BCE were found at Trakhones, in Attiki province. However, similar to the ancient cloth from Turkey, identification of these ancient Greek fibrous materials is not confirmed (Barber 1991).

During the Roman Empire, large amounts of hemp were utilized for a variety of purposes. Much of it was imported from Sura, a city in ancient Babylonia, as well as from ancient cities in Asia Minor such as Alabanda, Cyzicus, and Ephesus in present-day Turkey and Colchis in present-day Georgia that also served as “early major centers of hemp industries” (Frank 1959; see also Nelson 1996).

A recent report on human environmental change in ancient western Turkey at Bafa Gölü suggests that during the Roman period (first century BCE to fourth century CE) deforestation and extensive farming took place, with sediment cores revealing pollen grains of the “Humulus/Cannabis type that could be determined as Cannabis, therefore, cultivation of hemp is likely” (Knipping et al. 2008).

CHINA: Historical and Archeological Evidence for Cannabis Fiber Use in China

Russian crop plant geographer Nicholai Ivanovich Vavilov listed Cannabis as endemic to Central Asia and China (Vavilov 1949– 51). Was Cannabis one of the plants first cultivated in East Asia? Li (1975) not only asserted that “Cannabis is one of man’s oldest cultivated plants” but also suggests that it may have been among the first species planted intentionally in temperate areas of China:

SOURCE:  

By: Robert C Clarke(Author), Mark D Merlin(Author)

Publisher: University of California Press

 

Dil, Tarih, Coğrafya: Kutadgu Bilig

Sulak Alanlar

Atatürk, 1935 yılında dil, tarih ve coğrafya ( zihin, zaman, zemin) fakültesini bizzat kendi isimlendirmesi ile kurdurarak Türkiye Cumhuriyeti için çok önemli bir hedef tespitinde bulunmuştur. Devletin ve geleceğimizin temellerini bu üç kavramda bulmaktayız: Dil, tarih, coğrafya.

Türk kavramının kökü, kökeni Türkistan’da yatmaktadır. Türkistan‘a, düşmanlarımız tarafından yapılan adlandırma ile, Orta Asya olarak yaklaşmakta ne denli hata ettiğimiz ortadadır.

Türkler, Türkistan coğrafyalarındaki yaşantıları boyunca iki farklı coğrafya unsurlarını kendilerine kanat edinmişler ve batıya doğru akınlarını hep bu kanatlar üzerinden gerçekleştirmişlerdir; Bozkır ve su.

Bozkır boyutu, otlak alanlar, küçükbaş hayvancılığı ve buna dayalı deri, tekstil gibi giyim kuşam ve süt, peynir gibi beslenme tarzı ürünleri ile anlam buluyordu.

Diğer yandan ise Su boyutu ise özellikle Yenisey, İrtiş, Selenga, Orhun, Seyhun, Ceyhun nehirleri ile Aral gölü, Baykal gölü ve Balkaş gölü üzerindeki su kaynaklarına dayalı olarak yapılan faaliyetlerdi.

İşte burada karşımıza kendir, kenevir bitkisi çıkmaktadır. Kendir, sulak alanlarda yetişen bir bitkidir ve kökeni Türkistan‘daki sulak alanlardır. Türkler kendiri, hem giyim kuşam üretimlerinde kullanmışlar, hem de halat, yelken bezi gibi denizcilerin ana malzemeleri için kendire başvurmuşlar ve akabinde Akdeniz kıyılarına geldiklerinde bu malzeme sayesinde Akdeniz’in bir numaralı deniz gücü haline gelmişlerdir. Çünkü kendir, yelken bezi ve son derece dayanıklı halat yapımında kullanılmaktadır ki halat da denizcilikte çok temel bir unsurdur.

Böylelikle bozkır ve su kültürünün sentezi olarak bozkıra dayalı yönler Türklerin bozkırlar, meralar boyunca sürekli olarak aktif olmalarını, yola koyulmalarını, Sarı Nehir boylarından Tuna Nehri boylarına kadar her yüzyılda bir yaptıkları seferlerle, aile göçleri ile İran, Avrupa, Afrika ve Anadolu içlerine ulaşmalarını sağlamış, jeopolitik boyut bu şekilde değişim göstermiştir. 

Su boyutu ise sahip oldukları kendir malzemesi sayesinde nehir ve göllerde başlattıkları denizciliği başlangıç olarak Hazar Denizi, Karadeniz ve Akdeniz boyutuna, ardından da Kızıldeniz ve Basra Körfezi boyutlarına çıkarmalarına ve yüzyıllar boyunca devasa bir deniz gücü olmalarına neden olmuştu.

Geldiğimiz 2025 yılı itibari ile ise geçmişte kalan hatıraların geleceğe yönelik yorumlanması neticesinde, bozkır kültürünün sonucu olarak, tabanda halk kitleleri nezdinde sahip olduğumuz dinamizmi stratejik doğru yönlendirmeler neticesinde, devlet düzeyinde uygun kanallara aktararak yeniden büyük bir güç haline, özellikle de deniz gücü haline gelmemiz konusu, son derece önem taşımaktadır.

Tarihimizin zaman boyutunu, karalarda 1071 öncesine götüremeyen ve denizlerdeki zaman boyutunu da 1081’den öteye götüremeyen sorunlu ve kısıtlı bakış açımıza karşın, anavatanı Türkistan olan ve 6000 yıldan bu yana işlenen kenevir (kendir)  ürünü hakkındaki yeni bilgi ve  bulgular bizleri yepyeni stratejilere yönlendirmektedir.

Tersanelerimizin Osmanlı zamanında ana girdisi olan bu ürün, aslında denizciliğimizin ve  gemiciliğimizin nehirler ve göller boyutunda Türkistan’da ne denli ileri bir aşamaya geldiğinin de kanıtıdır.

Daha sonra bu boyut Hazar ve  Karadeniz üzerinden Akdeniz’e taşınmış ve zamanın en büyük deniz güçlerinden biri haline gelmişiz. Bu durumda, edindiğimiz yeni bilgiler kapsamında zihnimize ezberletilen yanlış dogmaları yıkıp, denizciliğimizdeki Türkistan boyutunu göz önüne alarak, 21. yüzyıl imkanlarıyla okyanuslara açılan bir denizciliği yeniden inşa etmeliyiz.

ABD başkanı Trump‘ın göreve gelmeden önce Kanada, Gröndland’tan bahsetmesi gündeminin bir numaralı maddesinin Kuzey Buz Denizi olduğunun göstergesidir.

Deniz Kenarında İstanbul

Deniz Kenarlarında İstanbul Deniz Mecmuası

 

 

Kenevir, Orta Asya, Türkistan’da ortaya çıkan bir üründür.

Kenevir Yeradlarının Bulunduğu Ülkeler

 

Belki de Buzul Çağı’nın bitiminden sonraki Holosen ısınması yaklaşık 12.000 yıl önce başladıktan hemen sonra veya daha sonra tarımın gelişi sırasında Kenevir, insanlar tarafından Avrasya’ya yayıldı.

Her durumda, Orta Asya’nın Kenevirin birincil kökeni ve erken evrimi için açık ara en makul yeri sunduğuna inanıyoruz. De Candolle (1967), Kenevirin yalnızca Hazar Denizi’nin güneyinde, Sibirya’da İrtiş Nehri yakınlarında ve Baykal Gölü’nün ötesindeki Kırgız Çölü’nde “vahşi” olarak bulunduğunu belirttiayrıca ilk olarak Güney Sibirya’da yetiştirildiğini öne sürdü.

Ancak Vavilov, Kenevirin Orta Asya’da ortaya çıkan yerel bir ürün olduğunu düşünüyordu. Vavilov, Çin Türkistanı ve Kuzey Orta Asya’daki (1931) yabani ve otlu Kenevir popülasyonlarını “meyvenin tabanında at nalı bulunan, farklı büyüklükte tohumlara sahip, ekili büyük tohumlu formların boyutlarına kadar çıkabilen parçalanan formlar” olarak nitelendirdi.

