Home Blog Page 101

“Türk Düşünce Tarihi”

Türk Düşünce Tarihi yazıları

 

Meşrutiyetçilik ve Cumhuriyetçilik, Prof Dr Hikmet Özdemir

Bizim İmparatorluk Türkiye’sinde yerli entelektüeller meşrutiyetçidir ve bugünkü
ifadeyle Avrasya coğrafyasından İstanbul’a göç eden Türk entelektüeller cumhuriyetçidir?

Bu ilginç sorunun cevabını doktora öğrenciliğimden beri merak ediyordum ve aradan on yıl
geçtikten sonra 14 Mayıs 2005 günü Hacettepe Üniversitesi’nde düzenlenen Türk
Modernleşme Tarihi Araştırmaları Sempozyumunda “Yenileşmeciler Niçin Cumhuriyetçi
Olamadı?” başlıklı tebliğimde sorunun birinci kısmına yanıt aramıştım. 2

Giderek bu soru dimağımda etkisini arttırmış, yeni bir şekil almıştır:
Avrasya coğrafyasından İstanbul’a göç eden Türk entelektüeller nasıl cumhuriyetçi oldu?
Türk İstiklal Harbinde ve Cumhuriyet Türkiye’sinde Atatürk’le beraber hareket eden
isimlerini söyleyeceğim şahsiyetlerin hepsi cumhuriyetçi: Yusuf Akçura, Sadri M. Arsal, Zeki
Velidi Togan, Mehmet Emin Resulzade, (Atatürk’ten önce vefat eden) Gaspıralı İsmail Bey,
Hüseyinzade Ali, Ağaoğlu Ahmet bu isimlerin hepsi cumhuriyetçi. İmparatorluk ve
Cumhuriyet Türkiye’sine Orta Asya ve Kafkasya şehirlerinden gelen Türk entelektüellerin
tamamı cumhuriyetçi. Bunların bazıları bizzat kendileri tarafından kurulan Türk
Cumhuriyetlerinden geliyorlar. 1876-78 ve devamındaki yıllarda doğmuşlar, üç aşağı beş
yukarı Atatürk’ün kuşağı. Şimdi bunlar da Türk gençleri ve hepsi sıkı cumhuriyetçi. Biraz önce saydığım isimler, Yusuf Akçura, Sadri Maksudî Arsal, Zeki Velidi Togan, Mehmet Emin
Resulzade vs. bunların doğum yerleri Kazan, Bakü, Bahçesaray, ama hepsinin mezarları ya
Ankara ya da İstanbul’da.
Bu büyük milletin Rusya coğrafyasındaki gençleri cumhuriyetçi oluyorlar; Osmanlı coğrafyasındaki gençleri meşrutiyetçi. Bu farklılık için düşündüğüm tek ikna edici kanıt, buradakiler devlet başkanına karşı geldiğinde Halifeye başkaldırmış sayılıyorlar. Ama orada devlet başkanı Çar ve onun makamının Müslüman Türkler açısından dini bir makam hüviyeti bulunmuyor.
Şunu rahatlıkla söylemek isterim ki Avrasya coğrafyasında cumhuriyetçilik bizden öncedir.Onların kurdukları cumhuriyetler de bizimkinden öncedir. Türkmenistan ve Azerbaycan Cumhuriyetleri gibi…
Şimdi bunu bir kenara not edelim. İstanbul’daki aydın camiasında cumhuriyetle ilgili
tereddüt var. Bu tereddüt zaten Ankara – İstanbul ayrımını esas alırsak, cumhuriyet
döneminde İstanbul’da bir süre etkili de olmuştur. İmparatorluktan cumhuriyete geçiş ve
yeniden inşa sürecinde Avrasya coğrafyasından gelen Türk entelektüellerin rolü önemlidir.
Biraz önce ismini saydığım bu şahsiyetlerin başta Yusuf Akçura olmak üzere Türkiye
Cumhuriyeti’nin inşasında, kültür hamlelerinde, Atatürk’ün tarih, dil çalışmalarında bütün bu kişilerin, Mehmet Emin Resulzade’nin, Hüseyinzade Ali gibi şahsiyetlerin etkisi önemlidir.
Zaten ölüm yılları da sırasıyla 1935, 1957, 1970, 1955, 1940, 1941’dir. Bu şahsiyetlerin
bazılarının Atatürk’le çatışmaları edebiyat tarihinin konusudur. Ama Yusuf Akçura Türk tarihi
araştırmalarında olağanüstü katkılarıyla Atatürk’ün hep yanı başında çok önemli bir rol
oynamıştır. Bizim Ankara’daki Dışişleri Bakanlığımızın ilk doğu işleri müdürü Yusuf Akçura’dır.

1 Siyaset Bilimi Profesörü, Cumhurbaşkanlığı (Eski) Başdanışmanı.
Bu konuşma 22 Aralık 2017 günü Ankara’da Avrasya İncelemeleri Merkezi’nde (AVİM) yapılmıştır.
2 Hikmet Özdemir, “Yenileşmeciler Niçin Cumhuriyetçi OIamadı?”, Türk Modernleşme Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, (Ankara, Hacettepe Üniversitesi, 14 Mayıs 2005).

Prof Dr. Hikmet Özdemir

Eski Türkler hakkında Batı’da ilk kitabı bir Fransız 1748 yılında yayınlamış

Joseph de Guignes

Doğum 19 Ekim 1721

Pontoise, Fransa

Ölüm 19 Mart 1800 (78 yaşında) Paris, Fransa

Meslek Doğubilimci, Sinolog, Türkolog

1745’te Krallık Kitaplığı’nda Doğu dilleri sekreteriydi. Mémoire historique sur l’origine des Huns et des Turcs, adlı Hunlar ve Türklerin kökenini anlatan kitabı 1748 yılında yayınlandı

Eski Türkler hakkında Batı’da ilk kitabı bir Fransız 1748 yılında yayınlamış

Map shows which areas the term ‘land of Turks’ referred to historically.

