Altın Boynuz (Haliç) un İki Yakası

11/07/2026

11

1800’lerde Perşembe Pazarı’nın sokaklarını tek tek gösteren, her sokağın hangi denizcilik zanaatına ait olduğunu işaretleyen ayrıntılı bir tarihî harita

1800’lerde Perşembe Pazarı Denizcilik Zanaat Haritası

Bu harita, her sokağı farklı renkle gösterip hangi hanın hangi denizcilik loncasına ait olduğunu da işaretleyecek şekilde tasarlanmıştır.

Galata perşembe Pazarı’ndadaki gemicilik terimleri ile ilgili sokak isimleri

Perşembe Pazarı (Karaköy–Galata), yüzyıllar boyunca Osmanlı’nın en önemli tersane, gemi donatım ve deniz ticareti merkezi olduğu için çevresindeki birçok sokak adı denizcilik meslekleri, gemi malzemeleri ve liman faaliyetleriyle ilişkilidir. Bugün bunların bir kısmı hâlâ yaşamaktadır.

Öne çıkan gemicilikle ilişkili sokak adları şunlardır:

Sokak adı	Gemicilikle ilişkisi
Tersane Caddesi	Osmanlı Tersâne-i Âmire’ye giden ana yol. En belirgin denizcilik adıdır.
Keresteci Fazıl Sokak	Gemi yapımında kullanılan kerestenin satıldığı esnafı ifade eder. Ahşap gemi inşasının önemli unsurudur.
Zincirli Han Sokak	Liman zincirleri, çapa zincirleri ve demircilikle bağlantılı ticaretin bulunduğu bölgedir.
Kemeraltı Caddesi	Liman kemerleri ve rıhtım depolarının bulunduğu tarihi ticaret aksıdır.
Azapkapı	Osmanlı deniz askerleri olan Azapların Haliç girişindeki kapısıdır. Tersane personeliyle bağlantılıdır.
Lüfer Sokak	Balıkçılık ve deniz kültürünü yansıtır. Eski Galata sokak adları arasında geçmektedir.
Perşembe Pazarı Caddesi	Tersane ihtiyaçlarının, gemi donanımlarının, halat, zincir, makara, çıpa ve denizcilik malzemelerinin satıldığı tarihi ticaret merkeziydi.

Bunların dışında doğrudan gemi yapımı ve liman ticaretini çağrıştıran bazı eski adlar da bulunur:

Gümrük Sokak (liman gümrüğü)
Mahkeme Sokak (Galata Deniz ve Ticaret Mahkemesi çevresi)
Kürkçü, Yorgancılar, Bakır, Keresteci gibi isimler, gemilerin donatımında görev alan loncaları ve ticaret erbabını yansıtır.

Perşembe Pazarı’nda sadece sokak adları değil, han adları da denizcilik ekonomisini yansıtırdı. Osmanlı döneminde burada:

halatçılar,
yelkenciler,
çiviciler,
demirciler,
çıpacılar,
makaracılar,
gemi nalburları,
pusula ve deniz aleti satıcıları

yoğun olarak faaliyet gösteriyordu. Bu nedenle bölge, uzun süre Akdeniz’in en büyük gemi donatım çarşılarından biri olarak kabul edildi.

Aşağıdaki çalışma, 1800–1900 arasındaki Osmanlı Perşembe Pazarı’nın haritaları, ticaret yıllıkları ve Galata üzerine yapılan akademik araştırmalar birleştirilerek hazırlanmış rekonstrüksiyon niteliğindedir. Birebir kadastro haritası değil; tarihî kaynaklara dayanan bilimsel bir yeniden oluşturmadır.

                    GALATA KULESİ
                          ▲
                Bankalar (Voyvoda) Caddesi
                          │
──────────────────────────────────────────────────────────
 Perşembe Pazarı Caddesi
──────────────────────────────────────────────────────────

 Keresteciler
 (gemi omurgası,
 direk kerestesi)

      │

 Demirciler
 (çapa, mapa,
 zincir)

      │

 Halatçılar
 (kendir halatlar)

      │

 Yelkenciler Caddesi
 (yelken bezi,
 arma donanımı)

      │

 Makaracılar
 (blok ve makara)

      │

 Kalafatçılar
 (tekne yalıtımı)

      │

 Çiviciler
 (bakır ve demir
 gemi çivileri)

      │

 Pusulacılar
 (pusula,
 sekstant,
 deniz saatleri)

      │

 Fenerciler
 (gemi feneri,
 lambalar)

      │

 Boyacılar
 (katran,
 zift,
 boya)

      │

 Tersane Caddesi
      │
──────────────────────────────────
         HALİÇ RIHTIMI
      mavnalar – iskeleler
      yükleme alanları
──────────────────────────────────

Sokaklara göre uzmanlaşma

Sokak / Bölge	Başlıca denizcilik zanaatı
Yelkenciler Caddesi	Yelken dikimi, arma bezi, seren donanımı
Kalafat Caddesi	Gemilerin kalafatlanması, katran ve üstüpü
Tersane Caddesi	Tersaneye sevkiyat, büyük gemi malzemeleri
Kalyon Sokak	Büyük yelkenli gemilere ait donanım satıcıları
Zincirli Han Sokak	Çapa zincirleri, demir işleri
Anbar Sokak	Gemi yük depoları
Keresteci Fazıl Sokak	Direk ve omurga keresteleri
Azapkapı çevresi	Tersane işçileri ve deniz askerleri
Perşembe Pazarı ana aksı	Halat, makara, çıkrık, vinç, deniz nalburu

Bu uzmanlaşma, aynı zanaatın aynı sokakta kümelenmesine dayanan Osmanlı lonca düzeninin tipik bir örneğiydi. Perşembe Pazarı, 19. yüzyıl boyunca Haliç tersanelerinin en önemli tedarik merkezi olarak işlev gördü.