Kenevir “Hazar Denizi yakınlarındaki ılıman Asya bölgelerine, Güney Sibirya‘ya, Kırgız Çölü’ne ve İran’a özgüdür.” Kenevir’in doğal kökeni Orta Asya’da, muhtemelen Tanrı Dağları veya Altay Dağları’nın yüksek vadilerinde gerçekleşmiştir ve Kenevir’in ilk olmasa da çok erken kültürel uygulamaları erken Buzul Çağı sırasında aynı genel alanda gerçekleşmiştir. Kenevir, Orta Asya’da ortaya çıktıysa, Buzul Çağı buzulları ilerledikçe güneydoğuya doğru Doğu Asya’ya ve güneybatıya doğru Avrupa’ya yayılmak için ideal bir konumda olurdu.

Esrarın gerçek kullanımı

Son çalışmalar anatomik olarak modern insanların (Homo sapiens sapiens veya AMH’ler) yaklaşık 60.000 BP kuzeydoğu Afrika’dan yayıldığını ve ardından Avrasya’ya ve sonunda tüm dünyaya yayılmaya başladığını göstermektedir. AMH’ler ilk olarak yaklaşık 45.000 yıl önce Güneydoğu Asya’ya, yaklaşık 40.000 yıl önce Orta Asya’ya ve 30.000 ila 35.000 yıl önce Avrupa’ya ulaşmıştır (Carmichael 2007; ayrıca bkz. Wells 2002; Stix 2008; Finlayson 2009; ve Armitage ve diğerleri 2011).

İnsan genetik kanıtlarına göre Avrasya’ya ilk yayılma, doğuya doğru Doğu Asya’ya ve batıya doğru Avrupa’ya doğru ilerlemeden önce kuzeye Orta Asya’ya yayıldı. Bu geniş insan yayılımı, Orta Asya’ya güneybatı Asya koridoru, ” Anadolu ve Trans-Kafkasya bölgesinden İran platosu boyunca Pakistan’ın Hint-Ganj ovalarına ve kuzeybatı Hindistan’a kadar uzanan geniş bir coğrafi alan” yoluyla girdi.

Bugün bu bölge “karmaşık sınırlar ve eğimlere sahip farklı fiziksel antropoloji tiplerinin bir yamasından ve birkaç dil ailesinin (örneğin, Hint-Avrupa, Türk ve Çin-Tibet) ve kalıntı dilsel aykırı değerlerin bir arada bulunmasından” oluşmaktadır (Quintana-Murci ve diğerleri, 2004).

Her halükarda, Orta Asya’da yaşayan eski bir M45 içeren popülasyonun, modern Avrupalı ​​ve Amerikan yerlilerinin Y kromozomu çeşitliliğinin kaynağı olduğu” ve “Y kromozomu çeşitliliğinin örüntüsünün, Orta Asya’nın insanlık tarihinde kritik bir rol oynadığını güçlü bir şekilde gösterdiği” açıkça ortaya çıkmıştır (Wells vd. 2001).

Her durumda, Orta Asya’nın insan hareketi ve belirli bitki ve hayvanların ilişkili yayılmaları için önemli bir koridor olduğu açıktır. Kenevirin uzun süredir Orta Asya’ya özgü olduğunu varsayarsak, en azından Buzul Çağı’na kadar uzanır, insanlar muhtemelen onunla uzun vadeli ilişkilerine bu devasa bölgenin bir yerinde, doğal ürünlerinden birini veya birkaçını kullanarak başladılar.

Kenevirin insan kaynaklı dağılımları ve ardından gelen menzil genişlemesi daha sonra daha ayrıntılı olarak açıklanmaktadır. Kanıtlar, Orta Asya’daki insan yerleşiminin muazzam bir alana seyrek olarak dağıldığını gösterse de, bu devasa bölgedeki bir dizi alanda “yerleşim Orta Buzul Çağı’ndan, Buzul Çağı’nın bitiminden sonraki Holosen’e kadar sürekliydi” (Madeyska 1990; ayrıca bkz. Bolikhovskaya ve diğerleri 2006; Agadjanian ve Serdyuk 2005; Agadjanian 2006).

İnsanlar Keneviri ilk olarak, bu cinsin varsayılan doğal kökenlerinin bulunduğu Orta Asya’ya yapılan erken avcılık ve toplayıcılık akınları sırasında keşfettiyse, modern Kenevir taksonlarının varsayılan atalarını hem Avrupa’daki hem de Güney Doğu Asya’daki buzul sığınaklarına taşımış olabilirler.

Dolayısıyla, 30.000 yıl veya daha önce Kenevir’in biyocoğrafik aralığının ve botanik evriminin insan müdahalesinden etkilenmiş olması ve bunun daha sonraki türleşmeye yol açmış olması mümkündür (Kenevir türlerinin evrimi hakkındaki tartışmalar için 2. ve 12. Bölümlere bakın).

Bu nedenle, Kenevir’in tür oluşumunun muhtemel merkezi olan Orta Asya’dan coğrafi yayılımının, zaman içinde hem bilerek hem de bilmeyerek, büyük ölçüde insan müdahalesiyle desteklendiğini varsayıyoruz. Buna, dolaşan göçebeler, dost canlısı veya militan göçmenler, kara ve iç su yollarındaki tüccarlar, doğal ve kültürel felaketlerin kurbanlarından kaçanlar ve sıradan veya seçkin gezginler dahil olabilir.

Orta Asya’da İnsanlar ve Kenevir Arasındaki Erken İlişkiler:

Arkeologlar, Orta Asya’nın tarih öncesi çağlardan itibaren yeni keşiflerin ve dini fikirlerin iletilmesi için önemli bir merkez olduğunu biliyor. Lif [sic] olarak büyük bir teknolojik öneme sahip olan ve insan kültüründe en etkili psikoaktif bitkilerden biri olan kenevir bitkisi, büyük ihtimalle çok erken bir tarihten itibaren önemli bir ticaret ürünüydü. (RUDGLEY 1998)

Kenevir’in evrimsel kökeni Avrasya’nın bir yerinde, muhtemelen Orta Asya’da tayga veya orman bozkır bölgelerinin güney sınırlarındaydı (bkz. Bölüm 3). Bu konum, özellikle tatlı suya yakın bölgelerde, yerel Kenevir popülasyonlarını insanlarla erken ilişkiler kurma pozisyonuna etkili bir şekilde yerleştirdi. Bu sulak ortamlar arasında akarsular, nehirler, göller ve diğer sulak alanlar ve muhtemelen Orta Asya’da tugia olarak bilinen ortamlarla ilişkili açık alanlar vardı; bunlar “nehir vadilerinde olgun ormanlık alan, çalılık ve çayırlardan oluşan” sulak alanlarla ilişkili ekolojik topluluklardır (Dolukhanov 1986).

Kenevirin, insanların yarattığı çöp yığınları da dahil olmak üzere açık, azot açısından zengin ortamlarda gelişen güneşi seven bir bitki olduğunu biliyoruz (Anderson 1967; Merlin 1972). İnsanlar ve Kenevirin yakın ilişkileri, erken dönemde yetiştirilmesini teşvik etti ve zamanla bu, sonunda evcilleştirilmesine yol açtı.

Sonuç olarak, son zamanlardaki bir eğilim olarak, çok sayıda bilim insanı Avrupa’nın doğusundaki bölgelere odaklanıyor: “Aslında, Rus arkeologlar yakın zamanda Sibirya’nın Altay Dağları bölgelerinde ve Orta Asya’da da modern teknolojilerin erken bir zamanda geldiğine dair kanıtlar buldular – 45.000 yıl önce bir zaman önce” (Adovasio vd. 2007).

Ancak bu erken tarih, insan genetik analizleriyle belirlenen yaklaşık 40.000 yıl önce AMH’lerin Orta Asya’ya yayıldığı iddiasından öncedir. İnsanların ilk kez Orta Asya’da , belki de Altay Dağları’nda, erken geçici yerleşim yerlerinde veya yakınlarında yabani Kenevir ile karşılaştığı ve sonunda kullanmaya başladığı yer burasıdır. Kenevir, bu yerleşim yerlerinin etrafında gelişen topraklardaki yüksek besin koşulları tarafından tercih edilen bir “yerleşim otu” olarak adlandırılabilir ve bu yerleşim yerleri büyük ölçüde bilinçsizce insan atıkları ve çöpleri ile evcilleştirilmiş hayvanlardan gelen gübre ile zenginleştirilmiştir.