Western Tourkia was a term given to Hungarians by the Byzantines Eastern Tourkia was a term given to Khazars by the Byzantines Turcarum Imperium ‘Turkish Empire’ (and other variants), although not used by Ottomans, it was given by the Europeans. They were also referred to Turkey from late 19th centuries.
Turkey of course Al-Dawlat al-Turkiyya was a term given at that time to mamluks, meaning state of Turks or it can be said ‘Turkey’ as well in modern terminology, because of the ruling class being Turkic. The term Turkestan comes from Persian sources, Tujue from Chinese and Türük el (land of Turks) can be found in Bilge Khagan inscriptions

 

Osmanlı ve 72 Millet

Avrupa
1.Türkiye
2.Bulgaristan (545 yıl)
3.Yunanistan (363 yıl)(1458-1821)
4.Sırbistan (539 yıl)
5.Karadağ (539 yıl)
6.Bosna-Hersek (539 yıl)
7.Hırvatistan (539 yıl)
8.Makedonya (539 yıl)
9.Slovenya (250 yıl)
10.Romanya (490 yıl
11.Slovakya (20 yıl) Osmanlı adı:Uyvar
12.Macaristan (160 yıl)
13.Moldova (490 yıl)
14.Ukrayna (308 yıl)
15.Azerbaycan (25 yıl)
16.Gürcistan (400 yıl)
17.Ermenistan (20 yıl)
18.Güney Kıbrıs (293 yıl) güney
19.Kuzey Kıbrıs (293 yıl) güney
20.Rusya’nın güney toprakları (291 yıl)
21.Polonya (25 yıl)-himaye- Osmanlı adı: Lehistan
22.İtalya’nın güneydoğu kıyıları Otranto ve çevresi(20 yıl)
23.Arnavutluk (435 yıl)
24.Belarus (25 yıl) -himaye-
25.Litvanya (25 yıl)-himaye-
26.Letonya (25 yıl) -himaye-
27.Kosova (539 yıl)
28.Voyvodina (166 yıl) Osmanlı adı: Banat
Asya
29.Irak (402 yıl) güney
30.Suriye (402 yıl) güney
31.İsrail (402 yıl) güney
32.Filistin (402 yıl) güney
33.Ürdün (402 yıl) güney
34.Suudi Arabistan (399 yıl) güney
35.Yemen (401 yıl) güney
36.Umman (400 yıl) güney
37.Birleşik Arap Emirlikleri (400 yıl) güney
38.Katar (400 yıl) güney
39.Bahreyn (400 yıl) güney
40.Kuveyt (381 yıl) güney
41.İran’ın batı toprakları (30 yıl) güney
42.Lübnan (402 yıl) güney
Afrika
43.Mısır (459 yıl) güney
44.Libya (394 yıl) Osmanlı adı:Trablusgarp güney
45.Tunus (308 yıl) güney
46.Cezayir (313 yıl) güney
47.Sudan (397 yıl) Osmanlı adı: Nübye güney
48.Eritre (350 yıl) Osmanlı adı: Habeş güney
49.Cibuti (350 yıl) güney
50.Somali (350 yıl) Osmanlı adı: Zeyla güney
51.Kenya sahilleri (350 yıl) güney
52.Tanzanya sahilleri (250 yıl) güney
53.Çad’ın kuzey bölgeleri (313 yıl) Osmanlı adı: Reşade güney
54.Nijer’in bir kısmı (300 yıl) Osmanlı adı: Kavar güney
55.Mozambik’in kuzey toprakları(150 yıl) güney
56.Fas (250 yıl) -himaye- güney
57.Batı Sahra (250 yıl) -himaye- güney
58.Moritanya (250 yıl) -himaye- güney
59.Mali (300 yıl) Osmanlı adı: Gat kazası güney
60.Senegal (300 yıl) güney
61.Gambiya (300 yıl) güney
62.Gine Bissau (300 yıl) güney
63.Gine (300 yıl) güney
64.Etiyopya’nın bir kısmı (350 yıl) Osmanlı adı: Habeş güney
Hilafeten bağlı yerler
65.Hindistan Müslümanları -Pakistan- güney
66.Doğu Hindistan Müslümanları -Bangladeş- güney
67.Singapur güney
68.Malezya güney
69.Endonezya güney
70.Türkistan Hanlıkları
71.Nijerya güney
72.Kamerun güney

Çin sanatında Türklerin ataları

Japon Shigaraki kentindeki Miho Müzesi’nde ve başka yerlerde sergilenen MS 6-8. Yüzyıllara tarihlenen bu mermer kabartmalarda Çin sanatında Türklerin ataları tasvir ediliyor.

Divanı Lugat it Türk’te Atasözleri

  1. Etli tırngaqlı adırmas. Et tırnaktan ayrılmaz.
  2. Adın kişi nengi nengsinmez. Başkaların malı mal sayılmaz.
  3. Anuq utru tutsa yoqqa sanmas. Hazır olan öne konsa yok sayılmaz.
  4. Bart kiçiğ bolsa angut bedük ür. Delik küçük olsa da tıpayı büyük vur.
  5. Sartnig azuqı arıg bolsa yol üze yer. Tüccarın azığı temiz olsa yol üzerinde yer.
  6. Küz keligi yazın belgürer. Sonbaharın (güz) gelişi yazdan bellidir.
  7. Alımçı arslan, berimçi sıçgan. Alacaklı aslan, borçlu sıçan.
  8. Boş nengke idi bolmas.  Serbes (başıboş) bırakılan bir şeyin sahibi olmaz.
  9. Böri qoşnısın yemes. Kurt komşusunu yemez.
  10. Buğday qutında sarqıç suwalur. Buğdayın lutfuyla karamuk da su bulur.
  11. Evdeki buzagu öküz bolmas. Evdeki buzağı öküz olmaz.
  12. Yadag atı çaruq kuçi azuq. Yayanın atı çarığı, gücü azığıdır.
  13. Çaxşaq üze ot bollmas, çaqraq bile uwut bolmas. Taşlık dağda ot, kelde utanç olmaz.
  14. Qalın qulan çuwgasız bolmas. Eşek sürüsü kılavuzsuz olmaz.
  15. Ekki bugra egeşür otra kökegün yançılür. İki deve çarpışır, aralarında gök sinek ezilir.( Bugünkü şekli ise atlar tepişirken aralarında eşekler ezilir)
  16. Quruq yıgaç eğilmes, qurmış kiriş tügülmes. Kuru ağaç egilmez, gerilmiş yay bağlanmaz.
  17. Yılan kendü ergisin bilmes tewe boynın egri ter. Yılan kendi eğrisini bilmez, devenin boynuna eğri der (Bugünküşekli.  Gözündeki merteği görmez, başkasının gözündeki çapağı görür.)
  18. Endik üme ewligni agırlar. Şaşkın konuk ev sahibini ağırlar.
  19. Erdem başı til. Erdemin başı dildir. ( iyi konuşmayı bilen saygı görür)
  20. Ermegüke bulıt yük bolür. Miskin kişiye bulutun gölgesi bile yüktür.
  21. Beş erngek tüz ermes.  Beş parmak birbirine denk değildir,( Bugünkü şekli. Beş parmağın beşi de bir değildir)
  22. Künde erüq yoq, beyde gıyıq yoq. Güneşte çatlak yok, beyde verdiği sözden dönme olmaz.
  23. Eşiç ayur tüpüm altun, gamıç ayur men qanda men. Tencere der dibim altın, kepçe der ben nerdeyim? ( bugünkü şekli. Tencere dibin kara, seninki benden kara)
  24. Alp erig yawrıtma, ıqılaç arqasın yargıma. Yiğit kişiye zarar verme, çevik atın sırtını yara yapma.
  25. İm bilse er ölmes. İşareti (Parolayı) bilen adam öldürülmez.
  26. İngen ıngrasa botu bozlar. Dişi deve inleyince yavru deve homurdanır.
  27. İzlik bolsa er öldimes, içlik bolsa at yagrimas. Ayağında çarık varsa adam yalınayak gitmez, sırtında eyer kumaşı varsa atın sırtı yara olmaz.
  28. Qaynar ögüz keçigsiz bolmas. Coşkun nehir geçitsiz olmaz.
  29. Bir qarga bile kış kelmes. Bir kargayla kış gelmez. ( Bu günkü şekli. Bir çiçekle yaz gelmez)
  30. Uygur yıgaç uzun kes temür gısga kes. Ey Uygur ağacı uzun kes, demiri kısa kes.
  31. Kökke sudsa yüzke tüşür. Göğe doğru tükürsen, tükrük yüzüne düşer.
  32. Tegirmende tugmış sıçgan kök kökreginge qorqmas. Değirmende doğan sıçan gök gürlemesinden korkmaz.
  33. Közden yırasa köngülden yeme yırar. Âşıklar birbirinden uzaksa sevgileri de azalır. (Bu günkü şekli. Gözden uzak olan, gönülden de uzak olur.)
  34. Yüzke körme, erdem tile.  Yüze bakma, erdeme ve terbiyeye  bak.
  35. Alın arslan tutar, küçün kösgük tutmas. Hileyle aslan bile yakalanır, ama zor kullanılarak korkuluk bile yakalanamaz.
  36. Tewe yük kötürse gamıç yere kötrür. Deve yükü taşıyorsa, kaşığı da taşıyabilir.
  37. Közegü uzun bolsa elig köymes.  Köseği( ateşi karıştırmakta kullanılan demir parçası) uzun olursa el yanmaz.
  38. Kül ürginçe köz ürse yeg. Köze üflemek, küle üflemekten faydalıdır.
  39. Küninig küline tegü yagı. Kuma küllerine kadar düşmandır.
  40. Kim kür bolsa küwez bolür. Her kim yürekli ve sertse mağrur olur.
  41. Tewe bedük erse mayagı bedük ermes. Deve büyüktür, pisliği küçüktür.
  42. Birin birin ming bolur, tama tama köl bolür. Birer birer bin olur, damlaya damlaya göl olur.
  43. Neçe munduz erse eş edgü, neçe egri erse yol edgü.  Ne kadar budala da olsa bir yoldaş iyidir. Ne kadar eğri de olsa bir yol iyidir.
  44. Süsgen udqa Tengri müngüs bermez. Tos vuran öküze Tanrı boynuz vermez.
  45. Oglaq yiliksiz, oglan biligsiz. Oğlakta (kemiklerinde= ilik olmaz, bebekte akıl olmaz.
  46. Bütün ümlüg qança qolsa olturur. Donu sağlam olan nasıl isterse öyle oturur.
  47. Saqaq biçer, saqal oxşar. Sakalı okşarken, çeneyi keser. ( Bu günkü şekli. El öperken ayak çiğner)
  48. Otug odguç birle öçürmes. Ateş alevle söndürülmez.
  49. Ögüngüçi üminda artatrur. Kendi kendini öven, donunu kirletir.
  50. Öküz adagı bolgınça buzagu başı bolsa yeg. Öküz ayağı olmaktansa buzağı başı olmak yeğdir.
  51. Qaz  kopsa ördek kölüg ellenür. Kaz uçup giderse, ördek gölü sahiplenir.
  52. Tünle bulıt örtense ewlük urı keldürmişçe bolur, tangda bulıt örtense ewke yagı kirmişçe bolür. Bulutlar geceleyin kızıla dönerse bu kadının erkek bir çocuk doğuracağı anlamına gelir. Eğer bulutlar şafak vakti alev alevse bu baskın yapan düşman eve girdi demektir.
  53. Qarga qazga ötgünse butı sınur. Karga kazla aşık atsa ayağı kırılır.
  54. Qaçış bolsa qaya görmes. Korku ve dehşet söz konusu olduğunda insanlar dostlarını bile tanımazlar.
  55. Qadaş temiş qaymaduq, qadın temiş qaymış. (Ona) hısım demişler önemsememiş, kayın demişler (Onları) dikkate almış.
  56. Qalıng berse gız alır, kerek bolsa qız alır. Bir kişi başlık parası verirse gelini bakire bulur.
  57. Qanıg qan birle yumas. Kan kanla yıkanmaz.
  58. Arslan garisa sıçgan ütin kodezür. Aslan yaşlanırsa avlanmak için sıçan deliği gözler.
  59. Öldeçi sıçkan müş taşaqın qaşır. Ölümü yaklaşan sıçan kedi taşağı kaşır. (Bu günkü şekli . Eeceli gelen it cami duvarına işer)
  60. Quruq qaşuq agızqa yaramas, quruq söz qulaqqa yaqışmas. Kuru kaşık ağza yakışmaz, değersiz söz kulağa ulaşmaz.