Hawkes (1969), Keneviri ilk elden inceleyen ve “tıpkı ekili kenevir gibi, yabani kenevirinin de çok zengin gübrelenmiş bir toprağa ihtiyaç duyduğunu ve kışın sığırlar tarafından toprağın zenginleştirildiği Altay’daki göçebelerin kamplarının etrafında, ayrıca mutfak bahçelerinde ve çöp yığınlarında her zaman bulunduğunu” gözlemleyen Sinskaja’ya (1925) atıfta bulunur. Sinskaja, “insanın Eski Dünya’daki gezintilerini takip eden” kendiliğinden yetişen kenevirin geniş çeşitliliğine odaklandı ve insanların kıtlık zamanlarında bu çeşitlilik arasından “daha ​​az parçalanan meyvelere ve daha yüksek yağ içeriğine sahip formları” seçtiği hipotezini öne sürdü.

Sinskaja (1925, Vavilov tarafından 1926’da alıntılanmıştır) özellikle Altay bölgesindeki gözlemlerine atıfta bulunmuş , burada “kenevir yetiştiriciliğinin tüm ayrıntılarının görülebildiği” ve gelişen bir insan-Kenevir ilişkisinin dört aşamasını önermiştir: “(1) Bitki yalnızca vahşi doğada ortaya çıkmıştır. (2) Orijinal vahşi [merkezlerinden] yerleşim yerlerine yayılmıştır. (3) Daha sonra kenevir nüfus tarafından [kullanılmaya] başlanmıştır. (4) Sonunda yetiştirilmiştir.”

Aşağıdaki tartışmada, Üst Paleolitik dönemde Kenevir ile insanlar arasındaki olası bazı ilişkilere bakıyoruz. “Bir dereceye kadar, Avrasya’nın başlangıcından günümüze kadar olan tarihi, Orta Avrasya’nın ve Orta Avrasya kültürlerinin çevreye ve çevre halklarının ve kültürlerinin Orta Avrasya’ya ardışık hareketleri olarak görülebilir  ( Beckwith 2009 ) .

Her ne kadar esrar, Metal Çağı’nın (yaklaşık MÖ 4000) başlamasından önceki binlerce yıl boyunca Avrupa, Orta Asya ve Doğu Asya’nın bazı bölgelerinde doğal olarak ve/veya ekili bir ürün olarak dağılmış olsa da, yerleşik kültürler tarafından esrarın yoğun bir şekilde ekilmesi ve kullanılması muhtemelen bu zamanlarda başlamıştır.

AVRASYADA KENEVİR, İNSANLAR VE ATLAR

En önemlisi, Orta Asya, sonunda Avrupa, Yakın Doğu ve Uzak Doğu’nun medeniyet merkezlerini birbirine bağlayan önemli iletişim yolları ve ticaret ağları için bir ortam görevi gördü. Bronz Çağı’na gelindiğinde, Avrasya’nın büyük bir bölümüne yayılan geniş ve nispeten homojen bozkır bölgesi, çok sayıda göçebe çoban topluluğuyla, doğu ve batıdaki daha kültürel olarak gelişmiş ve yerleşik kültürler arasında önemli bir teması kolaylaştırıyordu.

Avrasya bozkırları, yalnızca “batıdan doğuya uzanan tek yönlü bir koridor” olmaktan çok, Orta Asya boyunca bir “köprü” görevi gördü ve bu uzun mesafeli bağlantının açılması ve atların evcilleştirilip ulaşım için kullanılmasıyla “tarihsel gelişimin dinamikleri yalnızca Tanrı Dağları’nın doğusundaki toplumlar için değil, Avrasya’nın tüm halkları için kalıcı olarak değişti ” (Anthony 1998).

Ancak, erken dönemlerde insanların gerçekten kendi topraklarının dışına mı hareket ettiklerinden yoksa sadece malzeme ve teknolojilerin mi transfer edildiğinden henüz emin değiliz. Her durumda, Orta Asya’daki halklar hareket halindeydi, en azından güneybatıya doğru, yeni, yüksek rütbeli hükümdarlar bu bölgelere özgü diller konuştukça, şimdiki Türkiye ve diğer kuzey Akdeniz bölgelerine göç ediyorlardı ve Orta Tunç Çağı’nda (yaklaşık MÖ 2000-1600), bu göç eden insanlar güneyde bir dalgalanma etkisi yarattılar, çünkü güneye doğru yerlerinden ettikleri insanlar sırayla güneylerindeki diğerlerini yerlerinden ettiler ve böylece Mısır’a kadar devam etti.

Atların vagonlarda ve arabalarda insan ve mal yüklerini çekmek için kullanılması başladığında, bu yeni ulaşım sistemi hızla yayıldı, bazıları “patlayıcı bir şekilde” Batı Asya ve Doğu Avrupa’da ve ayrıca doğuya doğru Çin’e yayıldı. “MÖ 2. binyılın ortalarında atlar, Yunanistan, Mısır, Mezopotamya, AnadoluAvrasya bozkırları ve MÖ 14. yüzyılda Çin’de arabaları çekmek için kullanılıyordu” (Levine 2002; ayrıca bkz. McGovern 1939).

İnsan göçünün bu yoğunlaşması, beraberinde getirdiği biyota ve ticari mallarla birlikte, Kenevir’in ve kullanımlarının daha da uzağa ve daha geniş bir alana, hatta türün zaten bulunabildiği birçok alana, ancak farklı biçimlerde farklı kullanımlara sunulmasına yardımcı oldu. Kenevir tohumları, belki de hem kasıtlı hem de kasıtsız olarak, göç eden halklar tarafından yayılıyordu.

Kenevirin ekili bir ürün ve kamp takip eden bir ot olarak yayılması, çeşitli kullanımlarına dair bilgiyle birlikte, şüphesiz Orta Asya’daki Geç Tunç Çağı’nda birçok insanı, özellikle de avcılık, toplayıcılık ve balıkçılığı tarımla birleştirmek için nehir ortamlarını kullananları içeriyordu. Örnekler arasında, bu dönemde Orta Asya’nın geniş bir alanını kaplayan Andronova kültürü ve Sir Derya ve Amu Derya Nehir sistemlerinin boşalttığı alanda gelişen Maveraünnehir (Oxus) Uygarlığı yer almaktadır.

İSKİTLER VE ESRAR

Çin’in Batı Çin’ine bağlı Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Turfan kentinde bulunan ve şu anda yeraltı müzesi olarak kullanılan antik Astana-Karahoca Mezarları’nda yapılan arkeolojik araştırmalarda yaklaşık 2 bin 700 kağıt belge ortaya çıkarıldı.

Kenevir lif hamuru kullanılarak kağıt yapma teknolojisi de en azından sekizinci yüzyılın ortalarında ve muhtemelen MS üçüncü yüzyıl kadar erken bir tarihte Doğu Asya’dan batıya doğru Orta Asya’ya yayıldı. Carter (1925) , Türkistan’da üçüncü ila sekizinci yüzyıllara tarihlenen ve kağıt dutunun bast lifinden ve paçavralardan çıkarılan kenevir lifinden üretilen kağıda atıfta bulundu (ayrıca bkz. Bloom 2001).

Kağıt yapımı yaklaşık 800 ila 900 yılları arasında Hindistan alt kıtasına yayıldı ve sonunda teknoloji Avrupa’ya 11. yüzyılın sonu veya 12. yüzyılın başında ulaştı. Kenevir lifinin, ham haliyle veya kenevir giysilerinin paçavraları halinde, bu erken kağıt yapım çabalarının çoğuyla, hatta hepsiyle ilişkili olduğunu varsayıyoruz.

Uzak ve geniş bir alana yayılan fikirler arasında, kenevir lifi ve paçavralarının, tarihi açıdan derin bir faaliyet olan kağıt yapımında kullanılması da vardı .

Ancak, haşişin genel kökenleri tarihi kayıtlar aracılığıyla Orta Asya’ya kadar izlenebilir, ancak tam olarak nerede veya hangi dönemde olduğu henüz belirlenmemiştir. Orta Asya’nın tamamı binlerce yıldır tartışmalı bir bölgedir. Hem Doğu’dan hem de Batı’dan gelen istilacılar ve tüccarlar, çok az yazılı kayıt bırakırken kültürel etkilerini, çeşitli geleneklerini, inançlarını ve efsanelerini bir araya getirdiler.