  61. Kiçigde katıqlansa ulgadu sewnur. Gençliğinde çalışan kimse, yaşlılığında mutlu olur.
  62. Xan işi bolsa qatun işi qalır. Hakanın işi yaklaştıysa, hatunun işi ertelenir.
  63. Qoş Qılıç qınqa sıgmas. İki kılıç kına sığmaz. (Bu günkü şekli iki karpuz bir koltuğa sığmaz)
  64. Qız birle küreşme, qısraq birle yarışma. Bakireyle güreşme (Çünkü güçlüdür seni yere serer) genç kısrakla yarışma.(Yaşlı bir attan daha çevik ve coşkundur, seni geçer)
  65. Öz köz ır qışlag. Bir adamın kendi gözleri, dağın güneş alan tarafındaki kışlak gibidir.
  66. Qılnu bilse qızıl keder, yaranu bilse yaşıl keder. Bir kadın cilveli ve fingirdek olunacağını biliyorsa kızıl ipek giyer, alımlı ve cana yakın olunacağını biliyorsa yeşil ipek giyer.
  67. Ekki qoçngar başı bir eşitçe bışmas. İki koç başı tek tencerede pişmez. ( Bu günkü şekli. Bir posta iki kişi oturmaz)
  68. Qowı er qudugqa kirse yel alır. Talihsiz adam kuyuya girse bile rüzgar onu oradan çekip çıkarır. (Ziya Paşa bunu şu şekilde vecize haline çevirmiş. Bi baht olanın bağına bir katresi düşmez. Baran yerine dürü Güher yağsa semadan.  Yağmur yerine gökten inci yağsa bahtı olmayanın bağına bir tanesi düşmez)
  69. Qalın qaz qılavuzsuz uçmaz. Kaz sürüsü kılavuzsuz uçmaz.
  70. Saçratgudın qorqmuş quş qırk yıl ardı yıgaç üzre qonmas. Bir kez kapana yakalanan kuş kırk yıl çalı üzerine konmaz. ( Bu söz Peygamberin şu hadisine uygun düşer. Bir mümin kertenkelenin yatağında iki kez ısırılmaz)
  71. Sawın sagraqqa tegir. Gözel sözle beylerin kadehine bile erişilir.
  72. Barıq utra tutsa yuqqa sanmas. Konuğa var olan şey sunulursa misafirperverlik yerine getirilmiş olmaz. (Bu gün bu sözün tam tersi olarak şu söylenir. Konuk umduğunu deği bulduğunu yer.)
  73. Tewe silkinse eşekke yük çıkar. Deve silkinse eşeğe yük çıkar.( Bu gün bunun yerine zengin silkinse fakire sermaye olur sözü kullanılmaktadır)
  74. Bir tülki terisin ekile soymas. Bir tilkinin derisi iki kere yüzülmez.
  75. Suw bermekse süt ber. Sana su vermeyene süt ver.
  76. Tag tagqa qawuşmas, kişi kişike qawuşur. Dağ dağa kavuşmaz, insan insana kavuşur.
  77. Tamu qapgın açar tawar. Rüşvet cehennemin kapısını bile açar.
  78. Yazıdaqı süwlin  edergeli ewdeki taqagu ıçgınma. Kırdaki sülünü avlamaya gittiğinde evdeki tavuğu kaçırma. (Bu gün bu söz Pirince giderken evdeki bulgurdan olma şeklinde söylenilmektedir.)
  79. Taygan yügrükin tilkü sewmes. Tilki hızlı koşan tazıyı sevmez.
  80. Muş yaqrıqa tegişmes, Ayur kişi nengi yaraşmas.Kedi asılı yağa erişemezse “insanoğlunun yiyecekleri zaten bana yaramaz” der. (bu gün bu söz “Kedi erişemediği çiğere pis der” şeklinde söylenmektedir.
  81. Tılın tergike tegir. Nazik konuşan (kişi) kurulu sofraya ulaşır.
  82. Awçı neçe tew bilse adıg ança yol bilir. Avcı ne kadar hile bilirse, ayı da o kadar (Kaçış yolu) yol bilir.
  83. Tigmeginçe önmes tilemeginçe bulmas.( Ağaç) dikilmedikçe büyümez, Ülküler aranmadıkça ( peşinden koşulmadıkça) bulunmaz (Ulaşılmaz)
  84. Ewlig todgursa közi yolqa bolür. Ev sahibi misafirin karnını doyurunca konuğun gözü yolda olur.
  85. Aç ewek, toq tölek. Aç (Yemek için) aceleci, tok sakin olur. (Bu gün bu söz yerine” aç doğrar (Çorbaya ekmek doğramak) tok yer”
  86. El qalır törü qalmas. Ülke terk edilir, töre terk edilmez.
  87. Yawlaq tillıg begde kerü yalngus tul yeg.  Kadının dul olması, ona sürekli söven bir kocası olmasından daha iyidir.
  88. Arslan kökrese at adagı tuşanur. Aslan kükreyince atın bacakları kösteklenir.
  89. Qalın bulutug tüpi sürer qarangqu ışıng urunç açar. Kalın,karanlık bulutları ancak güçlü rüzgar sürüp götürür.
  90. Tütüşmeginçe tüzülmes tüpürmeginçe açılmas. Kavga olmadan barış olmaz. Rüzgar esmeden gökyüzü berraklaşmaz.
  91. Tüzün birle uruş, üstün birle tireşme. Yumuşak huylu kimselerle tartış, anlayışsız ve küstahlarla tartışma.
  92. Yazıda böri ulısa ewde it bagrı tartışur. Ovada bozkurt ulusa, evde köpeğin ciğeri sızlar.
  93. Ulugnı uluglasa gut bulur. Biri yaşlıya saygı gösterirse kut bulur.
  94. Tagıg ugrugın egmes, tengizni qayguqın bögmes. Dağ kemenle eğilmez, denizin önü kayıkla eğilmez.
  95. Alplar birle uruşma, begler birle turuşma. Yiğitlerle savaşma, beylere karşı durma.
  96. Usuqmuşqa saqıg qamug suw körnür. Susamışlara bütün seraplar su görünür.
  97. Yaqını uşaqlasa başqa çıkar. Düşmanını küçümsersen başına gelir.
  98. Üme gelse qut kelir. Konuk gelse kut da gelir.( bu gün bu söz” konuk bereketiyle gelir” şeklinde söylenmektedir)
  99. Yaş ot köymes, Yalawar ölmes. Yaş ot yanmaz, elçi öldürülmez.
  100. Yalnguq oglı yoqadur etgü atı qalir. İnsanoğlu öünçe yiter gider. Hayırlı işler yapanın geride iyiadı kalır.( Bu söz Peygamberimizin ameli Salih hadisine çok uygun düşmektedir)
  101. Barçın yamagı barçınqa, qars yamagı qarsqa. İpek yama ipeğe, yün yama yüne (daha uygundur). Bu söz Ziya paşanın “Nadanlar eder nadanla telezzüz. Divanelerin hemdemi divane gerektir vecizsiyle taçlanmıştır. (Kaba insanlar kabalarla sohbetten tat alır. Divaneler divanelerle sıkı sıkıya dost olmalıdır)
  102. Ata tonı ogulqa yarasa atasın tilemes. Babanın giysileri oğla denk geldiğinde babasını istemez.
  103. Yazın qatıqlansa qışın sewnür. Yazın sıkı çalışan kışın sevinir.
  104. Ot tütünsüz bolmas Yigit yazuqsuz olmas. Dumansız ateş olmaz, yiğit günahsız olmaz.
  105. Bilmiş yek bilmedük kişiden yeg.  Bildiğin şeytan bilmediğin adamdan hayırlıdır.
  106. Aş tatgı tüz yogrin yemes. Yemeğe lezzeti tuz verir, tuz çanakta tek başına yenmez.
  107. Yatnıg yaglıg tikusinden oznig qanlıg yudruq yeg. Yabancının yağlı lokmasından akrabanın kanlı yumruğu yeğdir.

http://www.bolugundem.com/kasgarli-mahmut-ve-buyuk-eseri-divanu-lugatit-turk-4-atasozleri-14834yy.htm

By Bilge Tonyukuk Enstitüsü zaman: Temmuz 03, 2020

Türk Kağanları: 682 – 745

Doğu Türklerin canlanışından sonra Kağan olanların listesi aşağıdadır.

1- Kutluğ Kağan (40) 682-691

2- Kapagan Kağan (39) 691-716

3- Bögü Kağan (46) 716-

4- Bilge Kağan (47) 716-734

5- Türk Bilge Kağan (54) 734-

6- Tanrı Kağan (53) 734-741

7- Özmiş Kağan (52) 741- ?

8- Pomey Kağan (51) ? -745

Son iki Kağan’ın Bilge Kağan ile akrabalık derecesi tespit edilememiştir.

Göktürk İmparatorluğu bu yeni canlanışında da 63 sene tarih sahnesinde kalmıştır. İmparatorluğun Bumin Kağan tarafından kurulduğu tarihten itibaren varlığını sürdürdüğü devre ise 193 yıldır.

Kaynak: Gürün, Kâmuran: Türkler ve Türk Devletleri Tarihi, Bilgi Yayınevi, Sayfa 172-177, 181

By Bilge Tonyukuk Enstitüsü zaman: Temmuz 21, 2020

Türk Dünyası Haritası

Resim

Haritalar/Maps

https://gulf2000.columbia.edu/maps.shtml

 

Categories:

I. New Postings
II. Ethnographic and Cultural
III. Demography and Population Density
IV. Economy, Natural Resources and Environment
V. Historical
VI. Military and Strategic
VII. Administrative and Political
VIII. Geopolitical