Şu anda ne zaman başladığını bilmesek de, en azından daha modern zamanlarda, Orta Asya’dan Hindistan’a önemli miktarda esrar (charas) ticareti yapılıyordu; bu ticaret, eskiden Çin Türkistanı olarak anılan bölgeden (şimdi Sincan olarak bilinen, Orta Asya’daki “yeni sınır” eyaleti , örneğin bkz. Watt 1889) sayısız ticaret rotası boyunca ve yüksek Himalaya geçitleri üzerinden Güney Asya’ya doğru yapılıyordu. 1937 ve 1938’de bu ticaret, Sincan’dan Hindistan’a taşınan ürünlerin toplam değerinin %42’sini oluşturuyordu (Lattimore 1950).

MACARİSTAN

Balasa ve Ortutay’a (1979) göre, kenevir yetiştiriciliği ve dokumacılığı, Macarların en eski kültür özellikleri arasındaydı ve aralarında “en azından kısmen bu ev işinin en eski Macar el sanatlarına ait olduğuna dair çok az şüphe olabilir.” Macaristan’ın kenevir dokuma kültürü, Macarca’da len olarak bilinen ve “Slav kökenli ancak Karpat Havzası’ndaki daha önceki önemi kenevirinkiyle kıyaslanamaz” denilen ketenle ilişkilendirilen kültürden çok daha eskidir. Örneğin, Macaristan’ın geleneksel ulusal kıyafeti kenevir kumaşından yapılırdı.

Öte yandan, dilbilimsel kanıtlar belirli Kenevir kullanımlarının çok daha yakın bir zamanda tanıtıldığını gösteriyor gibi görünüyor. Kenevir için Macarca kelime, muhtemelen on altıncı yüzyılın ortalarından on sekizinci yüzyılın sonlarına kadar Macaristan’ın Osmanlı kontrolüne dayanan Türkçe kök kelime kenevir’den gelen kender’dir. Öyleyse kenevir dokumacılığı nasıl bu kadar eski bir gelenek olabilir ve yine de on altıncı yüzyıla kadar bir adı olmayabilir? Muhtemelen Türkçe kelime daha önceki bir Macar teriminin yerini almıştır veya Macaristan’daki Kenevir tarihi bazılarının iddia ettiği kadar eski olmayabilir.

AKDENİZ BÖLGESİ

Kenevir’in Akdeniz bölgesinde ilk ortaya çıktığı coğrafi alan belirsizdir. Bunun büyük bir kısmı, özellikle Cannabaceae polenleri ve dokunmuş malzeme kalıntıları için geçerli olduğu için sorunlu olan eksik arkeobotanik kayıtlardan kaynaklanmaktadır. Dokunmuş kalıntılar söz konusu olduğunda, örneğin, yaklaşık 2700 BP’ye tarihlenen antik bir “kenevir” kumaş parçası, Türkiye’de Ankara yakınlarındaki Gordion’daki bir Frig Krallığı mezar höyüğünden çıkarıldı ( Bellinger 1962; Godwin 1967b); ancak, bu antik eserin lif kaynağı doğrulanmamıştır.

Kenevirin Orta Asya’da bir yerde doğal olarak ortaya çıktığı ve evrimleştiği genel olarak kabul edilmektedir.

Yaklaşık M.Ö. 700 yılına tarihlenen eski bir “kenevir” kumaş parçası, Türkiye’de Ankara yakınlarındaki Gordion’daki bir Frig Krallığı mezar höyüğünde bulundu (Godwin 1967b); ancak, bu eski eserin gerçekten Kenevirden yapılıp yapılmadığı doğrulanmadı. Yunanistan’da, Attika ilindeki Trakhones’te yaklaşık M.Ö. 500 yılına tarihlenen çok eski kumaş lifleri bulundu. Ancak, Türkiye’deki eski kumaşa benzer şekilde , bu eski Yunan lifli materyallerinin kimliği doğrulanmadı (Barber 1991).

Roma İmparatorluğu döneminde, çeşitli amaçlar için büyük miktarlarda kenevir kullanılmıştır. Çoğu, antik Babil’deki bir şehir olan Sura’dan ve günümüz Türkiye’sindeki Alabanda, Kyzikos ve Efes ve günümüz Gürcistan’ındaki Kolhis gibi Küçük Asya’daki antik şehirlerden ithal edilmiştir ve bunlar aynı zamanda “kenevir endüstrilerinin erken büyük merkezleri” olarak hizmet vermiştir (Frank 1959; ayrıca bkz. Nelson 1996).

Bafa Gölü’ndeki antik batı Türkiye’deki insan kaynaklı çevresel değişime ilişkin yakın tarihli bir raporda, Roma döneminde (MÖ 1. yüzyıldan MS 4. yüzyıla kadar) ormansızlaşma ve yaygın tarım yapıldığı, tortu çekirdeklerinin “Humulus/Kenevir tipinde olup Kenevir olarak tanımlanabilen polen tanelerini ortaya çıkardığı, dolayısıyla kenevir yetiştiriciliğinin muhtemel olduğu” belirtilmektedir (Knipping vd. 2008).

ÇİN: Çin’de Kenevir Lifi Kullanımına İlişkin Tarihsel ve Arkeolojik Kanıtlar

Rus bitki coğrafyacısı Nicholai Ivanovich Vavilov, Kenevir’i Orta Asya ve Çin’e özgü olarak listelemiştir (Vavilov 1949–51). Kenevir, Doğu Asya’da ilk yetiştirilen bitkilerden biri miydi? Li (1975) sadece “Kenevir, insanın en eski yetiştirilen bitkilerinden biridir” demekle kalmamış, aynı zamanda Çin’in ılıman bölgelerine kasıtlı olarak ekilen ilk türlerden biri olabileceğini de öne sürmüştür:

KAYNAK:  

Yazar:  Robert C Clarke(Yazar), Mark D Merlin(Yazar)

Yayımcı:  University of California Press

 

Kenevir Yolu

Derler ya bunun kökü kökeni nerde diye, bu manada denizciliğimizin kökünü de atavatan Türkistan’daki 14,000 yaşındaki kenevir bitkisinde bulmak anlamlı oldu. Neticede, kenevirden mamul halatlar sayesinde engin denizlere açılıp karalara döndüğümüzde kıyılara bağlanabildik.  

Kenevirin kökeni Orta Asya Türkistanı olup bu coğrafyadan kıtalara yayılmıştır. Doğuda Çin’e, güneyde Hind kıtasına, batıda ise Türkiye ve Avrupa’ya, Güney Afrika’ya, Afrika üzerinden Güney ve Kuzey Amerika’ya yayılmışlıktır söz konusu olan. Kenevir, kağıt yapımında, giyim kuşam üretiminde, halat yapımında kullanılmıştır ve halatlar özellikle Akdeniz’deki deniz savaşlarında önemli roller görmüşlerdir.

Osmanlı coğrafyasının her tarafında kenevir üretilmiştir ve özellikle savaş zamanlarında da üretimi üst düzeyde gerçekleştirilmiştir. Karadeniz bu konuda stratejik bir bölgedir. Hayati fonksiyonlar gören bir malzeme olmasından ötürü ticareti de önem taşımaktadır.

Kenevirin, adını Asya ile Avrupa arasındaki transit yola veren ipek materyalinden çok daha fazla ve fonksiyonel bir kullanımı mevcuttur. Bundan ötürü, Kazakistan’dan başlayıp Macaristan’a kadar olan 17 ülkede kenevir ile bağlantılı yer adlarına rastlanmaktadır ve bu ülkeler Asya, Avrupa, Afrika kıtalarını dağılmışlardır.

Özellikle Macaristan’da çok sayıda yer adı mevcuttur. Türkiye’nin, kenevir yolu kavramını gündemine alarak bu konuda İpek Yolu’na alternatif şekilde, kendi kültür ve medeniyetine ait olan bir yol güzergahını gündeme getirmesi önem taşımaktadır. İpek Yolu, Çin tasarımıdır. Kendir-Kenevir Yolu ise Türkistan ataların yoludur.