Category I. New Postings
  1. Shia Crescent of Power in the Core Areas of the Middle East, the future prospects Small | Large
  2. Yemen’s Federal Option Small | Large
  3. Kurdish Regions of Iraq: Political Status at the Start of 2020 Small | Large
  4. Syria, Group Divisions Small | Large
  5. Nigeria Religions (detailed) Small | Large
  6. Syria Ethnic Shift, 2010-2018 Small | Large
Category II. Ethnographic and Cultural
  • Section A, Ethnicity:
    1. Afghanistan, Ethnic Groups (detailed) Small | Large
    2. Afghanistan, Ethnic Groups (summary) Small | Large
    3. Baghdad, Iraq, Ethnic composition in 1940 Small | Large
    4. Baghdad, Iraq, Ethnic composition in 2003 Small | Large
    5. Baghdad, Iraq, Ethnic composition in 2006 Small | Large
    6. Baghdad, Iraq, Ethnic composition in early 2007 Small | Large
    7. Baghdad, Iraq, Ethnic composition in late 2007 Small | Large
    8. Baghdad, Iraq, Ethnic composition by the end of 2009 Small | Large
    9. Baghdad, Iraq, Ethnic composition in 2015 Small | Large
    10. Baghdad Ethnic Changes and Resource Comparison Small | Large
    11. Baluch Ethnic Distribution in Southwest Asia Small | Large
    12. Caucasus and Vicinity, Ethno-Linguistic Groups Small | Large
    13. Caucasus, Ethno-Linguistic Makeup (summary) Small | Large
    14. Caucasus, Ethno-Linguistic Makeup (detailed) Small | Large
    15. Central Asia and Vicinity, Ethnicity Small | Large
    16. Central Asia Ethnic composition of Core Areas (detailed) Small | Large
    17. Central Iraq, Ethnic Composition in 2003 Small | Large
    18. Central Iraq Ethnic Makeup in 2015 Small | Large
    19. Iran, Ethnic Composition (summary) Small | Large
    20. Iraq, Ethnic Groups, 2000 (summary) Small | Large
    21. Iraq, Ethnic Groups, 2015 (summary) Small | Large
    22. Iraq, Ethnic Groups, 2015 (detailed) Small | Large
    23. Iraq Ethnic Shift, 1947-2017 Small | Large
    24. Iraq, Group Divisions Small | Large
    25. Iraq Turkoman population (detailed) Small | Large
    26. Jordan, Ethnic Composition (summary) Small | Large
    27. Kirkuk Ethnic Makeup: City and Environs in 2014 Small | Large
    28. Kurds in the Middle East and Vicinity Small | Large
    29. Lebanon Ethnic Composition (detailed) Small | Large
    30. Lebanon Ethnic Composition (summary) Small | Large
    31. Levant (al-Shaam) – Syria, Lebanon, Israel, Palestine and Jordan Ethnic Composition (summary) Small | Large
    32. Levant (al-Shaam) – Syria, Lebanon, Israel, Palestine and Jordan Ethnic Composition (detailed) Small | Large
    33. Libya: Ethnic and Tribal Composition–Tripolitania Sector Small | Large
    34. Middle East, Ethnic Groups Small | Large
    35. Mosul, Ethnic makeup of the city and environ in 2010 Small | Large
    36. Nigeria, Ethnic composition (detailed) Small | Large
    37. Pakistan, Ethnic groups Small | Large
    38. Persian Gulf, Ethnic Groups Small | Large
    39. South Sudan, Ethnic Subdivisions Small | Large
    40. Southwest Arabia, The Yemen, Najran, Asir and Jazan: Ethno-Religious Makeup (detailed) Small | Large
    41. Sudan (north), Ethnic Subdivisions Small | Large
    42. Sudan (formerly united), Ethnic Subdivisions Small | Large
    43. Syria Ethnic Composition in 2010 (detailed) Small | Large
    44. Syria Ethnic Composition in 2010 (summary) Small | Large
    45. Greater Syria: Ethnic Composition in 1935 Small | Large
    46. Turkic Peoples of Middle East and Vicinity Small | Large
    47. Ukrainians and Russians in Caspian-Black Sea basin Small | Large
    48. Yemen, Ethnic and Religious Composition (detailed) Small | Large
    49. Yemen, Ethnic and Religious Composition (summary) Small | Large
  • Section B, Cultural and Historical Zones:
    1. Afghanistan Cultural and Historical Zones Small | Large
    2. Arabia: Cultural-Historical Zones Small | Large
    3. Iran Cultural and Historical Zones Small | Large
    4. Iraq Cultural and Historical Zones Small | Large
    5. Libya: Cultural and Historical Zones Small | Large
    6. Middle East Cultural and Historical Zones Small | Large
    7. Persian Gulf Cultural and Historical Domain Small | Large
    8. Syria Cultural and Historical Zones Small | Large
    9. Yemen Cultural and Historical Zones Small | Large
  • Section C, Languages:
    1. Afghanistan, Languages (detailed) Small | Large
    2. Afghanistan, Languages (summary) Small | Large
    3. Caucasus and Vicinity, Ethno-Linguistic Groups Small | Large
    4. Caucasus, Ethno-Linguistic Makeup (summary) Small | Large
    5. Caucasus, Ethno-Linguistic Makeup (detailed) Small | Large
    6. Caucasus, Linguistic Grouping Small | Large
    7. Central Asia, Languages (summary) Small | Large
    8. Central Asia and Vicinity, Languages Small | Large
    9. Greater Middle East, Official State Languages Small | Large
    10. Iran Linguistic Composition (detailed) Small | Large
    11. Iran, Languages in 2000 Small | Large
    12. Iran, Languages in 2014 Small | Large
    13. Iranian/Iranic Family of Languages Small | Large
    14. Iraq, Languages (summary) Small | Large
    15. Islamic World, Primary Languages Small | Large
    16. Jordan, Linguistic Subdivisions (summary) Small | Large
    17. Kurdish Language and its Dialects: Distribution Small | Large
    18. Levant (al-Shaam) – Syria, Lebanon, Israel, Palestine and Jordan Linguisitc Composition (summary) Small | Large
    19. Levant (al-Shaam) – Syria, Lebanon, Israel, Palestine and Jordan Linguisitc Composition (detailed) Small | Large
    20. Middle East, Languages Small | Large
    21. Middle East Language Families Small | Large
    22. North Africa, Languages Small | Large
    23. Pakistan, Languages Small | Large
    24. Persian Gulf, Languages Small | Large
    25. Persian Language Distribution Small | Large
    26. South Sudan, Languages Small | Large
    27. Sudan (North), Languages Small | Large
    28. Sudan (formerly united), Languages Small | Large
    29. Syria Linguistic Composition in 2010 (detailed) Small | Large
    30. Syria Linguistic Composition in 2010 (summary) Small | Large
    31. Turkic Languages of Middle East and Vicinity Small | Large
    32. Yemen, Languages (detailed) Small | Large
  • Section D, Religion:
    1. Afghanistan Religions (detailed) Small | Large
    2. Afghanistan Religions (summary) Small | Large
    3. Caucasus Religious Composition Small | Large
    4. Caucasus and Vicinity: Religious Diversity Small | Large
    5. Central Asia Religious Composition Small | Large
    6. Central Asia and Vicinity Religious Composition Small | Large
    7. Central Iraq: Changes in Ethno-Religious Composition, 2017 Small | Large
    8. Christian Population of Middle East in 1914 Small | Large
    9. Christian Population of Middle East in 2014 Small | Large
    10. Iran Religions (summary) Small | Large
    11. Iraq Religions (summary) Small | Large
    12. Iraq Religions (detailed) Small | Large
    13. Iraq’s Religious Makeup in 2014 Small | Large
    14. Islam Branches and Denominations Small | Large
    15. Islam’s Branches and Denominations in the Middle East Small | Large
    16. Islam, Denominations, sects and divisions of Shiism Small | Large
    17. Islam, Sunni Denominations Small | Large
    18. Islamic World Branches and Primary Divisions Small | Large
    19. Islamic World Small | Large
    20. Jordan, Religious Composition (summary) Small | Large
    21. Kurdistan Religious Makeup Small | Large
    22. Lebanon, Ethno-Religious Composition in 1935 Small | Large
    23. Lebanon Religious Composition (detailed) Small | Large
    24. Lebanon Religious Composition (summary) Small | Large
    25. Levant (al-Shaam) – Syria, Lebanon, Israel, Palestine and Jordan Religious Composition (summary) Small | Large
    26. Levant (al-Shaam) – Syria, Lebanon, Israel, Palestine and Jordan Religious Composition (detailed) Small | Large
    27. Libya Religion, Western Sector Small | Large
    28. Middle East Religions Small | Large
    29. Pakistan Religions Small | Large
    30. Persian Gulf Religions (summary) Small | Large
    31. Persian Gulf Religions (detailed) Small | Large
    32. Shias in the Core Areas of the Middle East Small | Large
    33. South Sudan Religions Small | Large
    34. Southwest Arabia, The Yemen, Najran, Asir and Jazan: Ethno-Religious Makeup (detailed) Small | Large
    35. Sudan (north) Religious Composition Small | Large
    36. Sudan (formerly united) Religious Composition Small | Large
    37. Syria Religious Composition in 2010 (detailed) Small | Large
    38. Syria Religious Composition in 2010 (summary) Small | Large
    39. West Africa Religious Composition Small | Large