Kendir (kenevir) eker, biçer; yer, içer, giyeriz, “bir kendirden, iki kendirden” üretim ve paylaşım felsefesidir sözkonusu olan.

Kendir Yeradlarının bulunduğu Ülkeler

  • Afganistan
  • Cezayir
  • Hindistan
  • İran
  • İsviçre
  • Kazakistan
  • Kongo (Dem. Cumhuriyeti)-(Zaire)
  • Macaristan
  • Mali
  • Özbekistan
  • Pakistan
  • Romanya
  • Rusya
  • Slovakya
  • Türkiye
  • Türkmenistan
  • Ukrayna

Kender

Alphabetical listing of Places in World (KENDER)
Name Region Country Lat Long Elev ft. Pop est
Kendera West Bengal India 24,03 87,7 164 84416
Kenderak Parwan Afghanistan 34,96 68,5 7549 3129
Kenderak-e Dektowr Parwan Afghanistan 34,96 68,49 7762 3129
Kendere Ankara Turkey 40,19 31,12 3517 1788
Kenderes Jasz-Nagykun-Szolnok Hungary 47,25 20,68 308 5455
Kenderes Airport 47,27 20,67 268 0
Kenderes Majer Nitriansky Slovakia 48,13 17,98 396 6138
Kendereshiv Zakarpats’ka Oblast’ Ukraine 48,44 22,76 830 69469
Kenderesi Důlő Jasz-Nagykun-Szolnok Hungary 47,63 19,98 308 7441
Kenderesi Szőllők Bacs-Kiskun Hungary 46,18 18,97 314 30884
Kenderesiszőlők Bacs-Kiskun Hungary 46,18 18,97 314 30884
Kendereskert Hajdu-Bihar Hungary 47,22 21,52 314 11127
Kenderessziget Bekes Hungary 47,17 20,92 242 2591
Kendereszów Zakarpats’ka Oblast’ Ukraine 48,44 22,76 830 69469
Kenderfold Bekes Hungary 46,87 20,48 282 4712
Kenderfold Pest Hungary 47,28 19,55 393 13550
Kenderfold Pest Hungary 47,4 19,78 308 11645
Kenderfolddulo Jasz-Nagykun-Szolnok Hungary 47,2 20,45 265 12173
Kenderfoldek Pest Hungary 47,28 19,55 393 13550
Kenderfoldek Pest Hungary 47,17 19,8 285 27484
Kenderföld Jasz-Nagykun-Szolnok Hungary 47,2 20,45 265 12173
Kenderföld Jasz-Nagykun-Szolnok Hungary 46,87 20,18 295 4077
Kenderföld Hajdu-Bihar Hungary 47,45 21,4 331 14263
Kenderföldi Üdülősor Bekes Hungary 46,87 20,48 282 4712
Kendergrund Bern Switzerland 46,55 7,66 3349 6553
Kendergyar Tolna Hungary 46,83 18,92 360 10183
Kendergyar Tolna Hungary 46,73 18,48 383 3806
Kendergyar Bekes Hungary 46,72 21,38 288 10111
Kendergyar Csongrad Hungary 46,68 20,57 291 4133
Kendergyár Gyor-Moson-Sopron Hungary 47,78 17,13 370 3353
Kendergyár Hajdu-Bihar Hungary 46,95 21,45 291 3161
Kendergyár Tolna Hungary 46,35 18,7 288 31107
Kendergyár Bekes Hungary 46,3 20,78 298 4335
Kendergyár Gyor-Moson-Sopron Hungary 47,65 17,03 344 4915
Kendergyártelep Tolna Hungary 46,73 18,48 383 3806
Kenderhegy Komarom-Esztergom Hungary 47,67 18,35 830 19158
Kenderháti Újtelep Pest Hungary 47,25 19,62 357 12824
Kenderi Tatarstan Russia 55,86 49,24 351 182226
Kenderlok Shyghys Qazaqstan Kazakhstan 47,5 85,18 2509 447
Kenderlyk Shyghys Qazaqstan Kazakhstan 47,5 85,18 2509 447
Kendermál Salaj Romania 47,02 23,28 1669 2087
Kenderogo Equateur Congo (Dem. Republic of The)-(Zaire) 4,87 20,07 1669 1582
Kendersor Borsod-Abauj-Zemplen Hungary 48,32 21,58 318 11523
Copyright 1996-2021 by Falling Rain Software, Ltd.
https://www.fallingrain.com/world/a/K/e/n/d/e/

 

Kendy

Alphabetical listing of Places in World (KENDY)
Name Region Country Lat Long Elev ft. Pop est
Kendy-Tamak Bashkortostan Russia 54,48 53,92 830 298
Kendya Koulikoro Mali 12,53 -6,37 980 4963
Kendya Mordoviya Russia 54,72 45,06 830 1192
Kendya Mordoviya Russia 54,76 45,12 370 1191
Kendyk Aqmola Kazakhstan 53,55 68,85 866 0
Kendyk Kazakhstan 49,36 83,05 3349 0
Kendykly Iran 36,61 61,13 885 1808
Kendyrlik Shyghys Qazaqstan Kazakhstan 47,5 85,18 2509 447
Kendyrlyk Shyghys Qazaqstan Kazakhstan 47,5 85,18 2509 447

Copyright 1996-2021 by Falling Rain Software, Ltd.

https://www.fallingrain.com/world/a/K/e/n/d/y/

Kendi

Alphabetical listing of Places in World (KENDI)
Name Region Country Lat Long Elev ft. Pop est
Kendir Daykundi Afghanistan 33,15 65,97 5118 1870
Kendirli Rize Turkey 40,97 40,43 1095 56723
Kendirli Bilecik Turkey 40,15 29,84 2509 2086
Kendirli Malatya Turkey 38,4 38,23 2801 45757
Kendirli Qoraqalpog`iston Uzbekistan 43,01 60,45 180 298
Kendirlik Manisa Turkey 38,55 27,99 219 17487
Kendirçukur Giresun Turkey 40,84 38,09 3349 5889
https://www.fallingrain.com/world/a/K/e/n/d/i/

 

Kandahar

Alphabetical listing of Places in World (Kandahar)
Name Region Country Lat Long Elev ft. Pop est
Kandahar Maharashtra India 18.87 77.19 1669 41414
Kandahar Kermanshah Iran 33.89 46.88 5321 6158
Kandahar Kermanshah Iran 34.44 46.21 5869 5960
Kandahar Free State South Africa -27.91 28.58 5869 583
Kandaharas Kandahar Afghanistan 31.61 65.71 3349 94582
Kandahari Kunduz Afghanistan 36.66 68.87 1233 47652
Kandahari Nangarhar Afghanistan 34.42 70.59 1761 25242
Kandahari Rajshahi Bangladesh 24.72 88.52 29 66542
Kandaharo Kandahar Afghanistan 31.61 65.71 3349 94582
Kandahena North Western Sri Lanka 7 27 80.20 291 71172
Kandahena Sabaragamuwa Sri Lanka 7 22 80.43 984 92253
Kandahenawatta Uva Sri Lanka 6 86 81.14 2677 26654
Kandahia Purwa Uttar Pradesh India 26 10 82.06 331 71135
Kandahiapur Uttar Pradesh India 26 09 82.07 334 76058
Kandahqūl Ninawa Iraq 36.61 44.12 1669 3668
Kandahra Uttar Pradesh India 25.19 81.52 830 29115
Kandahār Kandahar Afghanistan 31.61 65.71 3349 94582

 

https://www.fallingrain.com/world/a/K/a/n/d/a/h/

(ORTA ASYA)

  • Asya’lar
  • Kadim Kıta Orta Asya
  • Orta Asya ve Küçük Asya
  • Tiyanşan Dağları
  • Altay Dağları
  • Yüksek Vadiler
  • Sular
  • Orta Asya
  • Avrasyalılar
  • Bozkırlar
  • Orta Asya Halkları
  • Turfan
  • İlk Kâğıt
  • Şamanlar
  • Kâşgar ve Hotan Vahaları
  • Uygurlar

(BÜYÜK ASYA)

  • Hunlar
  • Pazırık
  • Haoma içen Sakalar
  • Göçebeler
  • Himalayalar’dan Hindistan’a
  • Atlı Göçebeler
  • Trakyalılar
  • Sümerler
  • Macar Ovaları
  • Altay Türkleri
  • Altay Şamanları
  • Kendirimiz
  • Kendir Kendir
  • Türkiye
  • Türk Kendiri
  • Kend (ir)

 

  • Kandahar
  • Dar Üs Sınai, Arsenal

(KÜÇÜK ASYA)

  • Çatalhöyük
  • Anadolu’da Hititler
  • Karya
  • Milet, Milas
  • Kilikya
  • Bergama
  • Frigya
  • Galatya
  • Küçük Asya
  • Anadolu’ya Göçler
  • Kantar Kantar
  • Merzifon’un Çadırları
  • Karadeniz
  • Fırat Boyları
  • Rastgele!
  • Harik Ayakkabılar
  • Antep Mağaraları
  • Kendirli Kilisesi
  • Gelibolu Yelkeni

 

 

  • Afyonkarahisar, Kandahar
  • Alabanda, Milas, Karya
  • Livâ-i Aydın
  • Aydın
  • İzmir
  • Tire
  • Menteşe

 

  • İç İl Livâsı
  • Maraş
  • Adana
  • Diyarbakır

 

  • Sinob

 

  • Canik
  • Samsun’un dağları
  • Samsun
  • Bafra
  • Terme
  • Amasra

 

  • Bartın

 

  • Kastamonu
  • Taşköprü
  • İnebolu

 

  • Ordu
  • Fatsa
  • Ünye

 

  • Trabzon
  • Of, Sürmene, Şalpazarı
  • Trabosan beşleri

 

  • Sivas

 

RUMELİ

 

  • İskele i Budun ve Estergon

 

  • Eyalet-i Uyvar
  • Eflak
  • Tımışvar
  • Erdel
  • Boğdan

 

  • Belgrad
  • Niş
  • Buyanofçe

 

  • Bladçe

 

  • Görice

 

  • Ohri

 

  • Varna
  • Ruscuk
  • Ahyolu
  • Çernovi
  • Niğbolu
  • Vidin Bey’ine
  • Kadılar
  • Bana Kazası
  • Köstendil Livası
  • Berkofça
  • Petriç kazası
  • Sofya

 

  • Sofya Kanunu
  • Silistire

 

  • Selanik
  • Selanik
  • Limnos Adası
  • Katrin Kazası, Selanik
  • Kavala
  • Gümülcine
  • Yanya
  • Sakız
  • Tırhala
  • İskeçe
  • Siroz ve Zihne
  • Vilâyet-i Mora
  • Nefs-i Agriboz Me; Vilayet-i Agriboz-i Mezbur 1569 (977)

 

  • Rodoscuk

 

  • Kefe

 

LEVAND

  • Kıbrıs
  • Haleb

DIŞ DÜNYA

  • Kore’ler
  • Moğollar
  • Mançurya

 

  • Hind Keneviri
  • Hint-Avrupalılar
  • Vedic Şiirleri
  • Charas

 

  • Andiler
  • Kuşlar, Piliçler
  • Persler

 

  • Çince Metinler
  • İlk Kendir Kumaş
  • Dut ve Kenevir Ülkesi
  • Sarı Nehir
  • Yangshao
  • Bir Çatı altında Bitkiler
  • Beş Tahıl
  • Kenevir Lifleri
  • Kenevir, Rami ve Kudzu
  • (㿌, má)
  • Zhang Qian

 

  • Sülâleler Mısır’ı
  • Helenler ve Romalılar
  • Kenevir Tohumu Keki
  • Roma Keneviri
  • Kenevir Çorbası

 

  • Şam

 

KENDİR YOLLARINDA

  • İpek Yolları’nda İskitler
  • İskit Mezarları
  • İpek Yolları
  • Kenevir Yolu, Türk Kuşağı
  • Bozkır Kuşağı
  • Tarım Kuşağı

KENDİN

  • Kendir Kendin
  • Kendir Kendindir
  • Tutunduğumuz Dalımız
  • Kendir, Kentir
  • Herkes Kendi Olsun
  • Çıt Çıt Çedene
  • Kendinde’mi?
  • Günah bitkisi
  • İnsan ve Kenevir
  • Atlar
  • Altay Dilleri
  • Sibirya

KENDİRCİLER

  • Ağ Yapıcılar
  • Kendirik-Kendürük
  • Çatanalar
  • Kaderlerini Dokuyanlar
  • Dökümcüler, Löküncüler
  • Kentü Kentü
  • Kendir Çöpleri
  • Tersane-i Âmire
  • Argalya, Franya
  • Kınnaplar, Sicimler, Halatlar
  • Kenevir sapı, Kendir Lifi
  • Kadılar, Voyvodalar, Beyler
  • Kendir Eminleri’ne
  • Kendirden Maytablar, Urganlar
  • Fırat’ın Kendircileri

 

 

Gök Ekini

Bilge Kağan Yazıtında Gök-Yer-Kişi 

Gök-Yer ve Kişi evrensel düzeninde yaşayan, yaşantılarını idame ettiren Türkler, yaşadıkları coğrafyaların ağırlıklı olarak bozkır nitelikli ve bundan ötürü de tarıma elverişsiz olması nedeniyle ekim faaliyetlerini göklerde yapmışlar ve gök ekinlerini biçmişlerdir.

Asya’daki eski zamanlar komşumuz olan Çin ise verimli topraklara sahip olmasından ötürü ekimlerini yerde yapmışlar ve görünürde müreffeh bir toplum düzenine kavuşmuşlardır.

Fakat Çinlilerin gökler ile irtibatları son derece zayıftır. İnanç sistemleri bulunmamaktadır, sadece yer ve kişi bağlamında yaşamaktadırlar. Gök boyutuna önem veren sadece filozof Tao Che  idi ve fakat bir tarikat boyutunu geçememiş,  Çinlilerin dini haline dönüşememişti.

Yunus Emre

Gök boyutundan yoksunluk Çinlilerin yere 22.000 km uzunluğunda duvar çekerek (Çin Seddi) Çinli olmayan insanlarla olan bağlarını koparmalarına neden olur iken Türkler ise üç kıtada ayak izlerini bırakarak insan soyları ile karışmışlar, ama onların dillerine ve dinlerine karışmamışlar, böylelikle yegane bir insanlık medeniyetini hep birlikte diğer soylarla birlikte inşa etmişlerdi.

Gözler Gökler Şiiri

İnşa edilen ise aslında adını koyacak olursak işte bizim Türk (Törük) olarak adlandırdığımız kişiliktir ve kendilerine verdikleri bu Törük (yaratılan)  ismi de göklerle bağlantılıdır. Çünkü Türk, törüktür; yaratılandır.

Göğe ekilenler biçildiğinde, işte bu Gök-Yer-Kişi evrensel düzenindeki kişinin yeryüzündeki diğer insanlarla, yaratılanlarla barış içerisinde birlikte olan saltanatıdır.

Türk Taş Yazıtlarında kullanılan Kişi, Kendi, Küç, Könül, Kök, Kamu, Kuşak kavramları ile Zihin, Zaman, Zemin sonsuz döngüsünde yaşantılarını sürdüren atalarımızın en sıklıkla kullandığı iki kavram kök (gök) ve kişidir. Demek ki Türklerin algısında kişinin ekildiği yer gökler ve kişilik olarak, teknik olarak biçilmekte yani yaratılmaktadır.

Kişi, göklerle ilişkilendirilmediği durumda ise içi boş bir varlıktır. Enerji kaynağı göklerde iken, yer ise kişinin yeryüzünde iken bedenine, hayatta var olma mücadelesine katkıda bulunmaktadır sadece.

Rumi Mevlânâ ve Balasagunlu  Sarahsi eserlerini hiçbir zaman kalem ile yazmamışlar ve fakat yanlarında bulunanlar sözlerini kayda geçirmişlerdir. Bu sözlerin kaynağı ise göklerin ilahi enerjisidir.

Biz insanlık ve tüm varlık nefesle Gökyüzünü soluyoruz. Gök Yüzünün çocuklarıyız. (Prof Dr Hilmi Özden)

Prof İsmail Hakkı Aydın: Dakika 9:00 dan itibaren Sarahsi..