    40. Yemen Ethnic and Religious Composition (detailed) Small | Large
    41. Yemen Ethnic and Religious Composition (summary) Small | Large
  • Section E, Tribes and Tribal Associations:
    1. Afghanistan Tribes Small | Large
    2. Iranian tribes and environmental provinces Small | Large
    3. Kurdish Tribal Confederacies and Family Clans Today Small | Large
    4. Kurdish Tribal Confederacies and Family Clans in 1835 Small | Large
    5. Libya: Ethnic and Tribal Composition–Tripolitania Sector Small | Large
    6. Libya Tribes and Clans Small | Large
    7. Pashtun Tribal Confederacies in Afghanistan and Pakistan Small | Large
    8. Saudi Arabia Tribes and Tribal Composition Small | Large
    9. Syria, Tribal Composition Small | Large
    10. Yemen Tribes and Clans Small | Large
Category III. Demography and Population Density
    1. Afghanistan, Demography and Population Density Small | Large
    2. Caucasus, Demography and Population Density Small | Large
    3. Iran, Demography and Population Density Small | Large
    4. Iraq, Demography and Population Dynamics Small | Large
    5. Lebanon, Demography and Population Density Small | Large
    6. Nigeria, Demography and Population Density (detailed) Small | Large
    7. Syria, Demography and Population Density Small | Large
    8. Yemen, Demography and Population Density Small | Large
Category IV. Economy, Natural Resources and Environment
    1. Clarence Strait, Strait of Hormuz and Qeshm Island Ecosystem Small | Large
    2. Oil and Gas Resources and Facilities in Iraqi Kurdistan Small | Large
    3. Oil and Gas Deposits in the Persian Gulf and the Caspian Sea Basins in 2014 Small | Large
    4. Oil and Gas Deposits in the Persian Gulf and the Caspian Sea Basins in 2017 Small | Large
    5. Persian Gulf, Morphology and Bathymetry Small | Large
    6. Primary Oil and Gas Deposits in the Urals, Caspian Sea and the Persian Gulf Basins Small | Large
Category V. Historical
  • Section A, Arabia:
    1. Arabia: Political Divisions in AD 1900 Small | Large
    2. Saudi Arabia, Advent and Territorial Expansion: 1902-1934 Small | Large
    3. Saudi Arabia, Territorial Expansion and Boundary Issues: 1934-Present Small | Large
  • Section B, Iran:
    1. Iran, Qajar Dynasty Territorial Legacy Small | Large
    2. Iranian Takeover of Territories in the Persian Gulf Small | Large
    3. Iran Territorial Changes (summary) Small | Large
    4. Iran Territorial Changes since 1790s (detailed) Small | Large
  • Section C, Kurdistan:
    1. Kurdish kingdoms and principalities in 1835 Small | Large
    2. Kurdish states in 1835 (detailed) Small | Large
  • Section D, Middle East:
    1. Islam’s Shia Centuries Small | Large
    2. Islamic States in AD 985 (detailed) Small | Large
    3. Islamic States in AD 985 (summary) Small | Large
    4. Islamic States in AD 1185 (detailed) Small | Large
    5. Islamic States in AD 1185 (summary) Small | Large
    6. Islamic States ca. AD 1260 (detailed) Small | Large
    7. Islamic States ca. AD 1260 (summary) Small | Large
    8. Islamic States in AD 1350: The Period of Fragmentation (detailed) Small | Large
    9. Islamic States ca. AD 1405(summary) Small | Large
    10. Islamic States ca. AD 1450(summary) Small | Large
    11. Islamic States ca. AD 1510(summary) Small | Large
    12. Islamic States ca. AD 1550 (detailed) Small | Large
    13. Islamic States ca. AD 1550 (summary) Small | Large
    14. Islamic States ca. AD 1600 (summary) Small | Large
    15. Islamic States ca. AD 1600 (detailed) Small | Large
    16. Islamic States ca. AD 1625 (summary) Small | Large
    17. Islamic States ca. AD 1625 (detailed) Small | Large
    18. Islamic States ca. AD 1700 (summary) Small | Large
    19. Islamic States ca. AD 1735 (summary) Small | Large
    20. Islamic States ca. AD 1750 (summary) Small | Large
    21. Islamic States ca. AD 1800 (summary) Small | Large
    22. Islamic States ca. AD 1840 (summary) Small | Large
    23. Islamic States ca. AD 1850 (summary) Small | Large
    24. Islamic States ca. AD 1875 (summary) Small | Large
    25. Islamic States ca. AD 1900 (summary) Small | Large
    26. Islamic States ca. AD 1925 (summary) Small | Large
    27. Islamic States ca. AD 1950 (summary) Small | Large
    28. Islamic States ca. AD 2000 (summary) Small | Large
Category VI. Military and Strategic
  1. Baghdad Security Walls, 2008 Small | Large
  2. US Military Bases and Facilities in the Middle East and Vicinity Small | Large
Category VII. Administrative and Political
  • Section A, Afghanistan:
    1. Provinces of Afghanistan, 1964 Small | Large
    2. Provinces of Afghanistan, 1967 Small | Large
    3. Provinces of Afghanistan, 2001 Small | Large
    4. Provinces of Afghanistan, 2006 Small | Large
    5. Provinces of Afghanistan, 2012 Small | Large
  • Section B, Caucasus:
    1. Caucasus, Comparative Area Small | Large
    2. Caucasus, Administrative Subdivisions Small | Large
    3. Soviet “Red” Kurdistan Autonomous District (Rayon) in the Caucasus
      Small | Large
  • Section C, Central Asia and the Urals:
    1. Central Asia and the Urals Small | Large
    2. The Republics in the Urals and Northern Caucasus Small | Large
  • Section D, Iran:
    1. Iran, Cardinal Geographical Subdivisions Small | Large
    2. Provinces of Iran, 1934 Small | Large
    3. Provinces of Iran, 1958 Small | Large
    4. Provinces of Iran, 1986 Small | Large
    5. Provinces of Iran, 2006 Small | Large
    6. Provinces of Iran, 2010 Small | Large
    7. Provinces of Iran, 2013 Small | Large
    8. Provinces of Iran, 2017 Small | Large
  • Section E, Iraq:
    1. Provinces of Iraq, 1953 Small | Large
    2. Provinces of Iraq, 1958 Small | Large
    3. Provinces of Iraq, 1970 Small | Large
    4. Provinces of Iraq, 1975 Small | Large
    5. Provinces of Iraq, 1990 Small | Large
    6. Provinces of Iraq, 2009 Small | Large
    7. Provinces of Iraq, 2015 Small | Large
    8. Iraqi Elections of 2005, Provincial Results Small | Large
    9. Iraqi Elections of 2010, Provincial Results Small | Large
  • Section F, Kurdistan:
    1. Kurdish native provinces and subdivisions Small | Large
    2. Kurdish Regions of Iraq: Political Status in 1975 Small | Large
    3. Kurdish Regions of Iraq: Political Status in 1995 Small | Large
    4. Kurdish Regions of Iraq: Political Status in 2005 Small | Large
    5. Kurdish Regions of Iraq: Political Status in 2010 Small | Large
    6. Kurdish Regions of Iraq: Political Status in 2017 Small | Large
    7. Kurdistan: State Administrative Units in 2015 Small | Large
  • Section G, Holy Land:
    1. Holy Land – Israel, Jordan, Palestine, Administrative Subdivisions Small | Large
  • Section H, Jordan:
    1. Jordan, Administrative Subdivisions Small | Large
  • Section I, Middle East:
    1. Greater Middle East, States and Territories Small | Large
    2. Greater Middle East, Geopolitical Subdivisions Small | Large
    3. Greater Middle East, Official State Languages Small | Large
    4. Greater Middle East, Primary Subdivisions Small | Large
    5. The Middle East (Small | Large)
  • Section J, Nigeria:
    1. Nigeria, Administrative Subdivisions (detailed) Small | Large
  • Section K, Persian Gulf:
    1. Persian Gulf Administrative Units Small | Large
    2. Persian Gulf Region, Political Small | Large
    3. Strait of Hormuz (detailed) (Small | Large)
    4. Strait of Hormuz (summary) (Small | Large)
    5. Gulf of Bahrain (detailed) (Small | Large)
    6. Gulf of Bahrain (summary) (Small | Large)
    7. Upper Persian Gulf, Political (detailed) Small | Large
    8. Upper Gulf (summary)
  • Section L, Saudi Arabia:
    1. Saudi Arabia’s Federal Option Small | Large
  • Section M, South Sudan:
    1. South Sudan Demography and Administrative Subdivisions Small | Large
  • Section N, Syria:
    1. Provinces and Counties of Syria, 2010 Small | Large
  • Section O, Ukraine:
    1. Ukraine’s Federal Option Small | Large
  • Section P, Yemen:
    1. Provinces of Yemen, 2010 Small | Large
Category VIII. Geopolitical
  1. Afghanistan’s Federal Option Small | Large
  2. Iraq’s Federal Option Small | Large
  3. Middle East Energy Deposits in the Context of its Religious Makeup Small | Large
  4. Oil and Ethnicity in Eastern Saudi Arabia Small | Large
  5. Religion and Politics in the Persian Gulf, 2017 Small | Large
  6. Shia Crescent of Power in the Core Areas of the Middle East in 2008 Small | Large
  7. Shia Crescent of Power in the Core Areas of the Middle East in 2015 Small | Large
  8. Strife, Insurgencies and Alliances in the Middle East, 2018 Small | Large
  9. Sykes-Picot Agreement, 1916 Small | Large
  10. Syria’s Federal Option Small | Large