 

“İnsan göğün ve yerin minyatürüdür”

Çin Bilgesözü

 

Bilge Tonyukuk Konferans ve Söyleşilerim

 

Salı Buluşmaları: Bilge Tonyukuk 17 Mayıs 2017

 

İlk yazarımız Bilge Tonyukuk’un yazma eylemini ve kendimize verdiği önceliği bilgelik olarak değerlendiren bir şiir.
“Bilge Tonyukuk, Uygur Türkleri için de önemli, yazıtı derslerle dolu. Çinliler açısından da bugün Boğaziçi Üniversitesi’nde Konfüçyüs Enstitüsü var, bana ne Konfüçyüs’ten,…

 

Konuş&Yazı

Cep telefonuna konuşarak etrafımda insanların bulunduğu kamusal mekanlarda yazdığım bu yazılar aslında insanın yazıdan yüzbinlerce yıl önce geliştirdiği konuşma (söz) melekesinin yazma eyleminden çok daha önemli olduğunu gösteriyor. Yazı ise sadece beşbin yıl önce Sümerlerle başlamıştı.

Demek ki ses, frekansları da içerdiği ve zihin akışını kesintisiz transfer ettiği için yüksek mertebede bir içeriğe taşıyıcılık ediyor. Ne dersiniz?

Bu konuş&yazıları okuduğum zaman hep şaşkınlık duyguları yaşıyorum. Konuşmaya başladığımda zihnimde sadece bir ipin ucu var iken, onbeş dakika içinde konuşma bittiğinde ortaya bir Türk kumaşı çıkıyor.

Açıkçası sesin, sözün gücü alemlerin sırlarından, enerjisinden besleniyor anladığım.

Önemli olan beyin kapasitesinin, zihindekilerin, bağlantısallıkların mümkün olabildiğince eksiksiz yazıya geçirilmesidir. Bu konuda klavye bir engeldir ve konuşmanın yerine ikame edilemez. Hem yazma, hem de düşüncenin yazıya eksiksiz ve kesintisiz aktarılması konusunda yeni tekniklerin teknolojinin, yapay zekanın getirdiği imkanların kullanılması gereklidir.

Düşünce, dil ile dilin konuşma fonksiyonu ile hayat bulmaktadır. O halde düşünce ve dil bağlantısı arasına bir bariyer konulmaması gerekmektedir. Dil ve düşünce birbirlerini etkileyen, etkileşim içerisinde bulunan fonksiyonlardır.

Dil konuşma ile gerçeklik kazanmakta, düşünceleri açığa çıkarmaktadır. Konuşmak en etkili bir düşünme yöntemidir. Yazmaktan çok daha etkilidir Çünkü zihinsel kapasitenin tamamını ve engelsiz kullanımını mümkün hale getirmektedir.

Yazma eyleminde ise dil düşünce bağı kopmakta, düşünce parmaklarla yazıya geçirilmektedir. Dil bir tanedir, parmaklar on tanedir. Fakat on parmak bir dil etmemektedir. On parmağı eşzamanlı yazma eyleminde kullanmak için on parmak daktilo yazı eğitiminin alınması gerekmektedir. Yazarlar ise çoğunlukla iki parmakla yazmaktadırlar on parmakla yazan çok nadirdir.

“İnsan öğrenmez hatırlar.

Her şey insanda kayıtlıdır.”

Platon

Nörofelsefe disiplini ile birlikte beynimizin nasıl çalıştığı, nasıl düşündüğümüz konuları önem kazanmaktadır. Felsefe disiplininin merkezinde düşünürler olmasına karşın neden felsefe disiplini merkezine düşünce olgusunu esas almaktadır?. Nasıl düşünüyoruz, düşüncelerimiz nasıl açığa çıkmaktadır neden düşünüyoruz tüm bu süreçler mercek altına alınmaktadır nörofelsefe disiplininde. Bu durumda beyni bir iletişim süreçleri olarak gördüğümüzde o iletişimin nöronlar yoluyla dile nasıl aktarıldığı önem kazanmaktadır, dil ile nöronlar ilişkisi anlamlı hale gelmektedir.

İçinde yaşamakta olduğumuz dijital çağ içinde e-kitap gerçeklik kazandı, cep telefonları gerçeklik kazandı, yapay zeka devreye alındı. Bu durumda gerçek zekanın yani insan beyninin kapasitesinin yazıya dökülmesi konusunda dijital teknolojilerin kullanılması gerekmektedir. Hızlı okuma teknikleri önerilmektedir, fakat hızlı yazma teknikleri henüz gündeme gelmemiştir.  E-kitap var iken neden E-yazı söz konusu değildir bu dijital imkanlar kullanılarak yazma hızı ve yazı içeriği son derece zengin hale gelecektir.

Türkçe, internet gurusu Nicholas  Negroponte’nin deyişiyle bilgisayar için hayal bile edilemeyecek düzeyde gelişkin bir dildir. Bu dilin sahipleri olan biz Türkler o zaman yazılım konusunda, bilgisayar yazılımları konusunda adım atmamızın gerekliliğinin yanı sıra, bu şaheser dilimiz ile yine bilgisayar teknolojileri kullanılarak hızlı yazılar yazmak, zihnimizin kapasitesini Türkçe dilimizde ortaya koymak ve dünyaya bu konuda örnek olmak, öncülük yapmak bizim misyonumuz olmak gerektir.

Türkçe bu konuda bize büyük imkanlar tanımaktadır, çünkü Türkçe konuşulduğu gibi yazılan bir dildir, yeganedir bu konuda. Türkçe dünyanın en zengin ve gezgin bir dilidir ve gezginlik zenginliği de getirmiştir. Gezginlik diğer kültürlerle, diğer insanlarla konuşmayı alışverişte bulunmayı da getirmiştir. Konuşmak, fiilinin içerisinde yer alan kon, bir yere oturmak, çökmek anlamındadır.

Düşünürlerimizden Prof. Dr Ali Akar, dilimizi düşünen Türkçe olarak adlandırmış ve bu konuda bir kitap yayınlamıştır. Türkçe dili özellikle hareketleri yakından izleyerek nesnenin kendisini değil de hareketi, eylemi esas olarak adlandırma yapmaktadır.

“Kelimelerle düşünen insanın, diliyle zihni arasında kuvvetli bir bağ vardır. Zihnimizin kanavasına yerleşen düşünce, dil sayesinde hayat bulurken dil de insanın tarihî macerası içinde gelişerek yeni düşüncelere yol almamızı sağlar. Bu, bilhassa Türkçe için her dilden fazla geçerlidir. Türkçe, kelimenin tam anlamıyla düşünen bir dildir. Başlıbaşına bir duygu, mantık ve felsefe içerisinde şekillenen zihinsel bir birikimle dünyayı tanımlar, anlamlandırır. Bu ilişkiler ağı içerisinde Moğol bozkırlarında kuma anlamına gelen küniden Anadolu’da kıskanmak anlamında kullanılan günülemeke ulaşır, dilimizin arkaik unsurlarından buñ sayesinde çağdaş bir dil temrini içinde bunalır, uz sayesinde uzmanlaşırız.” Prof Dr. Ali Akar

Türkçenin kendisi bir felsefedir, hani bize söyledikleri “ya bizde filozof yok” tarzında söylenilenin aksine, dilin kendisi bir felsefedir, o halde bizim özellikle dilimizi korumamız ve sözlü hazine olarak varlığını binlerce yıl boyunca devam ettiren atalar sözleri ile çeşitlenen bu dilimizi işlememiz, felsefi kavramları bu dil çerçevesinde oluşturmamız gerekmektedir.

Dilimizde Türkçede düşünce dil bağlantısı son derece güçlüdür. Dilin yapısı itibari ile soyutluklar yani düşünceler dil aracılığı ile hızlı bir şekilde somutlaşmaktadır. Bu durumda zihnimizdeki düşünceleri elimizdeki en güçlü yetkinlik olan düşünen Türkçe ile dilimiz ile konuşarak, konuşmayı klavye ile değil de, bir cep telefonu, dijital bir alet ile kayıt altına alarak akan düşünceleri kaybetmemek, zihnimizin dinamizmini yazıya geçirmek önemlidir.