Other helpful resources
  1. The ministries of Defense and Interior of the Republic of Austria have jointly published an Atlas of Syria and the Middle East & North Africa. On matters cultural, religious and linguistic, this Austrian work has greatly benefitted from the infographic and map collection here on Gulf2000, albeit, with less accuracy and detail.
  2. The ministries of Defense and Interior of the Republic of Austria have jointly published an Atlas of Syria.
  3. World Oil Chokepoints
    Maps and descriptive material/statistics concerning the flow of oil throughout the world, by the US Energy Information Administration (EIA)
  4. Irancarto: Maps and cartographic studies on Iran and the Iranian world
    A vast array of maps dealing with Iran; edited by Bernard Hourcade of Sorbonne Nouvelle, Paris. Covers population, education, housing, economy, culture, gender, languages, politics, environment, urban studies. Sophisticated three language (French/English/Persian) searches can be conducted by subject, key-word, place name, period, scale, and author.
  5. UN Cartographic Section
    Over 100 maps, including 13 of the Middle East and 6 of Gulf states (PDF format)
  6. The Library of US Congress map collection is an extremely valuable site for the maps of early modern Middle East and the Gulf as well as the modern ones.The digital maps on this site are listed in alphabetical order. Use the “Next page” button at the bottom of each page to advance forward. Use “Previous page” button to return. Click on the “Zoom In” choice circles followed by a click on the map above it to get to the resolution that you need. For downloading, use the “Navigator View” box on the upper right hand side to choose the frame that you like to download. All users must credit the Library of Congress for these maps if included in their presentations.
  7. The Harvard Map Collection is the oldest map collection in America with ca. 400,000 maps, over 6,000 atlases, and several thousand reference books. Topographic maps, nautical charts and thematic maps provide an excellent research collection representing all chronological periods and notable map makers, many of them digitally available on their web site, including historical images and the Harvard Geospatial Library.