Fakat anlaşılmaz bir şekilde Türkler yazı yazmak konusunda sıkıntılıdır, çünkü sözlü kültür esastır, bu durumda sözü yazıya geçirme konusunda, konuşarak yazım tekniğini ivedilikle uygulamaya koymamız, edebiyat eserlerinde ve araştırma kitaplarında, düşünce kitaplarında çok daha fazla kültür eserleri ortaya koymamızı sağlayacaktır.

Burada bir engel de, eğitimin test kitaplarına dayalı olmasıdır, şıklarla düşünme söz konusu olamaz, zihin şıklarla düşünmemektedir, bir sorunun cevabı dört şıktan ibaret değildir, sonsuz sayıda cevap söz konusu olabilecektir, imkanlar söz konusu olabilecektir, bunları sadece dört şık ile sınırlamak inanılmaz bir stratejik yanlıştır.

Yazıtlarımızda Temel Zihinsel Fiiller

Bilgi edinme yolları dört adettir: Dinlemek, Konuşmak, Okumak, Yazmak. Türkçe ilk yazılı kitabın adı Kutadgu Bilig’tir. Kutlandıran bilgi anlamına gelmektedir. Kutlu olsun!

Bilgi sistematiği içerisinde dinlemek, konuşmak, işitmek, okumak, yazmak, sormak yedilisi en önemli bilgi kaynaklarımızdır.

Düşünme eylemi konusunda dinlemek ve ardından konuşmak kritik önemlidir. Dinleme ile ayrıca okuma ile zihinde biriken düşünceler, ardından konuşarak ortaya çıkmaktadır.  https://www.booksonturkey.com/bilgi-dusunce-dinleme-konusma-yazma/

Kişi dinleye dinleye demlenir olgunlaşır. Ham iken dinleyerek pişen kişi artık okuyan olur. Okutanlar ise göklerdir, göklerdeki öz, okuyan kişide söze, kelama dönüşür, kalemde kayda geçer.

Başkalarının konuşmalarını dinlemek zihni zenginleştirmektir. Başkaları bir katkıdır, değerdir, değerlendirmek fayda sağlayacaktır. Konuşmalarımızdaki akıcılık ve zenginlik iyi bir dinleyici olduğumuz müddetçe artacaktır.

Bil ama önce dinlemeyi bil: “Yazının kaleme gelmeyen sesi kısılır…” Söz dinlemeye kabiliyetli kimse bulunmazsa, o söz geldiği yere gider. Sözü dinleyen başkalarının sözünü de dinlemeye kabiliyetli olduğunu söylerse o, söz söylemekten de, dinlemekten de acizdir. Konuşmak can yakmak, dinlemek can beslemektir yazının kaleme gelmeyen sesi kısılır, harfler silinir. (Şemsi Tebrizi)

Yazı sistematiği içerisinde önemli olan kavramlar süreç olarak bu bir süreç tabii ki öncelikle dinlemek işitmek düşünmek ardından konuşmak ve yazmak fiilleri eylemleri ile şekillenmektedir. Birlik ve bitik yazıtlarda erken dönemde yer alan terimlerdir. Düşünme eylemi konusunda dinlemek ve ardından konuşmak kritik önemlidir.

Dinleme ile ayrıca okuma ile zihinde biriken  düşünceler ardından konuşarak ortaya çıkmaktadır.  Filozoflar konuşma konusuna kitaplarında yer varmışlardır. Aristoteles, Farabi ardından Gazali ve yine Cumhuriyet dönemi filozoflarımız bu konuya önem atfetmiştir.

Düşünme, Konuşma, Söz ve Yazma Üzerine, Gazali

İnsanın en büyük gücü düşünce gücü olup bu konuyu enine boyuna inceleyen filozof Gazali’nin “düşünme, söz ve konuşma” başlıklı kitabından önemli gördüğümüz pasajları seçerek…

Türk zihninde söz yazıdan değerlidir. İlk yazılı belgemiz olan Tonyukuk yazıtında sürekli söz tabiri kullanılmaktadır, yazıda dile getirilen sözlerdir, konuşmaların aktarılmasıdır bu taşa yazılmış ilk yazılı belgemizde. Kağıda yazılı ilk yazılı belgemiz olan Kutadgu Bilig’de ise yine işitmek, dinlemek ve söz tabiri çok yoğun olarak kullanılmaktadır. Bitik yani yazının kullanımı ise daha kısıtlı sayılardadır. Görüldüğü üzere her iki ilk yazılı belgemizde de asıl olan konuşmalardır.

Erken zamanlarda bilginin oluşması anlamında en önemli etkinlik dinlemek, işitmek yani sözdür. Çünkü ortada yazılı bir belge yoktur kitap yoktur. Dinlemenin etkinliği hiçbir zaman öneminden kaybetmemiştir, siz dinlerken zihniniz hareketlenmektedir, bağlantıları kurmakta, bu durumda, düş ve düşünce ortaya çıkmaktadır.

Akıcılığı sağlayan zihin ve dildir, her ikisi de akışkandır. Yazma eyleminin de yine dil ile konuşarak ilişkilendirilmesi o akıcılığın kesintiye uğramaması anlamında etkileyici bir tekniktir.

YAZITLARIMIZ

İŞİTMEK:

  • eşid- 1. işitmek 2. arz, talep vb. dikkate almak 3. (genellikle kü ve sab sözleriyle) haber almak 4. (kulkak sözüyle) aldırış etmek, önemsemek 490,515

DİNLEMEK:

  • tırjla- dinlemek, dinleyerek idrak etmek 517

SÖYLEMEK:

  • ti- / te-1. demek, söylemek 2. düşünmek 3. ad vermek, adlandırmak 476, 517, 528

KONUŞMAK: …..

YAZMAK:

  • biti- yazı yazmak 532
  • bitig abide, yazıt; yazı 342
  • bitig bel Gomo Altay’da bir dağ geçidi (?) 229
  • bitig taş itgüçi yontucu, heykeltraş 381
  • bitit- yazı yazdırmak 533

DÜŞÜNMEK:

  • ö- düşünmek 476
  • sakın- 1. endişelenmek, kaygılanmak 2.düşünmek 471,474
  • ti- / te-1. demek, söylemek 2. düşünmek 3. ad vermek, adlandırmak 476, 517, 528

BİLMEK:

  • bil- 1. bilmek, bilgi sahibi olmak 2. öğrenmek, bilgi edinmek 3. tanımak, bilip ayırmak, seçmek, idrak etmek 475

DEMEK:

  • ay- 1. demek, söylemek, açıklamak 2.talimat vermek, buyurmak 3. yol göstermek, öğütlemek, danışmanlık yapmak 4. (kıyın sözüyle) ceza tebliğ etmek 5. (terjri ve yer sözleriyle) egemen olmak, hükmetmek 6. (bodun sözüyle) egemenlik altına almak 489, 515, 529, 536, 550
  • ayt- 1. söylemek, demek 2. ad vermek 515, 528
  • ti- / te-1. demek, söylemek 2. düşünmek 3. ad vermek, adlandırmak 476, 517, 528

Kaynak: https://www.kitapyurdu.com/kitap/eski-turk-yazitlari-soz-varligi-incelemesi/401130.html?srsltid=AfmBOormDqe2u2EEMzXX6c5gu2K3KciIx8Lco7DKqV8ZnOFvniF1EMpO

Üç harf ile dünyayı yönetiyor ABD

1921 de kurulan CFR, ABD’nin küresel hegemonyasının planlanıp uygulanmasında başaktör. Fikir ve stratejileri oluşturup, uygulatıyor. Soros (Para), Kissinger (Dışişleri), Brzezinski (Strateji) tarzında küresel profiller, düşünce gücünü uygulamaya aktarıyor. https://www.cfr.org/experts

Yayınladıkları Foreign Affairs dergisi ile birlikte de fikirlerini uluslararası dolaşıma sokup kamuoyu oluşturuyorlar.

2015: CFR Planı
2016: Türkiye’de ne oldu?

Kenan Evren’in Suudi Arabistan Rabıta bağlantısı ile başladı bu ihanet.

Uğur Mumcu’nun Rabıta kitabının indeksindeki kişi adları önemlidir

Kıssadan hisse: Türkiye (1923), CFR (1921) tarzı küresel düşünen lider kadrolarını (para, dışişleri, strateji, kültür-sanat) kurumsal bir yapıya kavuşturmalı.